Katholſki Poſoł.

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaŕſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

Redaktor: Michał Hórnu.

Wóſmy létnik.

W Budyſchinje.

Cźiſchcżał L. A. Donnerhak.

1870.

Wopſchijecźo.

Str.

Nowe lěto a nowa cyrkej w Serbach. Wot redaktora 1.

Powjeſcźe z vatikanſkoho koncila. Wot H. Ducžmana. 2. 17. 25. 36. 41.
52. 67. 74.

Katholſka cyrkej w ruſowſkej Pólſkej. Wot ♣P.♠ Tadeja. 33.

Katholſka cyrkej w Tibetſkej a Mongolſkej. Wot J. Krala. 35.

Něſchto z miſſionſtwa we Indiſkej. Wot ♣P.♠ T. 49.

Słowcžko wot bórcženja a herjekanja pſchecżiwo koncilej. Wot ♣P.♠ T. 57.

Katholſka cyrkej w Korea. Wot J. Krala. 59. 68.

Schto dha? bych dał abo njebych? Wot H. Ducžmana. 65.

Hłós ze wſy. Wot Hauffy. 73.

Katholſka cyrkej w Anamje. Wot J. Krala. 81. 91. 99.

Katholſka cyrkej w Jendżelſkej. Wot ♣P.♠ T. 83.

Jakub Pjech. Wot r. 85.

Bratſtwa we katholſkej cyrkwi. Wot J. Łuſeżanſkoho. 89. 97.

Wuſměſcheŕ ſpowjedźe. Wot r. 105.

Kranjenjo ſwjatych hoſtijow w Rieti. Wot r. 106.

Dogmatiſke wuſtajenjo, wudate w 3. poſedźenju koncila. Wot H. D. 113.

Prěnje dogmatiſke wuſtajenjo wo Khryſtuſowej cyrkwi, wudate we 4.
poſedżenju koncila. Wot H. D. 129.

Cžeŕwjeny kſchiž w běłym polu. Wot r. 137.

Srjedż wójny. Wot H. D. 145.

Hižon tam dżeja. Wot H. D. 147.

Ceremonije pſchi wudżělenju ſ. kſchcżeṅcy. Wot J. Ł. 153. 181.

Surowſtwa napſchecźo wjeŕchowſtwu bamžow Piuſa ♣VI.♠ a Piuſa ♣VII.♠ Wot
H. D. 161. 169.

Serbſke piſmowſtwo. Wot r. 177.

Trjeba bamž ſwětnu móc? Wot r. 189. 197.

Su exkommunikacije jenož tupa bróṅ? Wot r. 199.

Z naſcheje diöceſy. } Stajne rubriki.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z pruſkeje Łužicy.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Naležnoſcże towaŕſtwa.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Pſchiſpomnjenjo.

Z horniſchimi naſtawkami ſu potajkim pjecżo knjezojo redaktora z pjerom
podpjerali. „Z naſcheje diöceſy“ ſu dopiſowali, kaž ſo ze znamjeſchkow
zhoni: k. ♣P.♠ Innocenc, k. ♣P.♠ Tadej, k. Herrmann, k. Łuſcżanſki a k.
Kral, „z dreždżanſkeje diöceſy“ k. Konradi, a „z pruſkeje Łužicy“ k.
duchownſki radżicżeṙ a faraṙ Schneider. Za „cyrkwinſke nowinki a
powjeſcże“ ſtaj k. Kral a k. ♣P.♠ Tadej te kruchi podałoj, kiž ſu z jeju
znamjeſchkom woznamjenjene. Do „cyrkwinſkoho powěſtnika“ podawachu jenož
tſjo: k. ♣scholast.♠ Kucżank, k. Ducžman a k. Łuſcżanſki. Wſchitkim
ſobudżěłacżerjam, kiž runja redaktorej darmo dżěłaja, praji ſo z tutym
najpodwolniſchi dżak z próſtwu wo daliſche podpjeranjo. Expediciju a
pſchinoſchki z wonka Budyſchina wobſtarachu dobrocźiwje ♣p.♠ t. k.
Schneider, k. Werner, k. ♣P.♠ Innocenc, k. Smoła, k. Ducžman, k.
Łuſcżanſki, k. ♣P.♠ Tadej a k. Herrmann.

Wozjewjenjo.

Naſche towaŕſtwo budźe tež w nowym lěcźe tutón cžaſopis wudawacź a
wuńdźe prěnje cžiſło 7. januara. Bjez tym njech ſo cžeſcźeni cžitarjo z
nowa hako ſobuſtawy naſchoho towaŕſtwa pſchedpłacźeja pola ſwojich
woſadnych kk. duchownych, kotrychž z nowa wo dobrocżiwe hromadźenjo
pſchinoſchkow a wo zwólniwe expedirowanjo Póſła w mjenje dobreje wěcy
najnaležniſcho a najpſchecźelniſcho proſymy. Pjenjezy za towaṙſtwo
wotedawaja ſo w Budyſchinje jenož pola pokładnika naſchoho towaṙſtwa, k.
ſchulſkoho direktora Schołty abo pola k. kapłana Luſcźanſkoho. Hdźe
hłowna expedicija w Budyſchinje budźe, wozjewimy w 1. cžiſle nowoho
lětnika.

Michał Hórnik,

ſekretaŕ towaŕſtwa a redaktor K. P.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 1. 1. januara 1870. Lětnik 8.♠

Nowe lěto a nowa cyrkej w Serbach.

Hako ſtary znaty bjez katholſkimi Serbami ſmě Katholſki Poſoł ſwoje
nowolětne zbožopſchecźo z krótka prajicź z tymi ſłowami: „Pſcheju Wam
wſchitkim ſtrowoſcź, zbožo, měr, wjeſołoſcź, dołhe žiwjenjo a ſkóncžnje
njebjeſke kraleſtwo!“

Tola wſchitke tele dobre dary pſchiṅdu wot Boha a tohodla dyrbimy Boha
wo nje proſycź a ſo prócowacź, zo bychmy jich hódni byli pſchez naſche
bohuſpodobne žiwjenjo. A hdy by Bóh w ſwojej njewuſlědźitej radźe
wobzanknył, nam jedyn abo druhi tychle darow wotcźahnycź abo zapowjeſcź,
wudźěli nam tola tȯn na poſledku mjenowany — njebjeſke kraleſtwo a
wuſłyſchi nas, hdyž joho hako prawi kſcheſcźenjo hódnje proſymy:
Pſchiṅdź k nam twoje kraleſtwo!

Bóh chce nam dacź te tſoje Bože kraleſtwo, mjenujcy bjez nami, we nas a
nad nami.

Bože kraleſtwo bjez nami je te, kotrež je naſch Zbóžnik ze ſwojej krewju
ſebi dobył a ſtajnje zakitajo wobknježi, joho ſwjata cyrkej na zemi My
ſmy ſtawy tohole kraleſtwa, ale tola mamy proſycż, zo by hiſchcźe bóle k
nam pſchiſchło t. r. zo bychmy ſami pſchecy doſpołniſchi kſcheſcźenjo
byli a tež, zo bychu naſchi ſobucžłowjekowje k ſwjatej cyrkwi ſo
wobrocźili.

Bože kraleſtwo we nas je Boža hnadc. a luboſcź we naſchich wutrobach. Ta
ſama je drje wulinjena do nas we ſwjatej kſchcźeṅcy, ale huſto zaſy
poduſchena pſchez naſche hrěchi. Tohodla proſymy, zo by hrěch z naſchich
wutrobow wupokazany był a Duch ſwjaty, duch luboſcźe a cžiſtoty, we nas
a wſchitkich kſcheſcźanach knježił.

Bože kraleſtwo nad nami ſu njebjeſa, bydło wěcžnoho měra a wěcžneje
zbóžnoſcźe. Cyrkej na zemi je takrjec pſcheddwór, kiž k njebju wjedźe,
Boža hnada a luboſcź je kaž klucž, kiž njebjeſku portu wotewrja, njebjo
ſamo pak je <pb n="2"/>dopjelnjenjo wſchěch naſchich pſchecźow. Wo tele
tſecźe kraleſtwo dyrbimy tež proſycź za nas a za wſchitkich cžłowjekow.

Za Bože kraleſtwo pak mamy nie jenož proſycź, ale tež wopory
pſchinjeſcź. W tajkim pſcheſwědcženju ſu katholſcy Serbja ſebi
wotmyſlili, pjenježne a pozdźiſcho teź druhe dary ſkładowacź, zo mohł ſo
w jich krajinje nowy Boži dom załožicź a natwaricź.

Duž pſcheje Katholſki Poſoł hiſchcźe k wobzanknjenju to, zo bychu lětſa
wſchitcy katholſcy Serbja, kiž móža, woſebje tónle wotmyſleny ſwjaty
ſkutk z nadobnymi woporami podpjerali a tak ſpěchowali Bože kraleſtwo
bjez nami, we nas a nad nami! Redaktor.

Powjeſcże z vatikanſkoho koncila.

Najwažniſchi podawk ze wſchitkich, kotrež my pomnimy a kotrež naſchi
prjedownicy pſchez cyłe tſi ſta lět pomnja, je ökumeniſki koncil we
Romje. Pſchecźeljo a njepſchecźeljo z jenajkej kedźbnoſcźu na njón
pohladuja. Katholſkim Serbam, kotſiž ſo nětko z runje tajkej ſwěrnej
luboſcźu k japoſchtołſkomu ſtołej ſwjatoho Pětra dźerža, z kajkejž jich
prjedownicy we cźežſchich cžaſach jenicžkej cyrkwi Jězuſowej ſłuſchachu
a drohi pokład praweje wěry hako woſobne herbſtwo nam zawoſtajichu, —
njemóže nicžo lubſche bycź, hacž wobſchěrniſche powjeſcźe wo tamnej
zhromadźiznje dóſtawacż, na kotrejž ſo pſchezjednoſcź katholſkeje
cyrkwje pſchez pſchitomnoſcź biſkopow ze wſchitkich dźělow ſwěta
widźownje wopokazuje, a na kotrejž (zhromadżiznje) ſu tež woni pſchez
ſwojoho wyſokodoſtojnoho biſkopa zaſtupjeni.

Naſch „Katholſki Poſoł“ ma cżim wjacy winy k tajkim powjeſcźam, dokelž
ſo njepſchecźelojo katholſkeje cyrkwje njekomdźa, njewěrne a zełhaŕne
powjeſcźe wo vatikanſkim koncilu wumyſlecź a rozſchěrjecź, zo bychu mjez
ludom ſtrach a njeměr a njeſpokojnoſcź wubudźili.

Cžeſcźenym cžitarjam radźu prjedy wſchoho, zo bychu ſebi naſtawki we
lětniku 1869 we cžiſłach 8, 9, 15, 17 a 18 kedźbnje pſchecžitali a
rozpomnili.

♣I.♠

Zwonkowne a nutskowne pſchihotowanja na ökumeniſki koncil ſu dokonjane a
powołani biſkopojo khwataja do wěcžnoho měſta Roma. Wſcho pokazuje na
blizkoſcź žadaneje zhromadźizny. Kaž je to pſchi prjedawſchich koncilach
waſchnjo było, je Pius ♣IX.♠ piſmo wot 27. novembra wozjewił, kotrež we
dźeſacź ſtawach cyły porjad za zhromadźenych biſkopow wopſchija.

Za měſto Rom je kardinalvikar na porucžnoſcź ſwjatoho wótca „♣Invito
sacro♠“ wozjewił, kotrež zrjaduje zjawne pobožnoſcźe a ſwjatocžnoſcźe,
kiž maja ſo we cyrkwjach dla koncila dźeržecź. Wot 28. novembra hacž do
7. decembra běchu tohodla kóžde popołdnjo we 22 cyrkwjach prědowanja a
rozwucženja, kotrež lud wo koncilu powucžichu.

Prěnja njedźela advenla bu we cyrkwi ſwjatoho Pětra we pſchitomnoſcżi
<pb n="3"/>ſwjatoho wótca a 400 prälatow ſwjedźeṅſcy wotdźeržana.
Carohródſki (konſtantinopolſki) patriarch Antici-Mattai mějeſche po 10
hodź. pontifikalnu božu mſchu. Na to dźěſche wobkhad po cyrkwi a bamž
njeſeſche Božoho Syna po cyrkwi, mjez tym zo woſmjo arcbiſkopojo wyſche
njoho baldachin (njebjeſa) njeſechu. Wſchitcy wyſchſchi duchowni
ſcźěhowachu we cyrkwinſkich draſtach. Njepſchehladna mnohoſcź pobožnoho
luda pjelnjeſche dom boži. Pſchecy pſchikhadźeja nowi biſkopojo a tež
ſwětnoho luda wjacy a wjacy pſchikhadźa.

Druhoho decembra dźeržeſche ſo pſchihotowace poſedźenjo (♣Congregatio
prosynodalis♠) zhromadżenych biſkopow. 48 woſobow, kotſiž změja na
koncilu zaſtojnſtwo abo ſłužbu, wotpołožichu pſched ſwjatym wótcom
pſchiſahu. Pſchi tutej pſchiležnoſcźi dźeržeſche ſwjaty wótc rycž,
kotruž ſobudzělimy.

„Cžeſcźowni bratſja! Hdyž ſmy na tym, za někotre dny poſedźenja ſwjatoho
powſchitkownoho vatikanſkoho koncila wotewricź, njezda ſo nam nicžo
pſchihodniſche a zwjeſelniſche, hacž k wam wſchitkim, kotſiž ſcźe po
naſchich pſchecżach dźenſa tudy zhromadźeni, tele ſłowo porycžeź a wam
wozjewicź woſebitu luboſcż, kotruž we hłubokoſcźi ſwojeje wutroby
noſymy.

Dokelž je wulcy wažne napſchecźo wſchelakorym wopacžnoſcźam, kotrež we
naſchim cžaſu na kſcheſcźanſke a krajne towaŕſtwo ſchkódnje ſkutkuja,
hojace ſrědki namakacź, ſmy we doſtojnoſcźi ſwojoho japoſchtołſkoho
zaſtojnſtwa a we pſchirodnoſcźi wěcy ſameje za pſchihodne dźerželi,
pſched zapocžatkom koncilſkoho ſkutkowanja k doſtacżu wſchitkeje hnady
pomoc njebjeſkoho žohnowanja wot Boha, najwyſchſchoho, za was wuproſycź.
Tež ſmy za nuzne měli, wam tamne, we naſchim japoſchtołſkim piſmje
hromadźe zeſtajane a wozjewjene prawidła pſchepodacź, kotrež ſmy k
prawomu dokonjenju koncilſkich dźěłow poſtajicź za dobre ſpóznali. Tole
je, cžeſcźowni bratſja, ſchtož z pomocu Boha a njewoblakowaneje
rodźicźeŕki božeje we tutej tak wulcynahladnej zhromadżiznje dźenſa
cžinimy. Ze ſłowami njezamožimy doſcź wuprajicź wulcyſchny tróſcht,
kotryž tele naſche žadane a poſłuſchnoſcź napſchecźo japoſchtołſkomu
hłoſej wobſwědcžace mnohotne ſempſchiṅdżenjo we nas zbudźuje, hdyž
widżimy, zo ſcźe ze wſchitkich kóncžinow katholſkoho ſwěta wot nas
pſchipowjedźenoho koncila dla ſo we tutym nadobnym měſcźe zeſchli a zo
ſcźe pſchez najwyſchſchu pſchezjednoſcź wutrobow z nami zjednoſcżeni;
wy, kotrychž woſebita podatoſcź napſchecźo nam a japoſchtołſkomu ſtołej,
ſpodźiwna horliwoſcź we ſkutkowanju za Khryſtuſowe kraleſtwo, a pola
někotrychžkuli tež znjeſenjo tyſchnoſcźow za Khryſtuſa naſchej wutrobje
ze wſchitkim prawom tak drohich cžini.

Tele waſche zjednoſcźenjo z nami je pak nam cźim lubſche, dokelž, hdyž
we nim zwoſtawamy, do ſtopow japoſchtołow ſtupamy, kotſiž ſu nam kraſne
pſchikłady ſwojoho jednomyſlnoho a wobſtajnoho zjednocźenſtwa ze ſwojim
bójſkim wucžerjom zawoſtajili. Ze ſwjatych piſmow wěſcźe, zo, hdyž
Khryſtus tón Knjez paleſtinſki kraj pſchekhodźowaſche a prědujo a
kraleſtwo bože wozjewjo do měſtow a wſow pſchikhadźeſche, wſchitcy
japoſchtołojo z jenej podatoſcźu ſo joho ſtrony dźeržachu a wſchitcy
dwanacźo (po ſłowach ſwjatoho Lukaſcha 8, 1) ſwěrnje wokoło njoho běchu,
hdžežkuli dźěſche. Tónle kruty zwjazk japoſchtołow wozjewjeſche ſo
hiſchcźe jaſniſcho tehdom, hdyž bójſki wucžeŕ we Kafarnaumje pſched
Židami <pb n="4"/>wobſchěrniſcho wo potajnoſcźi božoho Cźěła rycžeſche;
tehdom mjenujey, hdyž ſo tamny mjaſnje zmyſleny a tuporozomny lud wo
tajkim ſkutku pſcheſwědcžicź njemóžeſche a ſo napſchecźo tutomu
wucžerjej tak wobožny wopokaza, zo ſo po ſwědcženju ſwjatoho Jana mnozy
z wucžownikow wotſalichu a wjacy z nim njekhodźachu, (tehdom) zwoſta
luboſcź japoſchtołow njepſcheměnita we cžeſcźenju a poſłuſchnoſcźi
napſchecźo wucžerjej. A hdyž ſo Jězus japoſchtołow wopraſcha, hacž
chcedźa tež woni woteṅcź, wupraji Pětr nahle ſłowa: „Knježe, hdźe
dyrbimy hicź?“ Hako pſchicžinu ſwojoho wotmyſlenja, zo chce knjeza z
wobſtajnej ſwěru ſcźěhowacź, pſchiſtaji: „ty maſch ſłowa wěcžnoho
žiwjenja.“

Hdyž tole rozpominamy, ſchto mohło ſo nam ſłódſche abo zwjeſelniſche
zdacź, dyžli tale naſcha kruta zjednocźenoſcź? a ſchto dyrbjeli
krucźiſcho a wobſtajniſcho wobkhowacź? Hacž runje ſmy we mjenje
Khryſtuſowym pſchezjedni, njebudźemy bjez napſchecźnoſcźow a bědźenjow,
a njepſchecźel, nicžo bóle nježadajo hacž zo mohł pjanku wuſywacź,
njebudźe ſo wotlakowacź; ale ſpominajo na japoſchtołſku krutoſcź a
wobſtajnoſcź, kotraž je zaſłužiła, pſchez knjezowu khwalbu wuznamjenjena
bycź: „Wy ſcźe, kotſiž ſcźe we ſpytowanju pſchi mni zawoſtali;“
ſpominajo tež na wuprajene ſłowo knjezowe: „ſchtóž njeje zo mnu, je
napſchecźo mi“ — dyrbimy tež my na toſame waſchnjo na ſwoje zaſtojnſtwo
ſpominacź a za tym ſo najnaležniſcho prócowacź, zo z njekhabłacej ſwěru
a krutoſcźu Khryſtuſa ſcźěhujemy a jomu kóždy cžas jednomyſlnje bychmy
pſchiwiſowali. Smy mjenujcy, cžeſcźowni bratſja, we tajkich
wobſtejenjach, zo we wójnſkim rjedźe pſchecźiwo wſchelakim a jara
zazłobjenym njepſchecźelam hižon dołho trajace bědźenjo bědźimy. Dyrbimy
duchownu bróṅ ſwojoho wójſka nałožowacź, a zepjerajo ſo na bójſku móc,
tak tež na naſtawu luboſcźe, ſcźeŕpnoſcźe, modlitwy wobſtajnoſcźe cyły
nawal bitwy znjeſcź. Tola ſo njeſměmy bojecź, zo ſo nam we tutym
bědźenju naſche mocy pominjeja, jeno zo wocži a wutrobu k ſtworicźerjej
naſcheje wěry pozběhujemy. Hdyž mějachu japoſchtołojo pſchez to, zo
wocži a myſle na Jězuſa Khryſtuſa złožowachu, doſahacu móc a ſylnoſcź ke
khrobłomu znjeſenju wſchitkich pſchecźiwnoſcźow: namakamy tež my, jeli
pohladnjemy na wozbožacy zawdak wumoženja, we tutym pohladowanju, pſchez
kotrež wſchitka bójſka móc pſchikhadźa, móc a ſylnoſcź, zo móhli
wſchitke wobrycženja, njeſprawnoſcże a leſcźe njepſchecźelow
wobknježicź. Zradowacź ſo budźemy, zo z Khryſtuſowoho kſchiža za ſo a za
telko wot pucźa wěrnoſcźe zabłudźenych njezbožownych ſpomoženjo
cžerpamy.

Tola nic doſcź na tym, zo na ſwojoho wumožnika pohladujemy, dyrbimy ſo
tež podwolnoho ducha woblec, zo bychmy jomu z cyłej wutrobu wjeſele k
ſłužbje ſtali. To je njebjeſki wótc ſam z wažnoſcźu ſwojeje majeſtoſcźe
porucžił, hdyž pſchi pſchekraſnjenju Khryſtuſowym na wyſokej horje
pſched wuzwolenymi ſwědkami prajeſche: „Tutón je mój lubowany ſyn, na
kotrymź mam ſwoje ſpodobanjo; toho ſłyſchcźe.“ Jězuſa dha chcemy z
najpodwolniſchim podcźiſnjenjom ducha we wſchitkich wěcach ſłyſchecź,
najbóle pak we tej wěcy, kotraž jomu ſamomu tak jara na wutrobje
ležeſche, zo we pſchewidźenju wobcźežnoſcźow, kotrymž budźeja na ſwěcźe
wuſtajeni, pſchi poſlednjej wjecžeri ſwojoho wótca nutrnje a wjacy krócź
proſycź njepſcheſta: „Swjaty Wótcže, zwarnuj tych, kotrychž ſy mi dał,
we ſwojim <pb n="5"/>mjenje, zo bychu jedni byli, kaž tež my.“ Wſchitcy
dha njech ſu jedna duſcha a jedne cźěło we Khryſtuſu Jězuſu. Wěſcźe
njeje nam nicžo druhe k wjetſchomu tróſchtej, hacž hdyž nutsdawanjam
Khryſtuſowym wobſtajnje wucho ſwojeje wutroby poſkicźamy. Na to waſchnjo
ſpóznajemy, zo ſmy tež my z Khryſtuſom a pytnjemy, zo je zjawny zawdawk
wěcžnoho ſpomoženja we nas; pſchetož „ſchtóž je z Boha, ſłyſchi ſłowo
bože“ (Jan 8, 47).

Tele ſłowa wyſchopaſtyŕſkoho napominanja, kotrež ſmy z najhłubſcheje
hłubokoſcźe ſwojeje wutroby cžěrali, njech wſchohomócny a ſmilny Bóh na
zaſtupnu próſtwu njewoblakowaneje macźerje božeje ze ſwojej mócnej
pomocu wobkrucźi a hnadnje wuſkutkuje, zo bychu z bohatymi płodami
žohnowane byłe. Njech ſwoje woblicžo tež wam, cžeſcźowni bratſja,
pſchiwobrocżi a na cźěle a duſchi hnadu ſwojoho žohnowanja pſchidźěli:
na cźěle, zo byſchcźe wſchitke wot ſwojoho ſwjatoho zaſtojnſtwa
njewotdźělnje zjenoſcźene cźeže khroble a wjeſele znjeſcź móhli; na
duſchi, ſo byſchcźe z njebjeſkej pomocu nadobnje napjelnjeni, pſchez
pſchikład duchownſkoho žiwjenja a błyſchcź wſchitkich póccźiwoſcźow k
ſpomoženju kſcheſcźanſkoho ſtadła ſwěcźili.

Hnada tutoho žohnowanja njech was ſtajnje a wſchitke dny waſchoho
žiwjenja mile wobdawa, zo bychu ſo waſche dny połne namakałe: połne
ſwjatoſcźe a ſprawnoſcźe, połne płodow ſwjatych ſkutkow, we kotrychž je
naſcha prawa bohatoſcź a naſcha prawa cžeſcź. A tak ſo nam zbožownje
poradźi, zo móžemy po dokonjanym zeṁſkim pucźowanju na poſlednim dnju
žiwjenja z kralowſkim profetu bjez bojoſcźe wuprajicź: „Zraduju ſo na
tym, ſchtož bu mi prajene: do domu knjeza póṅdźemy,“ a zo mohli z cyłej
dowěru wotewrjeny pſchiſtup k ſwjatej horje Sion, do njebjeſkoho
Jeruzalema wocžakowacź.

Sedmoho decembra hako dźeṅ pſched wotewrjenjom cyrkwinſkeje zhromadźizny
běſche we Romje kruty póſtny dźeṅ; pſchipołdnju ſo wot 12—1 hodź. ze
wſchitkimi zwonami zwonjeſche. Wot 8. decembra dźeržeſche ſo Novena (9
dnjow trajaca pobožnoſcź). Wyſche toho budźe ſo kóždu njedźelu, tak
dołho hacž budże koncil tracź, we wſchitkich romſkich cyrkwjach litanija
wo wſchitkich Swjatych z pſchiſłuſchacymi modlitwami ſpěwacź.

♣II.♠

Po wjele pſchihotowanjach a dołhim wocžakowanju dha běſche ſo žadany
woſmy dźeṅ decembra, ſwjedźeṅ njewoblakowanoho podjecźa ſwjateje Marije,
macźerje božeje, pſchibližił.

Rano po 7 hodź. zhromadźowachu ſo biſkopojo we paulinſkej khapali
vatikanſkoho palaſta, a zwoblekachu ſo cyrkwinſku draſtu a cžakachu na
ſwjatoho wótca. W 1/2 9 hodź. zaſtupi tam ſwjaty wótc, woblecženy běły
biſkopſki płaſchcź (pluvial) a mitru, a wudźěli pſchitomnym
požohnowanjo. Wotpołožiwſchi mitru ſpěwaſche klecžo cźichu modlitwu a
zanjeſe z jaſnym hłoſom khěrluſch: ♣„Veni creator Spiritus.“♠ (Pſchindź
ſwjaty Ducho Stworicźel) kotryž ſpěwarjo dale ſpěwachu. Hdyž běſche
prěnja ſchtucžka wuſpěwana, ſtany ſwjaty wótc a wobkhad ſo pocža <pb
n="6"/>rjadowacź. Kanony na jandźelſkim hrodźe pocžachu tſelecź a
zwonjeſche ſo ze wſchitkimi zwonami wſchitkich romſkich cyrkwjow.

W prědku wobkhadnoho cźaha dźěchu (kaž hewak) bamžowi komornikojo a
kapłani, konſiſtorialni prawiznikojo a ſłužownikojo koncila; jich
ſcźěhowaſchtaj kapłanaj, kotrajž bamžowu krónu a mitru njeſeſchtaj;
kapłan z kadnikom a mjez dwěmaj ſwěcunoſcherjomaj ſubdiakon z bamžowej
krónu[1]⁾; za nimi abtojo, ſwobodni (exemtni) prälatojo, biſkopojo,
arcbiſkopojo a primatojo (prěni biſkopja w kraju), patriarchojo (z
Jeruzalema, Antiochije, Carohroda a Alexandrije,) kaž tež titularni
patriarchojo (z Vabylona, Cilicije, Venediga, Wjecžorneje Indije a
Lißabona), a kardinalojo, najbóle pſchewodźeni wot ſwojich kapłanow.
Wſchitcy biſkopojo běchu we běłych pluvialach a mitrach; tola naranſchi
biſkopojo mějachu draſtu we wſchelakich barbach a jara wudebjene króny.

Zady kardinalow dźěſche ſenator a někotſi wyſchſchi zaſtojnicy měſta
Roma, potom dwaj protonotaraj, 3 kardinaldiakonojo, 2 ceremoniaraj.
Nětko ſcźěhowaſche ſwjaty wótc, pod baldachinom (njebjeſami) njeſeny na
pſchenoſchnym ſtole (♣Sedes gestatoria♠). Cyły cźah ſkóncžichu ſpěwarjo,
generalojo klóſchtyrſkich rjadow, generalvikarojo a zaſtojnicy koncila.
Wobkhad dźěſche po kralowſkim ſkhodźe pſchez wulke železne wrota do
cyrkwje. Pſchi zaſtupjenju do pětrowſkeje cyrkwje wotkrychu ſebi hłowy a
dźěchu mjez dwěmaj rjadomaj z Zuavow (wojakow) hacž k wulkomu wołtarjej,
hdźež ſo, dokelž běſche Bože Cźěło wuſtajene, na wobej kolenje
poklaknychu a potom do koncilſkeje khapale zaſtupichu, mjez tym zo
kapłani do napſchecźo ležaceje khapale ſwjateju Symana a Judy
wotſtupichu.

Hdyž běchu wſchitcy do khapale zaſtupili a ſo na ſwoje měſta podali, a
ſpěwarjo tamny khěrluſch doſpěwali, poklakny ſo bamž pſched rowom
ſwjatoho Pětra (Confeßio Petri) a wuſpěwa poſtajene modlitwy a poda ſo
tež do koncilſkeje khapale, a požohnowawſchi biſkopow, ſo pſched
wołtarjom klecžo z cźicha pomodli, a dźěſche potom k ſwojomu trónej.
Nětko zapocža ſo we khapali ſwjedźeṅſka boža mſcha, kotruž kardinaldekan
Patrizi dźeržeſche. Na kóncu božeje mſchě prědowaſche arebiſkop (z
Ikonia ♣in partibus infidelium♠) Paſſarelli (z kapucinſkoho rjadu w
Trieſcźe) po załožku ſłowow: „Ducy khodźachu a płakachu, wuſywajo ſwoje
ſymjo; wrócźicy ſo pak pſchińdźeja z rodoſcźu a njeſeja ſwoje ſnopy.“
(Pſalm 125, 6.)

Po tutym łacźonſkim prědowanju ſtupi japoſchtołſki ſubdiakon z bamžowym
kſchižom k ſkhodźeṅkam bamžowoho tróna a z daloko klincžacej rycžu
wudźěli ſwjaty wótc požohuowanjo, mjez tym zo kardinalojo a biſkopojo z
nahej hłowu ſtejachu, druzy pſchitomni pak klecžachu. Na to bu poſlednje
ſcźenjo cžitane. Bamž zwobleka ſo draſtu, kajkuž ma na ſwjatocžnej božej
mſchi a wótcojo koncila (750 běſche pſchitomnych) jomu hołdowachu: kóždy
ſo pſched nim poklaknje a joho pocžeſcźuje, kardinalojo pſchez
wokoſchenjo ruki, biſkopojo koſcha koleno, abtojo kſchiž na joho cžriju.
To trajeſche cyłu hodźinu. Hdyž běſche ſwjaty <pb n="7"/>wótc na to
nětotre modlitwy wótſe wuſpěwał, ſpěwaſche ſo wot dweju ſpěwarjow
litanija wo wſchitkich ſwjatych a zhromadźeni biſkopojo ſpěwachu
wotmołwjenja. Pſched kóncom litanije ſtany bamž, wza bamžowſki
kſchiž[2]⁾ do ruki a žohnowaſche tſi krócź koncil a zhromadźenych
wótcow. Hiſchcźe ſcźěhowachu někotre modlitwy a ſcźenjo wo wupóſłanju 72
wucžownikow. Na to rycžeſche ſwjaty wótc ſcźěhowace ſłowa k
zhromadźenym:

„Cžeſcźowni bratſja! Wo cžož ſmy z wjele modlitwami a ſlubami Boha
proſyli, zo bychmy mjenujcy pſchipowjedźeny ökumeniſki koncil ſwjecźicź
móhli: to je nam pſchez božu wulku a woſebitu hnadu k naſchej
najwjetſchej radoſcźi nětko popſchate. Tohodla zraduje ſo naſcha wutroba
we knjezu a pſchepjelnjuje ſo z pſchenadobnym tróſchtom, dokelž na
dźenſniſchim, zbožo lubjacym, njewoblakowanomu podjecźu božeje
rodźicźeŕki a knježny Marije poſwjecźenym dnju was, kotſiž ſcźe k
dźělbracźu naſcheje ſtaroſcźe powołani, zaſy we wjetſchej mnohoſcźi
dyžli hewak we tutej twjerdźiznje katholſkeje wěry pſchitomnych widźimy
a waſch zwjeſelacy napohlad wužiwamy.

Wy pak, cžeſcźowni bratſja, ſcźe nětko we Khryſtuſowym mjenje tudy
zhromadźeni, zo byſchcźe z nami ſwědcženjo dawali ſłowej božomu,
ſwědcženjo Jězuſa Khryſtuſa (Pot. Zjewj. 1, 2), a pucź boži we wěrnoſcźi
runja nam wſchitkich cžłowjekow wucžili a zwady z njeprawom tak
mjenowaneje wědomnoſcźe (1. Tim. 6, 20) ſobu z nami pod nawjedowanjom
Ducha ſwjatoho wotſudźili.

Pſchetož, je-li hdy, žada runje we pſchitomnym cžaſu, hdźež wot ſwojich
wobydlerjow wonjeežeſcźena zemja woprawdźe wjadnje a hinje, zahorjenoſcź
za božu cžeſcź a zbožo knjezowoho ſtadła wot nas, zo Sion wobdawamy a
wobſtupimy, a rycžimy na joho wěžach (tórmach) a ſwoje wutroby na joho
ſylnoſcź ſtajamy (Pſ. 47, 13. 14). Pſchetož, cžeſcźowni bratſja,
widźicźe, z kajkej namocu je ſtary njepſchecźel cžłowjeſkoho ſplaha dom
boži, kotromuž ſwjatoſcź pſchiſłuſcha, napadnył a hiſchcźe napaduje. Wón
je zapocžeŕ tamnoho daloko rozſchěrjenoho zapſchiſahanja bjezbóžnych,
kotſiž, ſylni pſchez zjednoſcźenjo, mócni pſchez ſwoje ſrědki, pſchez
wuſtawy zakitani a ſwobodu za pſchikryw ſwojeje złoſcźe nałožujo (1.
Pětr 2, 16) njepſcheſtawaja napſchecźo ſwjatej cyrkwi Khryſtuſowej
najkrutobniſchu a najbjezbóžniſchu wójnu wjeſcź. Znajecźe waſchnjo,
nahłoſcź, brónje, poſpěch a zaměry tuteje wójny. Stajnje macźe pſched
wocžomaj pſchetorhnjenjo a zaměſchenjo ſtrowych wucžbow, na kotrychž ſu
cžłowjeſke wěcy we ſwojich wſchelakich porjadach załožene; widźicźe
wobžarujomne zawjercźenjo kóždoho prawa, wſchelaku wuſtojnoſcź khroble
łžecź a zawjeſcź, pſchez cžož ſo ſpomožne zwjazki ſprawnoſeźe,
pocžeſtnoſcźe a prawomócnoſcźe rozwjazuja, wſchitke złe požadoſcźe ſo
rozhorja, a kſcheſcźanſka wěra ſo cyle z wutrobow wutorha, tak zo by ſo
we tutym cžaſu wěſtoho zahinjenja cyrkwje božeje bojecź było, jeli by ſo
pſchez cžłowjeſke poſpyty a mocowanja hdy znicžicź hodźiła. Tola nicžo
njeje mócniſche, dyžli cyrkej, (praji ſwjaty Jan Chryſoſtom), haj cyrkej
je krucżiſcha dyžli njebjeſa; pſchetož njebjo <pb n="8"/>a zemja
zańdźetaj, ale moje ſłowa njezaṅdu. Kotre ſłowa? Ty ſy Pětr a na tule
ſkału chcu ſwoju cyrkej twaricź a mocy hele ju njepſchemoža.

Hacž runje pak měſto toho knjeza wſcheje mocy, měſto naſchoho Boha na
njepſchemožitnym zakładźe ſteji, dyrbimy ſo tola my, (derje ſpóznawajo a
wobžarujo dołhi rjad złóſcźow a zahinjenjo telko duſchow a hotowi, k
wotwobrocźenju tych ſamych tež ſwoje žiwjenjo podacź), my, kotſiž na
zemi naměſtnu ſłužbu paſtyrja zaſtejimy, z horliwoſcźu za dom boži
pſchede wſchitkimi rozhoricź a ſmy za to měli, zo dyrbjachmy tamne
ſrědki a pucźe naſtupicź, kotrež ſo k wulěkowanju telko ſchkodow cyrkwje
najwužitniſche a najpſchiprawniſchi zdadźa. Cžaſto wopominawſchi tamne
ſłowo Iſaiaſowe: „Dźi do rady, zhromadżuj radu“, ſmy tež na to
pomyſlili, zo je ſo tónle ſrědk wot naſchich prjedownikow we wſchitkich
za kſcheſcźanſtwo złych cžaſach z wužitkom nałožował. A tak ſmy po
wobſtajnych modlitwach, po rozradźenju ze ſwojimi cžeſcźownymi bratrami,
kardinalemi ſwjateje romſkeje cyrkwje a po ſłyſchenju dobrozdacźa wjacy
biſkopow — za dobre ſpóznali, was, cžeſcźowni bratſja, ſól zemje,
ſtražnikow a paſtyrjow knjezowoho ſtadła, k tutomu ſtołej ſwjatoho Pětra
powołacź. Tak dha dźenſa pſchez dopuſchcźenjo božeje hnady, kotraž je
zadźěwki napſchecźo tutomu wulkomu ſkutkej wotſtroniła, zapocžatk
ſwjateje zhromadźizny po ſtarodawnym ſwjatym waſchnju ſwjecźimy.

Ale zacžucźa luboſcźe, kotrež nas we tutym cžaſu zapſchimaju, ſu tak
wſchelakore a bohate, zo je we ſwojej wutrobje zamknycź njemóžemy.
Pſchetož nam je, hako bychmy pſchi naſchim pohladanju zhromadnu ſwójbu
katholſkoho cžłowjeſtwa, nam najlubſchich ſynow pſched ſobu widżeli.
Spominamy na telko zawdakow luboſcźe, na telko ſkutkow pobožnych
duſchow, z kotrymiž ſu na waſche pozbudźenjo, pod waſchim nawjedowanjom,
a po waſchim pſchikładże ſwoju ſwěru a podatoſcż nam a tutomu
japoſchtołſkomu ſtołej tak wulcyſchnje wopokazowali a hiſchcźe
wopokazuja. We pomyſlenju na to njezamožimy ſo woſtajicź, zo njebychmy,
we tutej naſchej nadobnej zhromadźiznje najnutrniſche zacžucźa ſwojeje
dźakownoſcźe napſchecźo nim wſchitkim pſchez zjawne a ſwjatocžne
wozjewjenjo wuprajili a Boha nutrnje proſyli, zo by wobkhowanjo jich
wěry ſo drohotniſche wupokazało, dyžli złoto k khwalbje, ſławje a
cžeſcźi na dnju wozjewjenja Jězuſa Khryſtuſa (1 Pětr 1, 7). Dale
ſpominamy na bědne poſtajenjo telko cžłowjekow, kotſiž we ſwojim
zaſlepjenju wot pucża wěrnoſcźe a ſprawnoſcźe a potajkim tež wot wěrneje
zbožownoſcźe wotkhadźeja. Ze žadoſcźu žadamy, zo bychmy jich
zbožownoſcźi pomoc pſchinjeſli, ſpominajo na bójſkoho wumožnika a
naſchoho wucžerja Jězuſa, kotryž je pſchiſchoł, pytacź a wozbóžnicź,
ſchtož běſche zhubjene. Wyſche toho złožujemy ſwojej wocži na tule
dobytwu wjeŕcha japoſchtołow, pſchi kotrejž ſtejimy, na tele nadobne
měſto, kotrež pſchez boži zakit njeje pohanam k wurubkej date było, na
tónle ſwój lubowany lud, kotrohož wobſtajna luboſcź, ſwěra a poddatoſcź
nas wobdawa a napomina, zo bychmy božu dobrotu khwalili, kotryž chcyſche
nadźiju na ſwój njebjeſki zakit we tutym cžaſu we nas bóle a bóle
poſylnicź a wobkrucźicź. A woſebje mamy pſched wocžomaj was, cžeſcźowni
bratſja, we kotrychž ſtaroſcźi, horliwoſcźi a pſchezjednoſcźi widźimy
wulku pomoc k pſchekraſnjenju <pb n="9"/>Boha. Spóznawamy horjacu
horliwoſcź, kotruž ſcźe k wukonjenju ſwjoho zaſtojnſtwa ſobu
pſchinjeſli, a woſebje tamne kraſne a wutrobne zjenoſcźenjo was
wſchitkich z nami a z tutym japoſchtołſkim ſtołom, kotrež je kaž hewak
pſchecy we naſchich wulkich wuzkoſcźach, tok woſebje we tutym cžaſu nam
pſchejara lube a a cyrkwi wulcy ſpomožne. Tež zradujemy ſo we Knjezu
jara, zo was we tajkim poſtajenju myſle widźimy, kiž nas k wěſtej a
dowěrnej nadźiji zbudźuje, zo budźa z tejele waſcheje zhromadżizny
pſchebohate a wulcy žadane płody ſcźěhowacź.

Runje kaž ſo ſnadź hiſchcźe žane ſylniſche a horcyſche wojowanjo
napſchecźo Khryſtuſowomu kraleſtwu zapocžało njeje, tak tež njeje žadyn
cžas był, we kotrymž by ſo pſchezjednoſcź knjezowych měſchnikow z
najwyſchſchim paſtyrjom joho ſtadła, z kotrejež (pſchezjednoſcźe) ſo
runje ſpodźiwna móc do cyrkwje wuliwa, we wjetſchej měrje žadała. Tale
pſchezjednoſcź pak wobſteji pſchez woſebitu hnadu božeje
pſchedwidźomnoſcźe, a waſcha wopokazana póccźiwoſcź je pſchitomnje tak
zjawna, zo je ſwětej, jandźelam a cžłowjekam kraſny napohlad, a
dowěrjamy ſo, zo to dźeṅ wote dnja bóle budźe.

Tohodla dha, cžeſcźowni bratſja, poſylnjejcźe ſo we Knjezu a we mjenje
najwyſchſcheje Trojicy, ſwjatoſcźeni we wěrnoſcźi (Jan. 17, 19) a
woblecženi bróṅ ſwětła, wucžcźe z nami pucź, wěrnoſcź a žiwjenjo, za
kotrymž dyrbi ſo wot telko tyſchnoſcźow wonjeměrjene cžłowjeſtwo tola
pſchecy prócowacź. Prócujcźe ſo z nami, zo móhł ſo krajam měr,
klóſchtyram pokoj, cyrkwjam porjad, duchownſtwej cźahnitba a Bohu
ſpodobny lud zaſy dacź. Bóh ſteji na ſwojim ſwjatym měſcźe, pomha
naſchomu radźenju a cžinjenju. Wón ſam je pſchi tutym wulkotnym ſkutkn
ſwojeje ſmilnoſcźe nas za ſwojich ſłužownikow a pomocnikow wuzwolił.
Tutej ſłužbje dyrbimy ſo tak podacź, zo we tutym cžaſu jej ſamej ducha,
wutrobu a móc poſkicźamy.

Tola ſpominajo na ſwoju ſłaboſcź a njedowěrjo ſwojim mocam, pozběhujemy
ſwojej wocži z dowěru a ſcźelemy ſwoje modlitwy k tebi, Ducho boži,
žórło wěrnoho ſwětła a bójſkeje mudroſcźe! Daj ſwětłej ſwojeje hnady
ſwěcżicź do naſchich wutrobow, zo bychmy ſpóznali, ſchto je prawe, ſchto
ſpomožne, ſchto najlěpſche. Nawjeduj, zahrěj, wobknjež naſche wutroby,
zo by ſo ſkutkowanjo tutoho koncila prawje zapocžało, zbožownje
pokracžowało a ſpomožnje dokonjało.

Ty pak, macźeŕ kraſneje luboſcźe, ſpóznacźa a ſwjateje nadźije, kralowna
a wojowaŕka cyrkwje, wzmi nas, naſche wuradźenja a dźěła do ſwojoho
macźeŕſkoho zakita a wuſkutkuj nam pola Boha pſchez ſwoju zaſtupnu
próſtwu, zo bychmy pſchecy jedneje myſle a wutroby woſtali.

Budźcźe tež wy z naſchimi próſtwami ſobu, wy jandźeljo a arcjandźeljo, a
ty wjeŕcho japoſchtołow, ſwjaty Pětrje, a ty joho ſobujapoſchtole Pawle,
wucžerjo ludow a prědarjo wěrnoſcźe po cyłym ſwěcźe, a wy Swjecźi we
njebjeſach wſchitcy a woſebje cźi, kotrychž popjeł tudy cžeſcźujemy:
wuſkurkujcźe ze ſwojej mócnej zaſtupnej rycžu, zo bychmy wſchitcy pſchez
ſwěrne dopjelnjenjo ſwojoho zaſtojnſtwa ſmilnoſcź božu doſtali woſrjedź
joho templa. Jomu cžeſcź a khwała do wſcheje wėcžnoſcźe!“

<pb n="10"/>

Tule rycž dźeržeſche ſwjaty wótc ze ſylnym, daloko ſłyſchomnym hłoſom a
cžaſto jomu ſylzy pohnucźa a radoſcźe do wocžow ſtupachu.

Po tutej rycži bu zaſy khěrluſch ♣„Veni sancte Spiritus“♠ ſpěwany. Nětko
mějachu ſo durje zawrjecź, ale wſchitko běſche tak z ludom zaſtupjene,
zo to móžno njebėſche. We cyłej cyrkwi běſche na 70,000 ludźi
pſchitomnych. Biſkop Feßler, ſekretaŕ koncila, cžitaſche na to
wotewrjeṅſki dekret, we kotrymž běchu wěcy z krótka pomjenowane, wo
kotrychž budźe ſo jednacź. Na to dyrbjeſche kóždy z pſchitomnych wótcow
wotmołwicź na praſchenjo: hacž je jim prawje, zo ma ſo koncil dźeržecź,
a hacž chcedźa ſo tohodla we pſchichodnych dnjach zaſy zhromadźecź? Hdyž
běchn jich hłoſy zhromadźene a pſchehladane, wupraji bamž koncil za
wotewrjeny a zapocžaty. Skóncžnje bu pſchichodna hłowna zhromadźizna na
ſwjedźeṅ ſwjatych tſjoch kralow (6. januara) 1870 pſchizjewjena. Cyłu
ſwjatocžnoſcź wobzamkny ♣„Te Deum laudamus“♠, kotrež ſwjaty wótc zaſpěwa
a ſpěwarjo porjadu z biſkopami doſpěwachu. Po modlitwje wotpołoži ſwjaty
wótc cyrkwinſku draſtu, wudźėli požohnowanjo a poda ſo domoj do
Vatikana. Běſche hižom popołdnju w 3 hodź. Biſkopojo dźěchu nětko do
poſtajenych khapalow, zo bychu ſo biſkopſke draſty ſwlekli a ſo do
ſwojich wobydlenjow podali. Cźiſchcźenca běſche wulka a někotryžkuli
dyrbjeſche dołho pytacź a cžakacź, prjedy hacž do ſwojoho woza
pſchiṅdźe. Wjedro běſche hrozne, deſchcźojte.

Z naſcheje diöceſy.

Z Cžornec. Na woſebite pſcheproſchenjo a tež wozjewjenjo w Póſłu běſche
w naſchej ſchuli na ſ. Domaſcha 21. decembra zhromadźizna nětko wot
naſcheje wyſchnoſcźe pſchipóznatoho wubjerka za pſchihotowanjo
załožomneje cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju. Na tu ſamu pſchińdźechu
tſinacźe (wot 17) ſobuſtawow wubjerka za tule naležnoſcź a někotſi
druzy, kiž ſo za nju intereſſiruja. Zhromadźiznu wotewri pſchedſyda
wubjerka k. kapłan Werner z Khróſcźic a pſchepoda referat (rozprawu) wo
ſkutkowanju wubjerka a wo joho naležnoſcźi k. kapłanej Hórnikej z
Budyſchina. Tutón cžitaſche najprjedy wotmołwjenjo na próſtwu a
wozjewjenjo, kiž ſo jomu wot wyſokodoſtojnoho tachantſkoho konſiſtorija
doſta. Z tymle wotmołwjenjom (hl. poſlenje cžiſło Póſła) je wubjerk ze
ſwojimi ſtatutami wot wyſchnoſcźe pſchipóznaty a ma prawo, dary za
wotmyſlenu cyrkej hromadźicź. Jenož ſedmy paragraf ſtatutow rěka nětko w
malicžkoſcźi pſcheměnjeny takle: „Pozdźiſche poſtajenjo měſta, hdźe ma
wotmyſlena cyrkej twarjena bycź, zawoſtaja ſo ordinariatej we
dorozymjenju z tymi, kotſiž ſu pſchi dźělenju khróſcźanſkeje woſady po
cyrkwinſkim prawje wobdźěleni.“ Potom rozeſtaji k. kapłan Hórnik
pſchicžiny (winy), cžohodla ma hiſchcźe lětſa ſo ſpocžatk ſtacż ze
zhromadźowanjom pjenjez za nowu cyrkej. Najprjedy ma ſo to ſtacż, dokelž
je ſo lětſa prěnje napominanjo k tej wěcy zjawnje w Póſłu wuprajiło a
wjacy krócź wobnowiło; duž ſo dowěra k tomu prědkwzacźu najlěpje tak
wobſwědcźi. Potom je pſchiſtojne, zo ſo w tym měſacu a lěcźe, hdźež
katholſka cyrkej ſwoju žiwjeńſku móc we wulkim a cyłym pſchez
wotewrjenjo koncila dopokazuje, tež w małym nowe <pb n="11"/>žiwjenjo
katholſkeje pſchezjenoſcźe a mocy ze zhromadnym ſkutkom wozjewi.
Skóncžnje je runje ſto lět, zo je ſo w Serbach wotrowſka cyrkej twaricź
pocžała a wokolnoſcź Wotrowa wot Khróſcźic ſo wotdźěliła; duž je
pſchihódne jubileum, hdyž ſo po 100 lětach zaſy něſchto podobne cžinicź
woprawdźe pocžina; tehdom je tajka wěc wot biſkopa Jakuba Wóſkoho,
rodźenoho z Khrȯſcźic, wuſchła, nětko pak ſu ſerbſke woſady ſame ju
wobzanknyłe. Wyſche toho je politiſcy mudre, hdyž ſami za ſo něſchto
cžinimy, dokelž nam hewak druhe měſta, hdźež njeje nětko tejko
katholikow kaž wokoło Cžornec, zaſy do prědka pſchińdu! Na to
pſchedpołoži k. Hórnik myſle, kotrež maja ſo w ſerbſkim a němſkim, wot
njoho ſpiſanym pſcheproſchenju k podpjeranju naſcheje naležnoſcźe
wuprajicź. Na namjet (Antrag) toho ſamoho bu wyſokodoſtojny k. kanonikus
ſcholaſtikus Jakub Kucźank w Budyſchinje za pſchedſydu wubjerka
jenohłóſnje wuzwoleny a k. kapłan Werner dale hako druhi pſchedſyda
wuproſcheny. Tež bu nakhwilny pokładnik (kaſſiraŕ) wubjerka, k. kapłan a
redaktor Hórnik za woprawdźitoho (definitivnoho) wuzwoleny; tón ſamy ma
pſchikhadźace pjenježne dary bórzy do nalutowaŕnje (Sparkaſſe) podawacź
a w kóždym bližſchim cžiſle Póſła je kwitirowacź. Hdyž ſo nětko
wobkrucźeſche, zo budźe praſchenjo, hdźe ma cyrkej ſtacź, w Cžornecach
abo Bacźonju, hromadźenju darow w najbližſchej blizkoſcźi tam a ſem
zadźewacź, wupraji ſo wubjerk, zo je wón za Cžornecy, woſebje dokelž 1.
wobſedźerjo Pozdec, Libonja a Cźěſchkec do Bacżonja nochcedźa, hacžrunje
je tón někotrym druhim wſam z katholikami něſchto mało bližſchi a 2.
dokelž je ſchula hižo w Cžornecach a jeje pſchepołoženjo zaſy wjele
wudawkow cžini. Tole ma w pſcheproſchacym piſmje podótknjene bycź. K
tomu pſchiſtaji k. pſchedſyda Werner, zo je to jenož formalnoſcź, hdyž
ſebi ordinariat (tachant) poſtajenjo měſta za ſo wobkhowa; dokelž tež
wón njebudźe pſchecżiwo woli tych měſto za nowu cyrkej wuzwolicź, kiž
chcedźa do njeje zapokazani bycź, ale budźe po jich woli cžinicź. Hdyž
je wjetſchina tutych za Cžornecy, dha drje ſkóncžnje, hdyž k. biſkop
domoj pſchińdźe, hinak poſtajecź njebudźe. Z cyła dźě je to jara mały
rozdźěl w dalokoſcźi, hdyž ſo pſchichodna cyrkej na połnócnej ſtronje
Cżornec (na hórcy k Bacźonej won) natwari. Wſchitkim prawe měſto za
cyrkej wuzwolicź a wutrjechicź, je njemóžne, dokelž chcył ju tola kóždy
najbliže k ſwojomu ſtatokej měcź; z cyła pſchi cyłym prědkwzacźu ſo
ſłuſcha, wſchitku ſebicžnoſcź powſchitkownomu zhromadnomu lěpſchomu w
luboſcźi woprowacź! Hdyž dha dyrbjeſche wjetſchina horniſcheju winow dla
za Cžornecy bycź, zdaſche ſo trěbne, zo by hiſchcże jedyn wubjerkownik z
tuteje wſy wuzwoleny był, a bu k tomu jenohłóſnje k. kubleŕ Jan Wólman
žadany. Pſchi daliſchim jednanju ſlubichu tamniſchi kublerjo: k. Jan
Wólman, k. Mikławſch Robel a k. Mikławſch Pětranc, měſto za pſchichodnu
cyrkej na połnócnej ſtronje Cžornec wuzwolicź, wubjerkej poſkicźicź a
khóſty bjez ſobu wurunacź, jelizo te měſtno jedyn ſam njewotſtupi.
Hromadźenjo darow po wſach a waſchnjo tohoſamoho ma ſo w pſchichodnym
poſedźenju, kiž ſo w měſacu februaru w Budyſchinje žada, wobzanknycź;
ſchtóž pak chce nětko pjenježny dar za nowu cyrkej woprowacź, móže jón
knjezej pſchedſydże ſcholaſtikuſej Kucźankej abo pokładnikej kapłanej a
redaktorej Hórnikej w Budyſchinje wotedacź abo jimaj pſchipóſłacź. Po
ſkóncženju zhroma<pb n="12"/>dźizny, kiž bě dwě hodźinje trała, poda ſo
deputacija k Wólmanecom, hdźež ſo horniſche wuzwolenjo a dźělbracźo
pſchi poſkicźenju mėſta wot k. Wólmana zwólniwje pſchiwza. Wyſche toho
wobkrucźi tónſamy, zo chce ze ſwojej mandźelſkej tyſac (tawzynt) toleri
k wotmyſlenej cyrkwi daricź, kotryž kapital budźe za poł lěta, na ſ.
Jana kſchcźenika 1870 wubjerkej pſchepodaty. Potajkim je z tym prěni
załožk k cyrkwi ſcžinjeny. Bóh pomhaj dale! Skóncžnje pſchiſpominamy, zo
bu wólba za pſchedſydu wubjerka wot wyſokodoſtojnoho knjeza
ſcholaſtikuſa Kucźanka w Budyſchinje dobrocźiwje pſchiwzata. Wot nětka
budźe, da-li Bóh, wozjewjenjo wulkich a małych darow za nowy Boži dom w
Serbach ſtajna rubrika (wotdźělenjo) w naſchim cžaſopiſu. Jenož dale w
ſkutku za Božu cžeſcź a Serbow wužitk!

Z Budyſchina. Z liſtow wěmy, zo je naſch hnadny knjez biſkop w Romje
ſtrowy. Popołdnju pſched nowym lětom ſu jomu wyſokodoſtojni kanonikojo
telegrafiſcy zbožo pſcheli. (Telegramm do Roma płacźi nětko jednory t.
r. hacž do 20 ſłowow 1 tol. 18 nſl., dwójny pak 2 tol. 2 nſl.). Hnadnomu
knjezej je ſo wóndanjo jedyn zuava z Łužicy prědkſtajił, mjenujcy wěſty
Preſcher ze Seitendorfa.

Z Budyſchina. Schtwórtk pſched hodami běſche wobradźenjo Božoho dźěſcźa
w tachantſkej ſchuli kaž druhe lěta. Direktor k. Schołta dźerżeſche
rycž. Tež w towaŕſtwje rjemjeſniſkich běſche Boži dźeṅ hodowne wjeſelo;
tam dźeržeſche k. präſes Dienſt rycž a towariſchojo ſpěwachu někotre
ſpěwy.

Z Budyſchina. W zaṅdźenym lěcźe narodźi ſo w naſchej woſadźe 95 dżěcźi
(45 muſkoho ſplaha), bjez nimi 13 njemandźelſkich; wot nich njedoſtachu
28 dźěcźi ſwjatu kſchcźeṅcu w naſchej cyrkwi, za to pak bu 8
njewoſadnych dźěcźi pola nas kſchcźenych. Wumrjeło je 73 woſobow (40
muſkich), z kotrychž bu 53 na pohrjebniſchcźo ſ. Mikławſcha khowanych, 9
we Mniſchoncu a 11 druhdźe; tež dachu ſo ſcheſcźo njewoſadni na ſ.
Mikławſchk pohrjebacź. Pſchipowjedanych bu 40 mandźelſtwow, z kotrychž
bu 19 pola nas zwěrowanych.

Z dreždżanſkeje diöeeſy.

Z Dreždźan. Tudy bě, kaž we wſchitkich druhich měſtach naſcheje diöceſy,
we wſchelakich ſchulach (woſebje ſwjatocžnje tež we Pirnje) a
katholſkich towaŕſtwach wobradźenjo Božoho dźěſcźa. Spominamy na to z
krótka, dokelž je Poſoł tón krócź hižo połny. ♣C.♠

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Bože dźěcźo je tež lětſa nas wopytało we domje naſchich lubych
miłoſcźiwych ſotrow a duchownych knježnow. Wobraz božoho naroda, na
tſjoch ſlhodźeṅkach natwarjeny, bě hiſchcźe wjele rjeṅſchi hacž loni:
kumſchtny ſněh, žiwa padaca woda a płuwace ryby a kacžki
njepobrachowachu. 42 khudych woſadnych dźěcźi bě we domjacej khapałcy a
we dwěmaj pódlanſkimaj ſtwicomaj <pb n="13"/>zhromadżenych; tſi wulke
hodowe ſchtomy, ze wſchelakimi ſłódkoſcźemi wobwiſane wuliwachu ſwětłe
pruhi; blida běchu z darami kſcheſcźijanſkeje luboſcźe bohacźe
wobſadźane. Potom hacž knježny Marianſkoho zjenocźeṅſtwa a wſchitcy
pſchitomni rjany hodowy khěrluſch wuſpěwali běchu, dźeržeſche faraŕ
dlěſchu rycž, we kotrejž wón potajnoſcźe božeje luboſcźe wukładowaſche a
zhromadźene dźěcźi k bohuſłužownoſcźi, pilnoſcźi a dźakownoſcźi
napominaſche. Druhi khěrluſch wobzankny ſwjatocžnoſcź a nětk ſo zapocža
juſkanjo a ſkakanjo zwjeſelenych dźěcźi, kiž ſwoje wobradźene wěcy —
draſtu a pjecžwo — do rubiſchkow zawalachu a domoj njeſechu. Kak
wunamakaca a darniwa je tola prawa kſcheſcźijanſka wutroba! Wona widźi
we khudych a wopuſchcźenych ſobucžłowjekach zbóžnika ſamoho a dopomni ſo
pſchi wudźělenych dobrotach na joho wažne ſwjate ſłowo: „Schtožkuli wy
najmjeṅſchim waſchich bratrow cžinili ſcźe, to ſcźe mi cžinili!“ Zbóžna
ta woſada, hdźež tajka ſkutkowaca luboſcź knježi, pſchetož duch wěrnoho
kſcheſcźijanſtwa je we njej žiwy.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Zańdźeny měſac wumrje jara cžeſcźeny biſkop Weis w Speieru.
Rottenburgſki nowy biſkop ♣Dr.♠ Hefele je wóndanjo ſwjecźiznu doſtał.
Würtembergſke knježeŕſtwo je jomu pjenjezy dało k pucźowanju do Roma.

Z Póznanja. Arcybiſkop hrabja Ledochowſki pſchinjeſe bamžej hako dar
40,500 tol. pětrowoho pjenježka.

Cžěſka. Cžěſcy biſkopja ſu z nowa žadoſcź knježeŕſtwej do Wina póſłali,
zo by ſo zda duchownych, kiž je tam tak nizka, zo je to hańba, ſkóncžnje
powyſchiła.

Cžěſka. W prěnim lětniku cžěſkeje bibliotheki ſłowjanſkich rycžnikow
(♣Kazatelé slovanští♠) pod redakciju k. kanonika Štulca a k. Mužika
budźa tež cźile łužiſcy Serbja zaſtupjeni: biſkop Jakub Wóſki, njeboh
Pětr Ducžman, kapłan H. Ducžman a kapłan Łuſcźanſki. Hewak ſu tam
zaſtupjeni Polacy, Khrowatojo, Słowjencojo a Ruſynojo. Budźe to
intereſſantna kniha.

Pólſka. Kak Polacy cžeſcźa ſ. Mariju, patronku ſwojoho wótcnoho kraja,
wobſwědcžeja najlěpje jich proceſſiony do Czenſtochowy na Jaſnej Horje.
W měſacu ſeptembru pobu jich tam 106,348, mjez nimi wjacy hacž 21,000 z
pruſkeje a rakuſkeje Pólſkeje.

Rakuſka. Khěžorowa je w Romje, hdźež je na wopytanjo pſchijěła, jara
cžeſcźena.

Z Roma. Kardinal Reiſach, rodźeny z Bajerſkeje, je 23. decembra w Annecy
w Savoyſkej, hdźež wuſtrowjenja dla pſchebywaſche, zemrjeł.

Z Roma. Biſkopojo maja cžaſto tež privatne zhromadźizny wyſche
officialnych (porucženych). Tola ſchtož ſo we wſchelakich nowinach wo
wunoſchkach tajkich privatnych wuradźenjow powjeda, je jara njewěſte.
Tuto, kaž wobzanknjenja koncila budźemy w ſwojim cžaſu po dobrych
žórłach powjedacź.

Z Roma. Bjez darami, kiž je arcybiſkop z New-Yorka bamžej pſchinjeſł, je
tež złota ryba z hubu wot rubinow (drohich kamjenjow) a 164,000 nórtow
wi<pb n="14"/>nojta. — Arcbiſkop z Lima w Peru, 94 lětny ſchědźiwc,
póſła pſchez ſwojoho ſwjecźeńſkoho biſkopa ſwj. wótcej kraſny drohi
biſkopſki ſtab ze złota, jara woſobny korbik a 7000 nórtow, hako dar
tamniſchich knjenjow. Arcybiſkop z Quito pſchepoda mjez druhim z
kamjenjemi wobſadźany kheluch a kraſny wobraz hako dar wot präſidenta
republiki Ecuador w Americy.

Z Roma. W zjawnych poſedźenjach koncila budźe nimale 1300 woſobow
pſchitomnych, a to: 960 kardinalow, patriarchow, arcbiſkopow a biſkopow;
29 njewotwiſnych abtow; 32 generalow wſchelakich klóſchtyrſkich rjadow;
wyſche toho 100 bamžowych theologow (bohawucženych), 50 koncilſkich
zaſtojnikow a 120 bamžowoho dworjanſtwa (hofſtata). Spomnjeni zaſtojnicy
ſu: 2 hłownaj ſtražnikaj koncila (♣generales Concilii custodes♠),
romſkaj wjeŕchaj Colonna a Orſini; ſekretaŕ koneila biſkop Feßler ze
Sankt Pölten a pomocny ſekretaŕ Jakobini; dwaj pomocnikaj (♣adjutores♠);
5 notarojo (♣notarii Concilii♠), 8 pſchepytarjo hłoſow (♣Scrutatores
suffragiorum♠), 2 rycžnikaj (♣promotores Concilii♠), a 10 bamžowi
komornikowje k pſchipokazowanju měſtow (♣Assignatores locorum♠) a 16
ſtenografojo.

Z Roma. Tu ſu někotre fundacije, z kotrychž ſo khudym a póccźiwym holcam
pjenježna pomoc dawa, zo mohłe ſo pſchiſtojnje wudacź. Němcy maja tajku
fundaciu pſchi ſwojej cyrkwi a tež Schpanjenjo za tajke holcy ze
Schpanſkeje.

Z Roma. Jedyn galiciſkich biſkopow, Monaſtyrſki je tudy zemrjeł a w
cyrkwi ſ. Marije ♣sopra Minerva♠ ſwjatocžnje pohrjebany był.

Z Roma. Duchowny Mariano Matteini je bamžej rjany złoty zwóncžk,
wuſtojnje wudźěłany, darił, zo by jón pſchi poſedźenjach koncila
nałožował. — Z Bordeaux we Francózſkej je njemjenowany dobrocźeŕ bamžej
20,000 frankow na wudawki pſchi koncilu póſłał. — Wſchelacy romſcy
zemjenjo ſu khudym biſkopam bydło poſkicźili.

Italſka. Koncil „freimauerow“ a njewěriwych, kiž dyrbjeſche wot 8.
decembra w Neapelu bycź, ſo njeje radźił, dokelž je tychle „duchow“ mało
tam pſchijěło. Tež ſchismatiſka cyrkej (grichiſka) njezměje
pſchipowjedźeny koncil.

Jendźelſka. W Mill-Hillu pola Londona je nowy wulki ſeminar za
pſchezmóŕſke miſſionſtwo załoženy. Wón chce woſebje tym pohanſkim ludam
miſſionarow ſłacź, kotrež pod Jendźelſku ſłuſcheja. Załožeŕ je duchowny
Herbert Vaughan z rjada oblationiſtow ſwjatoho Karla, kotryž je wſchě k
tomu trěbne pjenjezy ſam naproſył. Lětſa je ſeminar wjetſchu nowu khěžu
doſtał; pſchi jeje poſwjecźenju dźeržeſche arcbiſkop Manning ſam
ſwjedźeńſku rycž. Nětko je tam 80 ſeminariſtow, pſchichodnych
miſſionarow.

Ruſowſka. Biſkop z Kamieńca žadaſche pola khěžora wo dowolnoſcź, zo ſměł
na koncil do Roma jěcź; doſta pak wotmołwjenjo, zo by jenož jěł, ale ſo
wjacy do Ruſowſkeje njewrócźił. Hdyž dha biſkop praji, zo w tajkich
wobſtejenjach ſwoje ſtadło wopuſchcźicź njemóže, poſkicźi jomu
knježeŕſtwo 4000 rublow penſiona, jeli z Ruſowſkeje woteńdźe. Tež tele
poſkicźenjo biſkop njeje pſchiwzał.

Afrika. Katholſka miſſija w Adenje w połdniſchej Arabiſkej, 1841
załožena, hdyž Jendźelcženjo tam kruch kraja wobſadźichu, doſtawa nětko
po dokonjenju <pb n="15"/>ſuezſkoho kanala wjetſchu wažnoſcź.
Japoſchtołſki präfekt tejele miſſije, kapucinaŕ Alfons de Macerata
wozjewja, zo ſu tam miłoſcźiwe ſotry pſchiſchłe a wuſtaw za ſyrotki
załožiłe. Tež ſchulſcy bratſja tam pſchijědu k pſchewzacźu hólcžich
ſchulow. Na haſach Adena ſu huſto khudźi a hłódni mórojo (cžornochojo)
widźecź; woni wopuſchcźa rady ſwoje dźěcźi, hdyž ſu tak ſtare, zo móža
ſame po proſchenju hicź. Duž ſu wuſtawy jara trěbne!

Połnócna Amerika. Lědma je lěto wot ſempſchijědźenja tak mjenowanych
„khudych ſotrow“ a hižo maja ſchěſcź klóſchtrow we wulkich měſtach
Brooklyn, Cincinnati, New-Orleans, Baltimore, Sans Louis a Philadelphia.

Połnócna Amerika. W Milwaukee chcedźa miſſionſki wuſtaw za Słowjanow w
Americy załožicź, dokelž je tam wjele Cžechow, Polakow a Słowjencow, kiž
žanych duchownych paſtyrjow nimaja.

Japanſka. Na ſejmje bu loni tež kſcheſcźanſtwa dla jednane. Ze 210
zapóſłancow zwaži ſebi jenož jedyn Khryſtuſowu wucžbu zakitacź, druzy
mjenowachu ju ſchkódnu za kraj. Hdyž pak bu namjet ſtajeny, zo bychu
wuznawarjo Khryſtuſoweje wěry krucźe khoſtani a nuzowani byli, ſo k tam
dowolenomu nabožniſtwej pſchiwobrocźicź, dha wupraji ſo 176 zapóſłancow
pſchecźiwo tajkomu namjetej a wón bu tohodla zacźiſnjeny. Dowolene wot
ſtata pak je tſoje wěrywuznacźo: ſintoismus (cžeſcźenjo japanſkich
domjacych bohow), buddhismus a wucžba tak mjenowanych filoſofow. Sejm je
ſo za ſintoismus wuprajił, dokelž k njomu cyły khěžorſki dom ſłuſcha;
buddhismus ma pomału potłócženy bycź a joha zamoženjo ſo konfiscirowacź,
ſchtož pak cźežcy póńdźe, dokelž ma tale wucžba wjele wuznawarjow. Dale
bu namjet ſtajeny, zo by měſchenjo cuzych mócnoſcźow w Japanſkej
pſcheſtało. Tola tónle namjet ſpanje, dokelž zaſtupjerjo europiſkich
krajow hižo pſchecźiwo njomu wuſtupuja, a tych ſo Japanſka tola
ſkóncžnje boji.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 1. kooperator ♣P.♠ Tadej Natuſch z Róžanta;
2. faraṙ Franc Riedel z Luka pola Karlsbada w Cžechach; 3. ♣P.♠ Cyrill
Židek z rjada prämonſtratow w Nowej Řiſchi na Morawje; 4. kapłan M.
Hórnik z Budyſchina; 5. Hana Kudźelic, wothladaŕka z Albertowoho
towaŕſtwa w Dreždźanach; 6. Madlena Kucźankec, wothladaŕka z Albertowoho
towaṙſtwa w Dreždźanach; 7. kubleṙ Michał Wagner ze Smolic; 8. pſchekupc
Jakub Hórnik z Radworja; 9. kapucinaŕ ♣Frater♠ Pankrac Glawſch z Brna;
10. Johanna Schützowa w Rieſy; 11. kapucinaṙ ♣Frater♠ Jurij Jawork z
Rumburga; 12. Michał Cyž z Budyſchina; 13. Jan Maaz z Wulkoho Wjelkowa;
14. Madlena Wünſchec z Radworja; 15. faraṙ Jakub Benſch z Ralbic; 16.
wucžeṙ Franc Kleiber ze Schunowa; 17. Mikławſch Zarjeṅk z Konjec; 18.
Jakub Jurk z Khróſcźic; 19. Pětr Wolenk ze Zyjie; 20. Jakub Rencž z
Bacźonja; 21. Jan Bětka z Budyſchina; 22. ſchulſki direktor Pětr Schołta
z B.; 23. Jan Koplanſki z B.; 24. Jakub Span z. B.; 25. Jurij Jakubaſch
z B.; 26. Michał Schneider z B.; 27. tachantſki vikar Józef Dienſt z B.;
28. Michał Polan z Mniſchonca; 29. kubleŕ Mikławſch Robel z Cžornec; 30.
zahrodnik Michał Schejda ze Schunowa; 31. Hana Haderkowa ze Židowa; 32.
Korla Nowak z Kanec; 33. Pětr Cžumpjela z Wotrowa; 34. Jakub Smoła z
Kaſchec; 35. Hana Cźemjerowa z Neuhofa; 36. regiſtrator Jurij Banda z
Vudyſchina.

<pb n="16"/>

Na lěto 1869 zapłacźichu: kk. 336. Jakub Wjerab z Khelna; 337. Marija
Smolic z Bronja; 338. Pětr Měſcheṙ z Měrkowa; 339. Mikławſch Pětranc z
Cžornec; 340. Jurij Wicźaz z Ralbic; 341. Pětr Schołta ze Schunowa; 342.
Mikławſch Zarjenk z Konjec; 343. Mikławſch Nek z Ralbic; 344. Wórſchula
Krawcowa z Bronja; 345. Madlena Thomaſowa z Radworja; 346. Franc Jänchen
z Cžornoho Hodlerja; 347. Jan Lehmann (Wicźaz) z Boranee; 348. Mikławſch
Lebjeſchka z Khróſcźic; 249. Jan Zynda z Jaſeṅcy; 350. Mikławſch Kubica
z Hory; 351. Hana Hejtmankec z Worklec; 352. Hana Hauſic z Worklec; 353.
Pětr Žur z Worklec; 354. Pětr Kuba z Worklec, Mikławſch Juſt z Noweje
Jaſeṅcy; 355. Marija Schewcowa z Hory; 356. Pětr Cžumpjela z Wotrowa.

Na lěto 1867: Jurij Žofka z Khelna.

Dobrowólne dary: Madl. W. z R. 5 nſl.; M. B. z Kh. 5 nſl.; J. K. z B. 5
nſl.; J. S. z B. 5 nſl.; J. J. z B. 5 nſl.; M. Sch. z B. 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Marija Hilža, dź. Jana Oehmy z B.; Jan Jakub,
ſ. Jakuba Laraſa z Dźěžnikec; Hana Helena, dź. khěžnika a cźěſle Jana
Auguſta Wjenka z Mniſchonca; Louiſa, dź. Heinrich Wražidła z B.;
Marianna Franciſka, dź. kublerja Jana Krala z Cżemjerie. — Zemrjecźi:
Jan Bohumił Schmidt, khěžnik, pólnik a cżěſla ze Židowa, 74 l. 10 m.;
Handrij Žur z B., 64 l. 10 m.; Karl Auguſt Handrij, reichsgraf ze
Schall-Riaucour nad Huſku, zemrje 31. decembra w Dreždźanach a bu 4.
januara na ſwjaty Mikławſch ſwjatocžnje pohrjebany, 74 l. 2 m.

Z Radworja. Kſchcżeni: Mikławſch, ſ. Michała Pawlika z Radworja; Haṅža
Khryſtiana, dź. Michała Wobſta z Radworja; Jan, ſ. Handrija Wrobla z
Łupjanſkeje Dubrawy; Marija M., dź. Jakuba Lubka z Bronja († 15. dec.);
Pawoł R., ſ. Korle R. Ulbricha z Bronja; Marija a Mikławſch. dwójnikaj
Jana Cyža z Radworja; Marija, dź Jurija Hancžki z Bronja; Ernſt J., ſ.
Bjedricha W. Gnauki z Radworja; Hana Khatyrna, dź. Ernſta Roſtoka z
Radworja. — Zemrjecźi: Marija Madl., dź. Jana Ryncža z Brěmjenja, 3 m. 3
tydź.; Khatyrna, dź. Michała Cźemjery z Radworja, 2 l. 2 m.; Jan Seileŕ
z Łupoje, 62 l. 11 m.; Michał, ſ. Jakuba Wicźaza z Cžornoho Hodlerja, 2
m. 2 tydź.; Madlena, m. Michała Wrobla z Nowych Boranec, 69 lět 10 m.;
Jan Kowaŕ z Radworja, 79 l. 6 m. 26 dnj.; Madlena Khilanec z Boranec, 49
l. 8 m.

W expedicijach Póſła a pola klamarjow je za 2 1/2 nſl. na pſchedaṅ:
Katholſka protyka na lěto 1870.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

Kubleṙ k. Jan Wólman z Cžornec 1000toleri (kiž budźa za poł lěta
wupłacźene).

Dale: ze Zdźerje pſchez k. kapłana Ducžmana 10 tol.; kapłan Hórnik z
Budyſchina 10 tol.

♣NB.♠ Hotowe pjenjezy dawaja ſo na daṅ do knižkow (cžiſło 28,560)
krajnoſtawſkeje nalutowaŕnje.

Schtóž chce dary hako na wěſte dobre měnjenjo date wozjewjene měcż,
njech to praji abo napiſche.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 2. 15. januara 1870. Lětnik 8.♠

Powjeſcże z vatikanſkoho koncila.

(Pokracžowanjo.)

♣III.♠

Wobhladajmy ſebi nětko khapalu, we kotrejž ſo koncil zhromadźuje. Tale
khapala je we lěwym wotdźělenju Pětroweje cyrkwje, zboka hłownoho
wołtarja. Wot cyrkwje je dźělena pſchez drjewjanu ſcźěnu, kotraž je
ſtołpam pſchilehnjena, kotrež kupolu njeſeja. Scźěna je z płatowymi
tapetami pocźehnjena. Wulke drjewjane durje, kiž ſo na dwoje wotewrjeja,
ſu z broncojtej tapetu pocźehnjene a cyle tak wudźěłane, kaž hłowne
durje Pětroweje cyrkwje.

Wyſche duri (na cyrkwinej ſtronje) je wobraz hobrſkeje wulkoſcźe:
Khryſtus, kiž japoſchtołow do ſwěta ſcźele; podpis rěka: ♣Docete omnes
gentes. Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem
saeculi.♠ (t. r. Wucżcźe wſchitke ludy. Hlejcźe, ja ſym z wami wſchitke
dny hacž do ſkóncženja ſwěta. Mat. 28, 19. 20.)

Na nutskownej ſtronje ſcźěny je wobraz: Marija, na měſacžku ſtejo, wot
jandźelow wobdata. Podpis rěka: ♣Adsis volens propitia, Ecclesiae decus
ac firmamentum; imple spem in tuo praesidio positam quae cunctas
haereses sola interemisti.♠ (t. r. Budź pſchi nas powolna, hnadna, pycha
a krucźizna cyrkwje; dopjelṅ nadźiju, na twój zakit ſtajenu, kotraž ſy
wſchitke błudy ſama zahnała.)

Cyła khapala (w połnócnej prěcžnej łódźi ležaca) je 41 łochcźi ſchěroka,
71 1/2 łochcźa dołha, a hacž k wjelbej 71 łochcźi wyſoka. Napſchecźo
duri wohladaſch najprjedy na powyſchenej runinje ſtejacy bamžowy trón, k
kotromuž někotre (6) ſkhodźeṅki wjedu. Na tej ſamej runinje je we
połkole 60 ſydłow za kardinalow, a něſchto niže (k prawicy a lěwicy) 10
ſydłow za patriarchow. Cyła powy <pb n="18"/>ſcheṅka je ze zelenym
płatom wodźeta, trón, ſydła kardinalow a patriarchow ſu z
błukocžerwjenym wobrazkojtym płatnom pocźehnjene.

Bamžowy trón ſteji pſched wołtarjom ſwjateju Proceßa a Martiniana,
kokrajž ſtaj ſwj. Pětra we jaſtwje wachowałaj; potom pak, wot njoho
kſchcźenaj, martraŕſkeje ſmjercźe wumrjełoj (hl. Žiwj. Swjatych ſtr.
114.). Jeju powoſtanki wotpocžuja we tutej khapali a wołtaŕny wobraz
pokazuje jeju martraŕſtwo.

Po dołhimaj ſtronomaj khapale je po kóždym boku 8 rynkow bóle a bóle
powyſchenych drjewjanych, z jaſnozelenym płatnom pocźehnjenych ławkow.
We hornych ławkach ſydaja arcbiſkopojo, we delnych biſkopojo, wſchitcy
zrjadowani po ſtarobje ſwojoho zaſtojnſtwa.

Srjedźa, wyſche ławkow biſkopow ſtaj na kóždym boku dwaj (horny a delny)
khoraj za woſobnych hoſcźi a pſchipoſłucharjow.

Cyła khapala je jednorje (einfach), ale rjenje wupyſchena, kaž ſo to za
tak wažnu zhromadźiznu pſchiſłuſcha. Wyſche bamžowoho tróna, blizko pola
wjelba, je połtſecźa łochcźa wyſoki moſaikowany napis: ♣Ego autem rogavi
pro te, ut non deficiat fides tua. Et tu aliquando conversus confirma
fratres tuos.♠ (t. r. Ja pak ſym za tebje proſył, zo by twoja wěra
njewoteběrała, a ty, něhdy wobrocźeny, poſylnjej ſwojich bratrow. Luk.
22, 32.)

Tutón napis njeje nowy, ale je tam z dawnych cžaſow.

Wyſche tróna je wobraz: ſwjatkowne póſłanjo Ducha ſwjatoho na
japoſchtołow. Dale ſu tam po bokach wobrazy 22 bamžow, kotſiž ſu koncile
powołali abo nawjedowali.

Wyſche pobocžnych khorow ſu ſchtyri wulke wobrazy: koncil w Jeruzalemje
(wokoło lěta 50), Niceji (w l. 325), Efeſu (w l. 431), a Triencźe (wot
lěta 1545—1563). Zboka nich widźiſch hobrſke wobrazy cyrkwinſkich
wucžerjow ſwj. Chryſoſtoma, Hawſchtyna, Hieronyma a Ambroſia.

Pſchiſp. Dokelž je tale khapala wulka a wyſoka, a ſłabſche hłoſy we njej
derje rozymicź njejſu, budżeja zhromadźizny we wulkej ſali Quirinala
dźeržane.

♣IV.♠

Po ſwjatocžnym wotewrjenju vatikanſkoho koncila je bamž nawjedowanjo
zhromadźiznow pjecźom kardinalam (Reiſach, kiž je 23. dec. wumrjeł, de
Lucca, Bizarri, Bilio, Capalti) pſchepodał, kotſiž joho hako
kardinallegatojo zaſtupuja.

Prjedy wſchoho ma ſo dwoji wubjerk, kóždy z 5 biſkopow wobſtejacy
wuzwolicź. Prěni wubjerk, ſudnikojo wuzamołwjenjow ♣(judices
excusationum),♠ ma pſchepytowacź zamołwjenja tych biſkopow, kotſiž na
koncil pſchiṅcź njemóžeja; runje tak pſchepytuje tónle wubjerk proſtwy
biſkopow, kotſiž chcedźa w cžaſu koncila na někotry cžas woteṅcź.
Wubjerk ma wunoſchki ſwojoho pſchepytanja hłownej zhromadźiznje
prědkpołožicź, kotraž potom ſmoje rozſudźenjo wupraji.

Druhi wubjerk, ſudnikojo ſkóržbow a wobcźežowanjow ♣(judices querelarum
et controversiarum)♠ ma wuradźowacź wěcy, na kotrež by ſo ſchtó z
biſkopow wobcźežował.

Wažniſchi, hacž tutaj, je wot bamža ſamoho wuzwoleny wubjerk z 26
ſobu<pb n="19"/>ſtawow (12 kardinalow, 2 patriarchow, 10 arcbiſkopow, 2
biſkopow) wobſtejacy, kotryž ma namjety biſkopow pſchepytowacź a
rozſudźicź, hacž ma ſo tón abo druhi namjet zhromadźiznje prědkpołožicź.
Wyſche toho wuzwola zhromadźeni wótcojo 4 wſchelake wotrjady, we
kotrychž změja ſo wěcy, kiž wěru, cyrkwinſku cźahnitbu, klóſchtry a
wobrjady naraṅſchich cyrkwjow naſtupaja, wuradźowacź.

Prěnja hłowna zhromadźizna wótcow běſche 10. decembra, a zapocža ſo
dopołdaja w 9. hodź. pod nawjedowanjom bamžowych legatow. Arcbiſkop
Nobili=Vitelleſchi dźeržeſche wulku božu mſchu, kardinal de Lucca
wuſpěwa koncilſke modlitwy a dźeržeſche krótku łacźonſku rycž. Na to
wuzwolachu zhromadźeni wotcojo (z potajnym hłoſowanjom) 10 ſobuſtawow do
horjeka naſpomnjeneju wuběrkow. Po hłoſowanju bu bamžowe piſmo cžitane,
kotrež poſtaja, kak ma ſo dźeržecź, je=li by bamž we cžaſu koncila
wumrjeł.

Druha hłowna zhromadźizna běſche 14. decembra. Kardinallegat de Lucca
dźeržeſche krotku rycž, na to wozjewi podſekretaŕ Jacobini mjena tych
10, kotſiž běchu 10. decembra do wuběrkow wuzwoleni. Na to buchu 24
ſobuſtawy do wotrjada za naležnoſcźe wěry ♣(de rebus ad fidem
pertinentibus)♠ wuzwolene. Pſchchladowanjo a zrjadowanjo wotedatych
hłoſow žada wjele cžaſa, tohodla je pſchichodna zhromadźizna hakle za
někotre dny. — Zhromadźeni biſkopojo doſtachu ♣„Schemata decretorum et
canonum“♠ cźiſchcźane pſchepodate, t. j. zapis namjetow, kiž maja ſo na
zhromadźiznach wuradźowacź.

Na tſecźej hłownej zhromadźiznje (20. decembra) bu do druhoho wotrjada
za naležnoſcźe cyrkwinſkeje cźahnitby ♣(de rebus disciplinae
ecclesiasticae)♠ wuzwolene, a mjena ſobuſtawow prěnjoho wotrjada (za
naležnoſcźe wěry) wozjewjene: ſu to 14 arcbiſkopojo, 1 patriarcha a 9
biſkopojo.

Na ſchtwórtej zhromadźiznje (28. decembra) buchu najdrjedy mjena
biſkopow, kiž běchu do druhoho wotrjada wozwoleni, wozjewjene; ſu to 8
arcbiſkopojo, 1 patriarcha a 15 biſkopojo. — Na to bu do tſecźoho
wotrjada za naležnoſcźe kloſchtyrſkich rjadow ♣(de rebus Ordinum
Regularium)♠ wuzwolene. Na to zapocža ſo wo praſchenjach wěry rycžecź a
rycžachu 7 wótcojo. Schto ſo tam wujedna a rycži, njezhoni nichtó,
dokelž biſkopojo nicžo zjewicź njeſmědźa. Tele poſedźenjo trajeſche poł
ſcheſta hodźiny a ſkóncži ſo w 1. hodźinje.

30. decembra běſche pjata hłowna zhromadźizna a bu dale wo naležnoſcźach
wěry rycžane a to wot 4 biſkopow.

Schtož ſo na zhromadźiznach rycži, zapiſuja 20 ſtenograſojo (5
Italianojo, 4 Francózojo, 4 Němcy, 5 Jendźelcženjo a 2 Amerikanaj);
wſchitcy ſu duchowni a ſu mjelcženjo z pſchiſahu ſlubili.

♣V.♠

Dźěła na koncilu ſtanjeja ſo na tſoje waſchnjo: we hłownych
zhromadźiznach, we wotrjadach a we zjawnych poſedźenjach.

♣a)♠ Hłowne zhromadźizny (Generalcongregation). Koncilſcy wótcojo
zhromadźa ſo pod pſchedſydſtwom bamžowych legatow, a rycži ſo nětko wo
wěcach, kotrež naſtupaja naležnoſcźe wěry. Namjety ♣(schemata)♠ ſu we
zaṅdźenymaj <pb n="20"/>lětomaj wot wucženych mužow zeſtajane. Chce=li
něchtó pſchecźiwo tajkomu namjetej ſchto prajicź, je jomu to dowolene,
tola dyrbi to k najmjeṅſchomu dźeṅ prjedy pſchedſydźe wozjewicź a wot
njoho dowolnoſcź k rycženju doſtacź. Njenamaka=li tajki namjet žane
wažne zadźěwki, wothłoſuje ſo hnydom. Su=li pak měnjenja bole rozdźělne
a njehodźa ſo zdobom wurunacź, pſchepoda ſo cyły namjet wotrjadej.

♣b)♠ Wotrjad (Deputation), wobſtejacy ze 24 wot zhromadźenych wótcow
wuzwolenych ſobuſtawow a nawjedowany wot kardinala, pſchepytnje tajke
namjety, napſchecźo kotrymž bu w hłownej zhromadźiznje rycžane. Tu
pſchepytuje a waži ſo wſchitko, ſchtož bu za to a napſchecźo tomu
prajene. Potom zeſtaja wotrjad rozprawu a pſchepoda ju wótcam. Na to
tale wotrjadowa rozprawa we hłownej zhromadźiznje k rycžam pſchiṅdźe a
ſtanje ſo zjawne hłoſowanjo, z kotrohož ſo pokaže, hacž je namjet
pſchijaty abo zacźiſnjeny.

♣c)♠ Zjawne poſedźenja. Tute ſtanjeja ſo pod pſchedſydſtwom bamža.
Namjety, kiž buchu we hłownych zhromadźiznach pſchijate, ſo hiſchcźe
junu cžitaja a ſtaji ſo na zhromadźenych wótcow praſchenjo, hacž ſo jim
namjet ſpodoba abo nic. Pſchi hłoſowanju praja pak ♣„placet“♠ (t. j. ſo
ſpodoba), abo ♣„non placet“♠ (t. j. ſo njeſpodoba). Hłoſy ſo zhromadźa a
pſchehladaja a potom ſo zjewi, kak je hłoſowanjo wupadnyło.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W mjenje wubjerka za nowu cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju
ſmy ſerbſkoněmſku próſtwu zeſtajili a cźiſchcźecź dali. Wona budźe
tutomu cžiſłu Poſoła pſchipołožena. Proſymy naſchich cžitarjow
najnaležniſcho, zo bychu tule próſtwu tajkim we jich wokolnoſcźi, kiž
Poſoł njedźerža, pſchi pſchiležnoſcźi ſobudźělili a tak na tón znaty
ſerbſkokatholſki zhromadny ſkutk jich kedźbnych ſcžinili. Sobuſtawy
wubjerka móža hižo nětko wjacy exemplarow teje próſtwy k rozdźělenju
doſtacź.

Z Wotrowa. Z liſta zhonichmy, zo bu Boži dźeṅ Marija Lebzec z Wotrowa w
klóſchtrje miłoſcźiwych ſotrow ſ. Karla Borromejſkoho w Neiſſe w
Schlezynſkej klóſchtyrſcy zdraſcźena pod mjenom Mechtildis.

Z Wotrowa. Łoṅſche lěto bu tu 13 dźěcźi kſchcźenych, 12 woſobow (bjez
nimi 6 dźěcźi) zemrje, 8 porow ſo pſchipowjedaſche, z kotrychž bu jenož
jedyn tu zwěrowany. Spowjednych bě 1700.

Z Njebjelcžic. W naſchej woſadźe běſche loni 16 pſchipowjedanjow a 5
wěrowanjow, 14 zemrjechu a 12 ſo narodźichu; ſpowjednych ludźi běſche
1803.

Z Nadworja. We naſchej woſadźe je ſo w zaṅdźenym lěcźe narodźiło 55
dźěcźatkow, mjenujcy 33 hólcžatkow a 22 holcžatkow, bjez nimi dwójnikaj
a 8 njemandźelſkich. Wumrjeło je 46 woſobow, a to 20 wotroſcźenych a 26
dźěcźi. Pſchipowjedanych bu 34 porow, wot kotrychž ſo 11 porow tudy
wěrowaſche. K božomu blidu běchu 1800 (200 wjacy hacž 1868). Wyſche toho
bě 47 ſpowjednych w Zdźeri. ♣K.♠

<pb n="21"/>

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. We zaṅdźenym lěcźe 1869 je ſo we naſchej farſkej woſadźe
narodźiło: 51 hólcžkow a 72 holcžatkow, hromadźe 123 dźěcźi, 11 dźěcźi
mjenje hacž we lěcźe 1868. Bjez nimi ſu 11 njemandźelſke (2 hólcžkaj a 9
holcžatkow), kaž tež dwójcy dwójnikaj. Wumrjeło je 60 muſkich a 44
žónſkich woſobow, hromadźe 104 (7 woſobow mjenje hacž we lěcźe 1868).
Potajkim je ſo 19 woſobow wjac narodźiło hacž je jich wumrjeło.
Wěrowanych mandźelſtwow běſche 40, 13 wjac hacž we lěcźe 1868;
pſchipowjedanych pak běſche 56.

Z Kulowa. We naſchim měſtacžku ſu někotſi mužojo hromadu ſtupili a ſu
towaŕſtwo załožili, zo bychu wěſte njemandźelſke dźěcźi, kotrychž
wocźehnjenjo je ze ſtrony macźerjow jara hubjene, lěpje wobſtarane a
wothladane a tak cžaſnomu a wěcžnomu ſkaženju wutorhnjene byłe. Naſche
dobre miłoſcźiwe ſotry chcedźa tele wbohe dźěcżi do ſwojoho domu
horjewzacź, je z jědźu a draſtu wobſtaracź, je k ſchuli a ke mſchi
dźeržecź a na nich kaž ſwěrne macźerje po pſchikładźe ſwj. jandźelow
pěſtonjow wachowacź. Je znata wěrnoſcź, zo dźěcźi, kiž lóze a njerodne
macźerje maju, cžaſto tež lózoſcźi a rozpuſchcźenomu žiwjenju ſo
podawaju, pſchetož, kaž naſch zbóžnik praji, zły ſchtom dobre płody
njenjeſe. Z tajkich wopuſchcźenych zanjerodźenych dźěcźi — a jich je
tójſchto we naſchim khudym měſtacžku — woſobnje proſcheŕſtwo a paduſtwo
wuroſcźe. Pſchi młodoſcżi dyrbimy tohodla zapocžecž, chcemy=li bolacu
ranu woſrjedź nas zahojicź a naſch lud, kotryž je někotrych złóſnikow
dla we wokołnoſcźi wuwołany, k ſtarej zaſłuženej cžeſcźi a k zbožownej
pſchichodnoſcźi wjeſcź. Bóh daj, zo bychu naſche wotpohladanja a
prócowanja žohnowane byłe!

Z Kulowa. Kaž pſched někotrymi měſacami we Sakſkej, tak pocžinaju nětk
we Pruſkej njepſchecźelojo katholſkeje cyrkwje, a bjez nimi woſebnje tak
mjenowani „ſwobodni murjerjo (Freimaurer)“ z cżěmna wuſtupowacź a
pſchipowjedaju nam, naſchim duchownym towaŕſtwam a klóſchtyrſkim
wuſtawam zjawnu wójnu. Kommiſſija zapóſłancow druheje komory we Barlinje
je hižon wobzankła, zapóſłancam namjet porucžecź, zo dyrbja ſo duchowne
towaŕſtwa a klóſchtyrſke zjenocźeṅſtwa we Pruſkej zwuzdźicź, dokelž ſu
ſo po cyłym kraju nimoměrnje wupſchěſtrěłe a dokelž ſu, kaž bledźa,
napſchecźnicy evangelſkeje cyrkwje. Wotpóſłani tſjoch miniſtrow ſu
cyrkwinſku ſwobodnoſcź a prawo katholikow po krajnych zakonjach
wutrobicźe a krucźe wobarali a zamłowili, za cžož ſu jim wſchitcy
katholikojo a pſchecźelojo prawdy wulki dźak winowacźi: ale pſchi
wothłóſowanju pſchedobu tamón njepſchecźelſki namjet. Jón ſtajeſche
wěſty Gneiſt, profeſſor na barlinſkim univerſitecźe a ſtólcži miſchtyr
ſwobodnych murjerjow. Tutón muž je ſam ze ſobu njepſchczjeny a popanje
ſo we ſwojich ſamotnych paſlach: pſchetož wón wot ſo trubi, zo je za
ſwobodnoſcź ludu zahorjeny a tola dźěła wón rjecźazy za tón dźěl ludu,
kotryž je katholſki a kotryž chce po ſwojim katholſkim waſchnju Bohu
ſłužicź. Schtóž tohodla ſwobodnoſcź ludu tak njezrozemi kaž knjez
Gneiſt, tón dyrbi po joho mjenjenju z gwałtom pſchez wurjadne zakonje
wjazany <pb n="22"/>bycź. Wón a joho towaŕſchojo zběhnychu ſylny hołk,
hdyž pſchi poſedźenju kommiſſije miniſterialny radźicźeŕ wupraji, zo je
knjez hrabja Bismarck jeſuitow khwalił. Je tohodla nětk na cžaſu, zo
wſchitcy katholikojo we Pruſkej we pomjenowanej naležnoſcźi na ſtronu
miniſtrow ſtupaju a zhromadźenych krajnych zapóſłancow proſcha, zo bychu
tamón, wot Gneiſta ſtajeny, njepſchecźelſki namjet zacźiſnyli a
ſwobodnoſcź cyłoho ludu zakitali. Tež z Kulowa je tajka próſtwa, wot 150
gmejnſkich prědkſtejerjow a hoſpodarjow podpiſana, do Barlina woteſchła.
Njemóžemy dowolicź, zo, ſchtož ſwobodni murjerjo pſchecźiwo katholſkej
cyrkwi we Belgiſkej, Badenſkej, Rakuſkej a z dźěla we Sakſkej ſpytali a
dokonjeli ſu, nětk tež ſo zkhrobleja we Pruſkej wuwjeſcź. Jich cyle
zaſlepi hidźenjo, tohodla dyrbimy jim wocži kałacź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Schlezynſka. Něhduſchi zběhnjeny klóſchtyr norbertinkow w Cžarnowancu
pol a Opola, kotryž ſu knježny magdalenki z Lubana (Lauban) loni kupili,
je nětk nimale wſchón ponowjeny a wutwarjeny, tak zo ſo tam w krótkim 12
knježnow z Lubana pſcheſydli.

Z Kölna. Pſched krótkim bu tudy zhromadźizna katholſkich a lutherſkich
měſchcźanow dżeržana, na kotruž katholſcy duchowni a tež jedyn lutherſki
pſchiṅdźechu. Tam bu mjenujcy kaž w druhich pruſkich měſtach adreſſa na
barlinſku komoru wuradźena, zo bychu ſchule po wěrywuznacźu dżělene byłe
a tak kóžde ſwoje prawo doſtało. Tež we wubjerku, kiž podpiſma hromadźi,
ſu měſchcźenjo z wobeju wuznacżow.

Rakuſka. Duchowny Michał Dörr, redaktor cžaſopiſa „Linzer Volksblatt“ bě
ſo w jenym naſtawku z dobrym prawom na to hórſchił, zo je njewěriwy Karl
Vogt na akademiſkim gymnaſiu we Winje w tamniſchim ſalu za Bože ſłužby
ſwoje pſchednoſchki dźeržecź ſměł. Za to bu nětko wot khėžorſkeje
rokuſkeje „ſprawnoſcźe“ na tydźeṅ jaſtwa, 60 ſchěſnakow pjenježnej
ſchtrafy a do khóſtow zaſudźeny.

Schwajcaŕſka. W kantonje Thurgau ſu poſleni tamniſchi klóſchtyr
dominikankow ſäkulariſirowali (zběhnyli).

Boſniſka. W tutej turkowſkej provincy a w ſuſodnej Hercegowinje (zboka
Dalmacije) ſu wot ſtarych cžaſow ſchtyri klóſchtry franciſkanarjow. Wone
ſtejachu hacž do nětka pod khěžorſkim rakuſkim zakitom a doſtawachu
kóždolětnu podpjeru. Za to běchu katholſcy tamniſchi Serbja (w Boſniſkej
a Hercegowinje) khěžorſtwej dźakowni a pſchiwiſliwi. Tola nětcžiſche
miniſterium we Winje je nětk tu podpjeru wotcźahnyło a tak je
prjedawſcha luboſcź, kiž khěžorſtwo tam hiſchcźe mějeſche, nětko cyle
zhubjena. Tež pucżowanjo khěžora k ſultanej do Konſtantinopla a nětko
zakhadźenjo pſchecżiwo ſerbſkim Bokeſam je khěžorej za pſchichodnoſcź
pola turkowſkich kſcheſcźanow žałoſnje ſchkodźiło; pſchetož w
tamniſchich krajinach je wěſte, zo pſchecy pſchi ſtarym njewoſtanje!

Z Roma. Kóždu njedźelu prěduje tu w cyrkwi ♣Maria dell’ Anima♠ jedyn
němſkich biſkopow.

<pb n="23"/>

Z Roma. Wjetſchina wótcow koncila pſchiſłuſcha klóſchtyrſkim rjadam.
Bjez nimi je 8 biſkopow z rjada jeſuitow, 1 piariſta, 2 ligurianaj, 19
benediktinarjow, 1 trappiſta, 25 dominikanarjow, 35 minoritow, 19
kapucinarjow, 1 z tſecźoho rjada ſ. Franciſka, 7 auguſtinarjow 11
karmelitow atd.

Z Roma. Orientalſkich zjenocźenych kſcheſcźanow naſtupajo je tole
intereſſantne: 1. Armeniſka cyrkej na 130,000 wěriwych a ſeminary w
Ancyra, Zumar a Konſtantinopel; jich patriarch rěka k. Haſſun. 2.
Maronitiſka cyrkej je jenož w libanonſkich horach a ma 200,000
wuznawarjow a 10 biſkopow. 3. Melchitiſka cyrkej ſteji pod patriarchom z
Damaska, kiž ma titl „patriarch Antiochije, Aleppa a Jeruzalema“ z
90,000 duſchemi. 4. Syriſka cyrkej je wot patriarcha nawjedowana a ma
25,000 familijow. 5. Chaldejſka cyrkej je najwoſobniſcha bjez
orientalſkimi, licži 80,000 wěriwych a 10 biſkopow. Wyſche tutych ſu
hiſchcźe bołhaŕſka pod biſkopom Rafaelom, koptiſka pod biſkopom Besciai
a grichiſko=unirowana (z Grichami po narodźe) pod arcbiſkopomaj w
Naplusu a Damasku. 50,000 unirowanych Grichow (a ſłowjanſkich
koloniſtow) ſteji we Kalabrii a Sicilii pod italſkimi biſkopami.

Z Roma. Bamžowe wójſko licži nětko 14,826 muži. Pſchi zuavach ſu jenož
hiſchcźe 300 Francózow a 150 Němcow, najwjacy je Hollandźanow (2000),
druzy ſu Belgicženjo, Kanadiſcy, Irojo a Italſcy.

Z Roma. Kardinal Pentini je wumrjeł, tohorunja biſkop Vasquez z Panama.
Wot wudacźa poſlenjoho pſchehladnoho zapiſka ſu tſjo biſkopja zemrjeli,
tola pak je wjacy jich pſchipucźowało. Nětko ſu tam: 24 kardinalow (kiž
žane biſkopſtwo nimaja), 680 arcbiſkopow a biſkopow (bjez nimi tež 24
kardinalow); 14 infulirowanych abtow a 29 generalow klóſchtyrſkich
rjadow, z cyła 747 wótcow. Cźi 680 biſkopja rozdźěluja ſo po krajach
takle: italſke kraleſtwo ma jich tudy 114, cyrkwinſki ſtat 62,
Schpaniſka 40, Portugalſka 2, Francózſka 81, Britanſka 55 (w tym Iriſka
19, Jendźelſka a kolonije 27, Kanada 9), Hollandſka 3, Belgiſka 6,
Němſka 14 (w tym Pruſka t. r. „bund“ 8, Bajerſka 6), Rakuſko=Wuheŕſka
43, Schwajcaŕſka 4, Grichiſka 4, Turkowſka 12, zjenocźene ſtaty
połnócneje Ameriki 40, Mexiko 9, połodniſcha Amerika 30, ze wſchelakich
orientalſkich wobrjadow 42, ſkóncžnje je 119 biſkopow ♣in partibus
infidelium,♠ z kotrychž ſu wjetſchina miſſionſcy biſkopja (bjez nimi tež
naſch), w hromadźe 680, kaž horjeka.

Z Roma. Dźeṅ 2. januara bě tu zhromadźizna tudomnych a cuzych ſo k
wuradźenju zeſchła, kak by ſo pjenježnym naležnoſcźam cyrkwinoho ſtata
pomhało. Wudawki wucžinja mjenujcy 60 milijonow frankow a dokhody jenož
30 milijonow.

Z Roma. Wjele powjeſcźow, kiž ſo we ſwětnych nowinach namakaja, je
wopacžnych. Tak chcychu wone wjedźecź, zo je kardinal Mathieu, arcbiſkop
z Beſançona ſo z njeſpokojnoſcźu pſchecżiwo koncilej do Francózſkeje
wrócźił. Ale wón je jenož ſwojoho bratra, kiž je admiral, na joho
ſmjertnym łožu wopytał a hižo 4. januara zaſy do Roma pſchijěł.

Z Roma. Zhromadźizny němſkich biſkopow ſu nětko pſcheſtałe. Njedawno
běchu wſchitcy biſkopja połnócnoněmſkoho zwjazka pola pruſkoho póſłanca
k. z Arnim na hoſcźinu pſcheproſcheni.

<pb n="24"/>

Francózſka. Dokelž bě nahladnoſcź knježeŕſtwa a woſebje khěžora ſamoho
jara ſo zhubiła a revolucionaŕſke myſle w horcych francózſkich hłowach
jara pſchiběrachu, je khěžor Napoleon liberalne (ſwobodnomyſlne)
miniſterium (rycžnika a ſpiſowarja Olliviera hako pſchedſydu) k ſłužbje
powołał. Kak budźa ſo w cyrkwinych praſchenjach zadźeržecź, je njewěſte;
tola Francózowje ſu dobri katholſcy a tak drje liberalne knježeŕſtwo
njebudźe móc cyrkwi ſchkodu cžinicź. Najzjawniſchi republikanarjo ſo
nětko zaſy do Francózſkeje wrócźeja; ſchtož móže za Napoleona ſtraſchne
bycź.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 37. kubleŕ Jakub Rězak z Bělcžec; 38. Jan
Kraſa z Bělcžec; 39. Jakub Wjenk z Budyſchina; 40. Marija Njecžcyna z
B.; 41. Michał Bjedrich ze Smjerdżaceje; 42. Marija Elsnerowa z Cžornych
Noſlic; 43. P. Budaṙ z Wěteṅcy; 44. Jan Cyž z Radworja; 45. Marija
Ducžmanec z B.; 45. Khata Dužmanec z B.; 47. kubleŕ Cžoch z Kukowa; 48.
Mikławſch Bětka ze Smjecžkec; 49. kubleṙ Mikławſch Kokla z Pozdec;
50.—59. z Jawory: kubleŕ Mikławſch Wawrij; kubleṙ Jan Krawcžik; kubleṙ
Michał Cžorlich; kubleṙ Mikławſch Zarjenk; Pětr Krawc; Madlena
Schołeźic; Michał Rencž; korcžmaŕ Michał Hanuſch; Pětr Bryl; Mikławſch
Krawc; 60. ♣P.♠ Innocenc z Marijneje Hwězdy; 61. kubleṙ Jakub Rencž ze
Swinjaṙnje; 62. hofmiſchtyr Schwejda z Pancžic; 63. kubleŕ Hejdan z
Miłocżic; 64. žiwnoſcżeṙ Michał Hajnk z Pancžic; 65. młynk Jurij Wawrik
ze Kanec; 66. pjekaŕ Zelnak z Kukowa; 67. korcžmaŕ Mikławſch Schołta z
Róžanta; 68. Mikławſch Nowak z Hraṅcy; 69. pjekaŕ Libſch z Róžanta; 70.
Marija Kaſchporkowa ze Zdźerje; 71. kubleṙ Pětr Ducžman z Bozankec; 72.
khěžnik Jakub Haſcha z B.; 73. wyſokodoſtojny k. ſcholaſtikus J. Kucźank
z B.; 74. Marija Pjetaſchowa z Dreždźan; 75. Hana Měrcźinkowa z
Dźěžnikec; 76. cźěſla Karl Heinrich Pětſchka z B.; 77. kapłan Jurij
Łuſcźanſki z Ralbic; 78. kubleŕ M. Jawork z Miłocźic; 79. korcžmaṙ J.
Schołta z Miłocżic; 80. ♣R. V.♠ Francha Koklic; 81. ♣R. V.♠ Joſepha
Domſchec; 82. ♣R. V.♠ Cöleſtina Delencžka z klóſchtra Marijneje Hwězdy;
83. faraŕ M. Smoła z Njebjelcžic.

Na lěto 1869 zapłacźichu: kk. 357. Jurij Grólmus z Radworja; 358.
Mikławſch Jórſchik z Radworja; 359. Jurij Měſcheŕ z Měrkowa; 360
Mikławſch Schmarander z Radworja; 361. Jan Delenk z Wutołcžic; 362.
Michał Delenk z Khróſcźic; 363. Jakub Wóſk ze Stareje Cyhelnicy; 364.
pjekaŕ Józef Libſch z Rȯżanta; 365. korcžmaŕ Mikł. Schołta z Nóžanta;
366. zahrodnik Jurij Kral z Worklec; 367. kowaṙ Jan Rachel ze Schunowa;
368. M. Lukaſch; 369. Mikławſch Bělk; 370. J. Benſch; 371. Hana
Strancowa z Njebjelcžic.

Dobrowólne dary: M. Symank z Wotrowa 2 ½ nſl.; ♣Fr.♠ J. 5nſl.; J. Wjenk
z B. 5 nſl.; M. Bjedrich ze Sm. 5 nſl.; Pětr Ducžman z Bozankec 10 nſl.;
K. H. Pětſchka 7 ½ nſl.; faraṙ Smoła 15 nſl.; M. Lukaſch 2 ½ nſl.

Zemrjety ſobuſtaw: Madlena Kilanec z Boranec.

Dary za cyrkej w Cżornecach abo Bacźonju.

Dale: B. M. W. z J. 50 toleri; ♣P.♠ Innocenc z Marijneje Hwězdy 15 tol.

♣NB.♠ Hotowe pjenjezy dawaja ſo na daṅ do knižkow (cžiſło 28,560)
krajnoſtawſkeje nalutowaṙnje pod mjenom: „Storcha=Tſcharnitzer
Kirchenbaufond,“ a móža ſo jenož na wobzanknjenjo a piſmo wot wubjerka
zběhnycź.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 3. 5. februara 1870. Lětnik 8.♠

Powjeſcże z vatikanſkoho koncila.

(Pokracžowanjo.)

♣VI.♠

Scheſtoho januara, na ſwjedźenju ſwjatych tſjoch kralow, běſche druhe
zjawne poſedźenjo koncila, tola mjenje ſwjatocžne, dyžli prěnje (8.
decembra). Koncilſcy wótcojo hromadźowachu ſo wokoło 9. hodźiny we
koncilſkej khapali; ½ 10 pſchiṅdźe tam ſwjaty wótc a bu wot
kardinalvikara Patrizi Boža mſcha ſpěwana. Po Božej mſchi ſo ſwjaty wótc
poklakny a wuſpěwa łacźanſku modlitwu. Taſama ſpěwa ſo tež hewak pſched
kóždej zhromadźiznu koncila a ma ſo po ſerbſku takle:

„Knježe, ſwjaty Ducho! tudy ſmy drje wobjecźi wot wulkoſcźe hrěcha, ale
we twojim mjenje na woſebite waſchnjo zhromadźeni. Pſchiṅdź k nam a budź
z nami a doſtojṅ ſo pſchiṅcź do naſchich wutrobow. Wucž nas, ſchto mamy
cžinicź a hdźe ſtupacź; a pokazaj, ſchto dyrbimy dokonjecź, zo bychmy ſo
z Twojej pomocu Tebi we wſchitkim ſpodobali. Budź ty zbožo a wuſkutkowaŕ
naſchich rozſudźenjow, kotryž ſam z Bohom Wótcom a joho Synom hordozne
mjeno wobſedźiſch. — Njedaj, zo bychmy byli zamucźerjo ſprawnoſcźe, kiž
ty najwjetſchu ſprawnoſcź lubujeſch. Njewědomoſcź njech nas
njewotcźehnje k wopacžnomu; nakhilnoſcź njech nas njezhibnje, dźiwanjo
na dary abo woſoby njech nas njenakazy: ale zwjazaj nas na ſkutkowne
waſchnjo k ſebi z darom Twojeje hnady ſameje, zo bychmy we Tebi byli
jedni, a we nicžim ſo njezabłudźili wot wěr noſcźe; a zo bychmy, we
Twojim mjenje zhromadźeni, we wſchitkim dźerželſprawnoſcź z
nawjedowanjom bohabojoſcźe tak, zo ſo naſche měnjenjo tudy njebyi ženje
dźěliło wot Tebje, a my we pſchichodnoſcźi za derje dokonjane ſkutki
bychḿy dóſtali wěcžne myto.“

<pb n="26"/>

Hdyž běchu wſchitcy „Amen“ pſchiſtajili, wuſpěwachu ſpěwarjo krótku
antifonu, a potom ſpěwaſche bamž wótſe: „Proſymy Tebje, o Knježe, zo by
tróſchtaŕ, kiž z Tebje wukhadźa, naſche wutroby rozſwětlił a po
ſlubjenju Twojoho Syna nas do wſchitkeje wěrnoſcźe wodźił.“

Na to ſpěwaſchtaj dwaj ſpěwarjej litaniju wo wſchitkich Swjatych, a
zhromadźizna wotmołwjeſche. Po ſłowach, „zo by wſchitkim wotemrjetym
wěriwym wěcžny wotpocžink darował“ ſtany ſwjaty wótc a ſtajeny mitru a
bamžowſki kſchiž we lěwicy dźeržo žohnowaſche koncilſku zhromadźiznu z
tſojim požohnowanjom, prajicy prěni krócź: „zo chcył tule ſwjatu
zhromadźiznu a wſchitke cyrkwinſke rjady žohnowacź“ — druhi krócź: „zo
chcył tule ...... žohnowacź a nawodźecź,“ a tſecźi krócź: „zo chcył tule
..... žohnowacź, nawodźecź a zdźeržecź.“ Litanija bu doſpěwana a ſwjaty
wótc pſchiſtaji modlitwu: „Popſchej, miłoſcźiwy Božo, Twojej cyrkwi
hnadu, zo, we Duchu ſwjatym zhromadźena, na žane waſchnjo njeby pſchez
njepſchecźelſke napady znjepokojowana była. Pſchez Khryſtuſa naſchoho
knjeza. Amen.“

Po tutym ſpěwaſche kardinaldiakon ſcźenjo ze ſwj. Mateja 18, 11—22, a
ſwjaty wótc zaſpěwa „Pſchiṅdź ſwjaty Ducho ſtworicźeŕ,“ kotryž khěrluſch
bu wot ſpěwarjow a wótcow doſpěwany. Nětko ſcźěhowaſche pſchiſaha a
tridentinſke wěrywuznacźo.[3]⁾ Bamž cžitaſche je na ſwojim trónje ſedźo
a ſtanywſchi wotpołoži na nje ſwoju pſchiſahu. Biſkop Fabiano ſtupi na
klětku a cžitaſche teſame wěrywuznacźo we mjenje wſchitkich
zhromadźenych wótcow, kotſiž potom, pſchecy ſchtyrjo na dobo, pſched
ſwjatoho wótca ſtupiwſchi, ruku na ſcźeṅſku knihu połožichu a prajachu:
„Ja ♣N. N.♠ lubju, zalubju a pſchiſaham po pſchecžitanych ſłowach. Tak
mi pomhaj Bóh a tele ſwjate ſcźenjo bože.“ Tele pſchiſahanjo ſta ſo wot
najwjacy wótcow we łacźanſkej rycži, tola wot druhich tež we grichiſkej,
ſyriſkej, arabiſkej, chaldejſkej, armenſkej a bulgarſkej (ſłowjanſkej)
rycži. Pſchiſahanjo trajeſche na połtſecźa hodźiny.

♣VII.♠

Po dokonjanym pſchiſahanju zaſpěwa ſwjaty wótc ♣„Te Deum laudamus“♠ a
wuſpěwa pſchiſłuſchacu modlitwu a wudźěliwſchi bamžowſke požohnowanjo
wrócźi ſo zaſy do Vatikana; běſche to wokoło 2. hodźiny.

Pohladajmy nětko na hłowne zhromadźizny, kotrež ſu ſo we tutym lěcźe
wotdźeržałe. Pjecź tajkich zhromadźiznow we zaṅdźenym lěcźe je Poſoł we
druhim cžiſle naſpomnił.

Scheſta hłowna zhromadźizna běſche 3. januara a buchu mjena tych
wozjewjene, kotſiž běchu ſo 28. decembra do tſecźoho wotrjada za
naležnoſcźe klóſchtyrſkich rjadow wuzwolili. Dale bu piſmo wozjewjene,
we kotrymž běſche kardinal Bilio za pſchedſydu prěnjoho, Caterini za
pſchedſydu druhoho wotrjada pomjenowany. Dale rycžachu ſchtyrjo
rycžnikojo wo naležnoſcźach wěry.

<pb n="27"/>

Sydma hłowna zhromadźizna, 4. januara, ſłyſcheſche 8 rycžnikow wo
naležnoſcźach wěry rycžecź.

Na woſmej hłownej zhromadźiznje bu zjewjene, zo je kardinal Bizarri za
pſchedſydu tſecźoho wotrjada poſtajeny. Schtyrjo wótcojo rycžachu wo
naležnoſcźach wěry. Wótcojo doſtachu dwaj zwjazkaj „namjetow“
♣(schemata)♠“ wo naležnoſcźach cyrkwinſkeje cźahnitby.

Na dźewjatej hłownej zhromadźiznje, 10. januara, rycžachu 8 wótcojo.

Na dźeſatej hłownej zhromadźiznje, 14. januara, buchu ſobuſtawy do
ſchtwórtoho wotrjada za naležnoſcźe miſſionow a naraṅſchich wobrjadow
wuzwolene. Na to rycžachu 4 wótcojo wo naležnoſcźach cyrkwinſkeje
cźahnitby.

Na jědnatej hłownej zhromadźiznje, 15. januara, rycžachu 6 wótcojo wo
naležnoſcźach cźahnitby.

Dwanata hłowna zhromadźizna běſche 19. januara a buchu mjena ſobuſtawow
ſchtwórtoho wotrjada wozjewjene a kardinal Barnabo za pſchedſydu tutoho
wotrjada poſtajeny. Na to rycžachu 6 biſkopojo wo wěcach, kiž běchu we
zaṅdźenych zhromadźiznach zapocžate.

Tſinata hłowna zhromadźizna, 21. januara, ſłyſcheſche rycže 5 biſkopow.

Tute hłowne zhromadźizny ſpocžinaja ſo po 9. hodźinje ze ſpěwanej Božej
mſchu k cžeſcźi Swjatoho Ducha, na to ſpěwa ſo koncilſka modlitwa,
kotruž ſmy horjeka podali. Potom ſu wuradźowanja, kotrež do 1., haj
cžaſto hacž do 2. hodź. traja.

Wyſche toho ſkhadźuja ſo biſkopojo, woſebje kotſiž ſu jenajkeje rycže,
jara cžaſto we domjacych zhromadźiznach a rozrycžuja ſo wo ſwojich
naležnoſcźach.

Wſchelake cuze cžaſopiſy wjedźa. jara wjele wo tym piſacź a powjedacź,
ſchto je tón abo tamny biſkop na zhromadźiznach rycžał, koho je hanił a
ſchto porazycź chcył, kajka njepſchezjednoſcź tam knježi atd. Wbozy
dyrbja něſchto piſacź a to tajke, ſchtož jich cžitarjam ſłodźi. Hacž je
to wumyſlena łža a njewěrnoſcź, to jich mało ſtara. Do katholſkeje
cyrkwje trochu kopnycź — to wěſtym ludźom jara derje cžini. Njehněwajmy
ſo na to, z tajkej zerzawej brónju je cyrkej hižon cžaſto pſchimana, ale
njeje ſo wobſchkodźiła.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Po poſlenim liſcźe, kotryž je zaṅdźeny tydźeṅ ſem
pſchiſchoł, je naſch hnadny k. biſkop z Boha ſtrowy.

Z Marijneje Hwězdy. W zaṅdźenym lěcźe běſche w naſchej cyrkwi 8732
wěriwych k ſwjatomu woprawjenju, a w ſchpitalſkej cyrkwi pſched
Kamjencom 98. Hacž runje pſchez 2000 woprawjenjow na klóſchtyrſke
knježny pſchiṅdźe, doſtawa w naſchej cyrkwi tak wjele ludźi
najſwjecźiſchi ſakrament, kaž lědma w najwjetſchej farſkej cyrkwi w
Serbach. Hdyž do zapiſkow prjedawſchich lět pohladujemy, widźimy, kak
mnohoſcź woprawjenych pſchibjera. W tſicytych lětach běſche jich 4—5000,
po wotcźehnjenju klóſchtyrſkich knježnow potajkim 2—3000. Tehdom njebě
tu tak wjele wobydleŕſtwa kaž nětko, a tudomni kapłani zwjetſcha <pb
n="28"/>ſerbſkeje rycže mócni njeběchu. Wot lěta 1848 do 1850 pſchiſpori
ſo mnohoſcź woprawjenych wo cyły tyſac, wot 5575 na 6607. Nazymu 1848
běſche mjenujcy k. ♣P.♠ Albrik Hecht, pola Serbow jara lubowany, ſem
pſchicźahnył a pocža tež bórzy ſpowjedź ſerbſki ſłyſchecź. Wot tohole
cžaſa pſchibjeraja woprawjeni ſtajnje, a bě jich 8288 w lěcźe 1859.
Jenož w lěcźe 1860 běſche jich tyſac mjenje, dokelž bu tehdom cyrkej
ponowjana. Potom bě jich zaſy kóžde lěto wjacy, hacž bě jich we wójnſkim
lěcźe 8916. W lěcźe 1867 bě jich 8634, 1868 pak 8591 a 1869, kaž horjeka
piſachmy, 8732. Licžba (Zahl) woprawjenych z luda je ſo potajkim wot 30
lět w naſchej cyrkwi wot 2000 na wjacy dyžli 6000 pozběhnyła. ♣P.♠
Innocenc.

Z Njebjelcžic. Jedyn khmjelokupc (žid) z Nördlingen w Bajerſkej, kiž ſo
za Serbow intereſſirowaſche a ſo wſchelake napraſchowaſche, doſta tudy
cźiſchcźanu ſerbſkoněmſku próſtwu za nowu cyrkej do rukow, a póſła potom
knjezej fararjej z liſtom tež ſwój dar „za nowy dom Boži, hdźež budże
Bože ſłowo prědowane“. Z toho widźicźe, zo ſo tež pȯ wěrje cuzy z
luboſcźu na wotmyſlenym ſkutku katholſkich Serbow wobdźěla. Njech jenož
kóždy cžitaŕ dale tak znatych a njeznatych pſchecźelow dobreje wěcy
kedźbnych cžini!

Z Ralbic. We zaṅdźenym lěcźe bu we farſkej cyrkwi 44 we naſchej woſadźe
narodźenych dźěcźatkow kſchcźenych, a to 23 hólcžatkow a 21 holcžatkow;
zemrjeło je tu 36 woſobow, 18 mužſkoho a 18 žónſkoho ſplaha a z 12
pſchipowjedanych porow buchn tu 7 wěrowane; k božomu blidu pſchiṅdźechu
2400. — Tež we minjenym lěcźe dokonjachu ſo z dźěla pſchez woſadne
napołožene wopory, z dźěla pſchez darniwoſcź jednotliwych woſadnych we
naſchim farſkim domje božim wſchelake porjedźenja. Maly pſchez wichor 7.
decembra 1868 powaleny tórmik bu zas ſtajeny, kſchiž a kula na nim
pozłocźena, cyrkwinſka tſěcha wuporjedźana; zaſtojniſke ławki z dźěla
ponowjene, z dźěla nowe darjene; a tež na druhe waſchnjo pokaza ſo
njepſcheſtawaca ſtaroſcź naſchoho knjeza fararja a někotrych woſadnych
za pſchiſtojne wuhotowanjo farſkeje cyrkwje. Woſobnje pak zwjeſeli nas
jara drohi dar, kotryž wot njeznateje dobrocźeŕki z khróſcźanſkeje
woſady k božomu dźěſcźu dóſtachmy, rjana, z wjetſcha ze ſlěbra wuſtojnje
wudźěłana a derje pozłocźena monſtranca, we kotrejž bu prěni dźeṅ hodow
na wulkich kemſchach ſyn boži pobožnym wěriwym k cžeſcźcnju prěni krócź
wuſtajeny. Hacž runje chce darniwa dobrocźeŕka njeznata a njemjenowana
woſtacź, njedowoli nam tola naſcha dźakowna wutroba dar ſamy zamjelcžany
woſtajicź; pſchez njón bu nam we jenej prawje nuznej naležnoſcżi
luboznje pomhane. Ale jena hiſchcźe nuzniſcha wěc leži nam na wutrobje a
cžini nam kuſk ſtaroſcźe, ſmy ſkoro nuzowani na měſto naſcheje ſo khětro
ſtraſchnje cžumpateje klětki, nowu cyrkwi pſchiměrjenu ſtajicź, k
kotrejž budźemy tež wjele pjenjez trjebacź. Kóždy dar, njech pſchiṅdźe z
wotkel chce, k tomu daty, budźe z dźakownej wutrobu a z pſchecźelnym
wopominanjom pſchijaty. — „Katholſki Poſoł“ dobywa ſebi we naſchej
wokolnoſcźi pſchecy wjacy pſchecźelow, a to je prawje! Za nim njedyrbjał
ſo jedyn we žanym domje podarmo praſchecź trjebacź; kóždy hoſpodaŕ
dyrbjał a mohł ſwojim domjacym pſchiležnoſcź dacź, ſo we najnuzniſchich
wěcach naſchoho, na <pb n="29"/>wažnych cyrkwinſkich podawkach tak
bohatoho cžaſa rozwucžicź móc. Tohodla njech dale kóždy za rozſchěrjenjo
naſchoho Poſoła ſo ſtara a tak dobru wěc dźeržecź a podpjeracź pomha. J.
Ł.

Z dreždżanſkeje diöeeſy.

Z Dreždźan. „Paramentowe towaŕſtwo bratſtwa wěcžnoho modlenja a k
podpjeranju khudych cyrkwjow“ je tež w zaṅdźenym lěcźe wjele paramentow
(cyrkwinſkich draſtow a potrěbnoſcźow) rozdało. Wyſche toho je wone
pſchinoſchki za miſſionſtwo w Großenhainje a Plauenje pſchizwoliło. Wone
da w Großenhainje ſchěſcź krócź kóždolětnje miſſionſke Bože ſłužby
dźeržecź a kóždy tydźeṅ kſcheſcźanſku wucžbu za tamniſche katholſke
dźěcźi. Sobuſtawy towaŕſtwa dawaja kóždolětnje pjenježny pſchinoſchk, a
wſchelake knjenje a knježny tež darmo za towaŕſtwo dźěłaja.

Z Lipſka. Tudomny katholſki cyrkwinſki cžaſopis je tež naſchu próſtwu,
nowu katholſku cyrkej naſtupacu, pſchecźelnje ſwojim cžitarjam
ſobudźělił a tež hromadźenjo pjenježnych darow dobrocźiwje na ſo wzał.
Pozdźiſcho, hdyž hromadźenjo w Serbach bóle pokrocži, budźemy też do
daliſchich ſtronow próſtwy ſłacź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Biſkop w Münſteru, ♣Dr.♠ Müller, je 19. januara zemrjeł. Wón bě
1798 rodźeny a wot lěta 1844 biſkop.

Z Neiſſe. We klóſchtrje ſchěrych ſotrow a we 70 filialach bu w zaṅdżenym
lěcźe wothladanych 5205 katholſkich, 4121 proteſtantow, 370 židow, 8
ſchismatiſkich a 15 diſſidentow. Wyſche toho bu na khudych wſchelakich
wuznacźow 147,734 porcijonow jědźe rozdźělene. ♣K.♠

Z Barlina. We hojeŕni ſwj. Hedwigi buchu w lěcźe 1869 wot miłoſcźiwych
ſotrow wothladane 839 katholikow, 2484 proteſtantſkich, 18 židow, 4
ſchismatiſcy a 1 mennonita. ♣K.♠

Pruſka. Rumunſki wjeŕch Karl je ſebi wjeŕchowku z Wied za mandźelſku
wzał. Dokelž je wjeŕch katholſki, wjeŕchowka pak proteſtantſka,
ſpjecźeſche ſo katholſki faraŕ jej zwěrowacź, khiba zo byſchtaj prjedy
prědkpiſane wuměnjenja dopjelniłoj, ſchtož pak wonaj njechaſchtaj. Duž
powołachu wojeŕſkoho fararja ♣Dr.♠ Kayſera z Düſſeldorfa (dokelž wjeŕch
Karl je hiſchcźe ſtaw pruſkoho wójſka), a tón jej bjez dalſchoho
pſchekładźenja zwěrowa. Dla njewobkedźbowanja cyrkwinych zakonjow bu
faraŕ Kayſer wot ordinariata wotſadźeny. Někotre nowiny chcedźa
wjedźecź, zo je wjeŕch z Hohenzollern (nan wjeŕcha Karla) wotſadźenomu
fararjej 1000 toleri lětnoho penſtona wuſtajił.

Z Kölna. Pſchi wutwarjowanju arcbiſkopſkeje cyrkwje dźěła nětko ſtajnje
800 ludźi. Wocžakuje ſo, zo budźe cyrkej z tórmomaj do kónca lěta 1875
doſpołnje dokonjana.

Badenſka. Zaſtupnik arcbiſkopa, ♣Dr.♠ Kübel, kiž prawa cyrkwje
pſchecźiwo <pb n="30"/>badenſkomu miniſterſtwu zmužicźe zakita, je wot
proteſtantſkoho Würtenbergſkoho krala wyſoki rjad (orden) doſtał. Tónle
podawk je badenſkich katholikow jara zwjeſelił.

Z Wina. Rakuſki „reichsrath,“ na kotrymž Cžechojo zaſtupjeni njejſu a
kiž chce tola wſchě njewuheŕſke kraje zaſtupowacź, drjebi ſo dale a
bóle. Njedawno ſu jón tež němſcy Tyrolſcy dobrowólnje wopuſchcźili.
Hacžrunje běchu woni hako dobri katholikowje hižo dawno z tymle
njezrałym „reichsrathom“ njeſpokojni, da jim tola hakle baron Tinti, ſam
bamžowy komornik (ſwojoho titla), poſleni naſtork, hdyž jim zjawnje
wumjetowaſche, zo njejſu dobri Rakuſchenjo a zo je bamž jich khěžor!
Katholſcy Polacy maja tež hižo ze ſtrony ſwojoho luda domoj kazane, ale
woni njemóža ſo hiſchcźe doſłyſchecź. Tež katholſcy Słowjencowje ſu z
„reichsrathom“ njeſpokojni. Najlěpje by było, hdy bychu Polacy tež tak
ſcžinili, kaž Tyrolſcy; pſchetož dołho wjacy z nětcžiſchim knježeŕſtwom
dualiſtiſkoho miniſteria tola njepóṅdźe. Po dlěſchim prócowanju drje ſu
na měſto tſjoch wotſtupjenych ſkóncžnje tſjo nowi miniſtrojo ſo namakacź
dali (kk. Banhans, Wagner, z Dalmacije znaty, a Stremayer); ale woni kaž
druzy pjecźo miniſtrojo žanu dowěru pola ſłowjanſkich ludow a nětko tež
pola katholſkich Němcow nimaja. Khěžor budźe ſkóncžnje dyrbjecź hinak
knježicź!

Z Roma. Arcbiſkop w Mechelnje (w Belgiſkej) k. Dechamps je wot bamža za
primasa Belgiſkeje powyſcheny.

Z Roma. Biſkopja Němſkeje a Rakuſkeje ſu bamžej próſtwu pſchepodali za
pſcheměnjenjo jenoho paragrafa we wuradźowanſkim porjadu.

Z Roma. Dokelž je koncilſka khapala wo něſchto pſchikrótſchena, ſu
rycžnicy nětk derje doſcź ſłyſchecź, a pſchepołoženjo zhromadźiznow do
quirinalſkoho palaſta njeje potajkim nětko trěbne. Jenož te zhromadźizny
němſkich biſkopow ſu pſcheſtałe, kotrež prěniſchi cžas z prälatom
Nardiom ſo wuradźowachu; woni zhromadźuja ſo nětko huſto pola kardinala
a winſkoho arcbiſkopa Rauſchera.

Z Roma. Kardinal de Angelis, kotryž je na koncilu prěni z bamžowych
legatow abo zaſtupnikow (na měſcźe zemrjetoho Reiſacha) je arcbiſkop we
Fermo a běſche, dokelž prawo cyrkwje zaſtupowaſche, wot italſkoho
knježeŕſtwa hižo dwójcy w krutym jaſtwje dźeržany, z cyła ſchěſcź lět.
Ze ſwojej pſchecźelnoſcźu je ſebi nětko hižo pſchikhilnoſcź wſchěch
koncilſkich wótcow dobył.

Z Roma. Njedźelu 10. januara wudźěli ſwjaty wótc 1200 ludźom wſchelakich
narodow nadobo we wulkej galerii vatikana ſwjatocžnu audiencu a
požohnowa jich.

Schwediſka. Kral je pſched krótkim ſwobodny cyrkwinſki zakoṅ wudał, hacž
runje běſche ſam napſchecźo njomu. Po tutym móže nětk kóždy k katholſkej
wěrje bjez zadźewkow pſchiſtupicź. Dotal běſche wuſtup z proteſtantſkeje
cyrkwje k naſchej wěrje pſchi krutym khoſtanju (w ſtarym cžaſu pſchi
ſamej ſmjercźi) zakazany; tež dyrbjachu ſo dżěcźi z měſchanych
mandźelſtwow, kiž ſo wot lutherſkich popow wěrowachu, jenož lutherſcy
wocźahnycź. Hiſchcźe pſched někotrymi lětami dyrbjachu 6 ſwójbow, kiž
běchu k katholſkej cyrkwi pſchiſtupili, za ſchtrafu lraj wopuſchcźicź a
ſo do Danſkeje podacź. Tola pak katholſcy z tutym zakonjom <pb
n="31"/>hiſchcźe doſpołne prawo njedoſtachu; ale dyrbja ſebi ſchule a
cyrkej ſami dźeržecź, a k druhim ſchulam a cyrkwjam ſobu dawacź, a ſu
wot wſchitkich krajnych zaſtojnſtwow wuzanknjeni. Pſchiſpomnjenjo.
Schwediſka a Norwegiſka, kiž pod jenym kralom ſtejitej, wucžinjeſchtej
hacž do lěta 1868 zhromadny japoſchtołſki vikariat. Tehdom pak buſchtaj
dźělenej; Schwediſka woſta japoſchtołſki vikariat pod biſkopom
Studachom, a Norwegiſka bu hako woſebita japoſchtołſka präfektura
barnabitam pſchepodata, kiž miſſionſtwo hižon jow a hacž do ſamoho
Islanda wobſtarachu. ♣K.♠

Z Jeruzalema. Rakuſki khěžor je pſchi wopytanju ſwjatych měſtow tudy
nadobne dary zawoſtajił. Tak darjeſche wón katholſkej patriarchalſkej
cyrkwi, kiž je patriarch Valerga wot lěta 1867 ſem natwaricź dał, 20,000
nórtow, zo byſchtaj ſo w njej rjanaj wołtarjej poſtajiłoj. Za
wuporjedźenjo cyrkwje wumožnika dari 60,000 nórtow, a runje tak wjele
tež cyrkwi w Bethlehemje. Joho pſchikład ſcźěhowachu tež hrabja Anatol z
Alcantara, kiž 10,000 nórtow dari, a k. Hausmann z Pariza, pſched
krótkim hakle k katholſkej cyrkwi pſchiſtupiwſchi, tež 10,000 nórtow.
Jene knjejſtwo z Belgiſkeje da wſchitko druhe, ſchtož bě we nutskownym
patriarchalſkej cyrkwje trèbne, za ſwoje pjenjezy wobſtaracź, tak zo
budźe pſchichodne jutry ſo tuta cyrkej poſwjecźicź móc. Tež bu ſyrotnica
w Bethlehemje, kiž 40 wopuſchcźenych ſyrotow wobſtara, jara bohacźe
wobdarjena, a to wot bohatoho jendżelſkoho konvertita, zemjana Bute. Tež
pomjenowanej cyrkwi w Jeruzalemje buſchtej wot njoho jara wobdarjenej.
♣K.♠

Połnócna Amerika. W New=Yorku, hdźež bě dźěcźimordaŕſtwo žałoſnje
pſchiběrało, załožichu miłoſcźiwe ſotry wuſtaw namakancow (Findelhaus).
Pſchi wrotach twarjenja je žłobik k pſchiwzacźu tajkich wbohich
dźěcźatkow. Zaṅdźeny měſac namakachu tam knježny 13 dźěcźi a policajſtwo
měſta nětko w nowinach wozjewja, zo wot załoženja mjenowanoho wuſtawa
žane dźěcźimordaŕſtwo njeje wozjewjene było.

Połnócna Amerika. Wobſedźerjo Pacifikſkeje železnicy (kotraž wot ranja k
wjecžoru pſchez cyłu połnócnu Ameriku wjedźe) ſu arcbiſkopomaj z
Oregon=City a San=Francisko (w Kaliforniſkej), kaž tež biſkopomaj z
Graſſ=Valleje a Montereye a jich duchownym pſchewodźerjam poſticźili, zo
móža hdyžkuli darmo ſobu jěcź. Woni doſtawaja najrjeniſche ſalonowe
wozy. Tele poſlicźenjo je cźim bóle khwalbyhódne, dokelž bjez
mjenowanymi wobſedźerjemi njeje ani jedyn katholik a wudawki pſchi tejle
železnicy ſu žałoſnje wulke. Tak płacźa tſěchi abo ſcźěny pſchecźiwo
ſněhowym lawinam w horach Sierra Nevada wokoło dweju milijonow toleri.

Chineſiſka. Kaž nowiſche powjeſcźe z Kantona praja, je ſo we Chineſiſkej
zas nowe pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow ſpocžało. Tak buchu w ſeptembru z.
l. we miſſionſkej ſtaciji Kuanglong 4 katholſke cyrkwje ſpalene, a 160
kſcheſcźanſkich khěžow zanicženych; wulka mnohoſcź kſcheſcźanow bu
ranjenych, 8 bu morjenych a 12 žónſkich wotwjedźenych a hako njewólnicy
(ſklaviny) pohanam pſchedatych, tež francózſkaj miſſionaraj buſchtaj
cźežcy ranjenaj. ♣K.♠

<pb n="32"/>

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: 84. póſtſki zaſtojnik Mikławſch Kubica z
Dreždżan; 85. Handrij Haſcha ze Zajdowa; 86. Jan Kral z Cźemjeric; 87.
Jan Ketan ze Słoneje Borſchcże; 88. M. W. z Kh.; 89. Khata Suchec z
Róžanta; 90. Jakub Domaſchka z Róžanta; 91. Hana Schołcźina z Łazka; 92.
Michał Kuba z Pěſkec; 93. Jakub Wjenka z Róžanta; 94. faraṙ Jakub Nowak
z Radworja; 95. kapłan H. Ducžman z Radworja; 96. Marija Wóſkec z
Khelna; 97. Jan Müller z Cźemjeric; 98. Haṅža Lehmannowa z Radworja; 99.
Jakub Cyž ze Stróžiſchcźa; 100. Jan Wóſki ze Stróžiſchcźa; 101. Marija
Rjehorjowa ze Stróžiſchcźa; 102. Mikławſch Schołta z Wotrowa; 103. Jakub
Rab ze Žuric; 104. Jakub Krawcžik ze Žuric; 105. Mikławſch Cyž ze Žuric;
106. Mikławſch Koch z Krěpjec; 107. Pětr Rettig z Kanec; 108. Jakub
Kocor z Kanec; 109. Marija Donatowa z Nuknicy; 110. Pětr Bur ze Stareje
Cyhelnicy; 111. Michał Janka z Jaſeṅcy; 112. Jakub Kola z Jaſeṅcy; 113.
Jakub Donat z Nuknicy; 114. Michał Zarjenk z Pozdec; 115. Jan Jurjanc z
Khróſcżic; 116. Jan Wólman z Cžornec; 117. Jakub Běr z Libonja; 118.
Hana Běrowa z Cžornec; 119. Jurij Rychtaŕ z Khróſcźic; 120. Madlena
Wujeſchec z Khróſcźic; 121. kapłan J. Werner z Khróſcźic; 122. Pětr Juſt
z Jaſeṅcy; 123. Hana Nowotnowa z Hórkow; 124. Jan Domanja z Khróſcźic;
125. Marija Cyžowa z Khróſcźic; 126. Jurij Jeſchki z Kozarc; 127.
Handrij Kſchižank z Pozdec; 128. Jakub Domanja z Łuſcźa; 129. Pětr
Delank ze Słoneje Borſchcże; 130. Madlena Trucec z Kukowa; 131. ♣Dr.
med.♠ Pětr Ducžman z Budyſchina; 132. faraṙ Ignac Žitný z Wulkeje
Hraboweje w Morawſkej; 133. Michał Cžornak z Ralbic; 134. Mikł. Nek z
Ralbie; 135. Michał Frencel z Róžanta; 136. Khata Schcżapanec z
Dobroſchic; 137. Jurij Kózleṙ z Nowoſlic; 138. Jurij Schołta z
Dobroſchic; 139. Michał Žur z Njebjelcžic; 140. Jakub Stranc z
Njebjelcžic; 141. kubleṙ Pech ze Swinjaṙnje.

Na lěto 1869 zapłacźichu: kk. 372. H. B. z ♣R.;♠ 373. Mikł. Suchi z
Róžanta; 374. Madlena Kralec z Róžanta; 375. Jan Kubaſch ze Zdźerje;
376. Hana Ryncžowa ze Zdźerje; 377. Jakub Kanig z Brěmjenja; 378. Jakub
Wawrik z Noweje Wjeſki; 379. Marija Nowakec z Noweje Jaſeṅcy; 380. Jurij
Rychtaŕ z Khróſcźic; 381. Jurij Kilank z Noweje Wjeſki; 382. P. Budaŕ z
Wěteṅcy (měſto 43. na l. 1870); 883. Michał Frencel z Róžanta; 384.
Jurij Schołta z Dobroſchic; 385. Mikławſch Wujeſch z Njebjelcžic; 386.
N. Wóſki ze Swinjaṙnje.

Smilne dary k dalewobſtaranju: Za ſwj. wótca 5 nſl. wot B. z ♣R.♠

Dobrowólnedary: J. K. 1 nſl.; M. D. z N. 10 nſl.; Kh. Schcżapanec z D. 5
nſl.

Zemrjetaj ſobuſtawaj: Michał Schneider, hejtman na tachantſkim kuble w
Budyſchinje. Michał Pórnacž, kubleṙ z Konjec.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

Knjez faraŕ Jakub Wels z Wotrowa 500 (pjecź ſtow) toleri (pſchez ceſſion
w tych dnach wotſtupjomne).

Dale: k. ♣P.♠ Tadej Natuſch z Róžanta 9 tol. 15 nſl.; k. ♣P.♠ Alexander
Hitſchſel z Marijneje Hwězdy 5 tol.; Thereſia (póſtſke znamjo „Dresden
♣I.♠“ a motto: „Mit Freuden zur größeren Ehre Gottes“) 10 tol.; k.
Eduard Grün, khmjelokupc z Nördlingena 1 tol.; k. G. N. Wawrik=Jězorka,
póſtſki direktor we Krimmitzſchawje 10 tol.

Hromadźe: 1620 tol. 15 nſl. Z toho je w knižkach krajnoſtawſkeje
nalutowaṙnje 120 tol. 15 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 4. 19. februara 1870. Lětnik 8.♠

Katholſka cyrkej w ruſowſkej Pólſkej.

Wſchitkich wocži ſtej nětko na powſchitkownu cyrkwinſku zhromadźiznu
wobrocźenej, kotraž ſo pod bamžom Piusom ♣IX.♠ w Romje dźerži. Zawěrno
je to wutrobu hnujacy napohlad za kóždoho katholſkoho kſcheſcźana!
Biſkopowje ze wſchěch dźělow ſwěta ſu we hłownym měſcźe cyłoho
kſcheſcźanſtwa zhromadźeni, zo bychu duchowne wěcy wuradźeli; ſamo tež
najbóle zdalena Auſtralija je tam zaſtupjena. Tola jedyn kraj tam njeje
zaſtupjeny, dokelž wyſchnoſcź njeje biſkopam dowoliła, do Roma na koncil
pucźowacź. Tónle kraj je ruſowſka Pólſka. Jenož tón biſkop móžeſche
dowolnoſcź k pucźowanju doſtacź, kiž by ſlubił, zo ſo njecha wjacy domoj
wrócźicź. Z tym je ruſowſke knježeŕſtwo nowy wopomnik ſwojeje
njeznjeſliwoſcźe a ſwojoho tyranſtwa pſchecźiwo katholſkej cyrkwi ſebi
ſtajiło. Wot lěta 1863, wot cžaſa poſlenjoho pólſkoho zběžka njeje
pſcheſcźěhanjo katholſkeje cyrkwje pſcheſtało. Wſchelake podawki
poſlenich lět tele wuprajenjo wobkrucźeja.

(Pſcheſcźěhanja katholſkeje cyrkwje ſtachu ſo najbóle w tak mjenowanych
„zabranych krajach“ (kaž je Polacy mjenuja) abo we nawjecžornych
provincach Ruſowſkeje t. r. w Litwjanſkej, Běłoruſkej, Wołyṅſkej a
Podolſkej, hdźež bě hacž do najnowiſchoho cžaſa zwjetſcha zemjanſtwo a
zdźěla tež měſchcźanſtwo pólſke a latholſke (lud pak ruſowſki a na
połnócnym kóncu tychle krajow litwjanſki, a po wěrje unirowany katholſki
abo tež ſchismatiſki); tola ſtachu ſo a ſtanu ſo wone tež w pólſkim
kongreſſowym kraleſtwje, kajkež po winſkim kongreſſu wot lěta 1815
wobſtejeſche, hdżež ſu ſchtyri pjecźiny (4/5) ſwěrnje katholſke.)

Zo by katholſka cyrkej w tychle krajach hinyła, roztorže knježeŕſtwo
njepoſrědny zwjazk a dopiſowanjo z romſkim bamžom. Najwyſchſcha inſtanca
mjenujcy za katholſkich biſkopow a wěriwych w Ruſowſkej dyrbi nětko tak
mjenowane katholſke kollegium w Petersburgu bycź; jenož pſchez te ſame
móža ſo woni na <pb n="34"/>bamža wobrocźicź z praſchenjemi a próſtwami.
Tež je knježeŕſtwo pſchikazało, zo dyrbi kóždy biſkop jenoho wotpóſłanca
w tymle kollegiu měcź. Wobara=li ſo wón pſchecźiwo tomu a nochce=li
kollegium hako z prawom wobſtejace ſpóznacź, dha biſkopa wotſadźa abo do
znutskowneje Ruſowſkeje wotwjedu. Tola katholſcy biſkopja njedadźa ſo
tež z najhórſchim zatraſchicź, ale du radſcho do wuhnanſtwa; haj jenoho
ſu, kaž nowiny powjedachu, pſchi wotwjedźenju z jědom zawdali, tak zo je
wumrjeł. Tež wjele pólſkich duchownych je runja biſkopam cźeŕpjeło w
jaſtwach a we wuhnanſtwje. Cyrkwinſke kubła je knježeŕſtwo zebrało a
dawa ducyownym nětko jenož 150—200 rublow (tolerjow) na lěto. A k tomu
chce ſebi knježeŕſtwo nahlad dacź, hako by z katholſkej cyrkwju derje
měniło. Tak žadaſche wone junu, zo bychu duchowni piſmo podpiſali a w
nim wobſwědcžili, hako bychu nicžo wot knježeŕſtwa cźeŕpjecź njeměli.
Tele piſmo podachu tež prälatej Boſkiewiczej k podpiſanju. Tola tónle
cžeſcźedoſtojny ſchědźiwc praji: „To njemóžu podpiſacź, dokelž wěrno
njeje.“ Za to dyrbjeſche dźewjecź dnow w jaſtwje ſedźecź a hiſchcźe 500
rublow khoſtanja zapłacźicź. Katholſcy duchowni ſteja pod policajſkim
wobkedźbowanjom. We Wołyṅſkej dyrbja duchowni ſwoje prědowanja, prjedy
hacž je dźerža, na policajſtwje k pſchehladanju podacź. Pſchi tym
prócuje ſo knježeŕſtwo, katholſkich Polakow, Ruſow a Litwjanow k
wotpadej wot katholſkeje cyrkwje dowjeſcź. To wobſwědcžeja ſcźěhowace
podawki a wukazy. We wokolnoſcźi měſtacžka Biała chcyſche knježeŕſtwo,
zo bychu katholikowje k ſchismatiſkomu (ruſowſkomu) duchownomu k
ſpowjedźi pſchiſchli. Dokelž pak to cžinicź ſo wobarachu, buchu tam
wojacy (kozakowje) póſłani, zo bychu ludźi k ſpowjedźi wjedli; tola tež
pſchez to njedachu ſo katholſcy zawjeſcź.

Knježeŕſtwo je tež wjele katholſkich cyrkwjow zanknycź dało. Tajke
cyrkwje dadźa ſo potom ſchismatiſkim, abo pſchewobrocźa ſo do magazinow
a konjencow. Gouverneur Potapow wza katholikam w Litwjanſkej z jenicžkim
wukazom 31 cyrlwjow. We Wołyṅſkej woſtanje za kóždy wokrjes jenož jena
katholſka cyrkej wotewrjena. Dokelž ſu tele wokrjeſy wulke, pſchiṅdu
katholſcy ludźo woſebje w zymje do nuzy, dokelž maja k ſwojomu
duchownomu a k ſwojej cyrkwi daloko. Za to pak je knježeŕſtwo
ſchismatiſkich popow we Wołyṅſkej rozmnožiło, zo bychu lud pomału k
ſwojej wěrje wobrocźili. Schtož nětk njepſchecźelſtwo najjaſniſcho
pokazuje, je zakoṅ, zo dyrbja w zabranych krajach katholſcy ſtarſchi za
katholſku kſchcźeṅcu ſwojich dźěcźi krajny dawk wotedawacź, za hólcžka
10 rublow a za holcžku 5. Jeli pak ſtarſchi pſchizwola, zo ſchismatiſki
pop dźěcźo wukſchcźije, doſtanu hako myto 25 rublow. Njeje to wabjenjo
khudych, zo ſwoje dźěcźi ſchismatiſkej wěrje podadźa?

Jene nowiny piſachu w lěcźe 1868: „Wjele woſadow ſu dwě lěcźe bjez
duchownoho paſtyrja byłe; 14,000 ludźom je ſo zakazało, zo bychu ſwoje
duchowne winowatoſcźe dopjelnili. Móžemy wjele pſchikładow mjenowacź,
hdźež katholſcy, kiž chcychu macź zahrjebacź, ſyna zwěrowacź abo
dźowcžicžku kſchcźicź dacź, žanoho měſchnika ſwojoho wěrywuznacźa
namakacź njemóžachu k dokonjenju trěbnych ſwjatych ſkutkow.“

Hdyž katholſki nan na ſmjertnym łožu ſo dowobaracż njemóže a wot
ſchis<pb n="35"/>matiſkoho popa poſlenje ſwjate ſakramenty doſtanje,
dyrbja wſchě dżěcźi tajkoho nana ſchismatiſcy ſo wocźahnycż. Hdżež jenož
někotſi Ruſowjo ſu, twarja ſo nowe ſchismatiſke cyrkwje, bjez tym zo
katholſke cyrkwje rozpadanju ſo zawoſtaja.

Ze wſchitkoho ſo widźi, zo by knježeŕſtwo rady katholikow k
ſchismatiſkej wěrje ze wſchěmi ſrědkami pſchiwjedło. Tam a ſem ſo jomu
to radżi. Tak je ſo w diöceſy Miṅsk (nětko zběhnjenej, hl. łoṅſchi
Poſoł), kotraž mějeſche prjedy 150,000 katholikow ze 52 farſkimi
cyrkwjemi, za ſchtyri lěta 23 cyrkwjow z 35,000 ludźimi k ruſowſkej
ſchismatiſkej wěrje ſcźahnyło.

Hacž runje ſo potajkim katholſkim we ruſowſkej Pólſkej jara zlě dźe,
njezakita jich tola žane z druhich mócnych knježeŕſtwow. Za někotrych z
Rumunſkeje wuhnatych židow dawachu ſebi khěžorſka Rakuſka a druhe
knjejſtwa wſchitku prócu, ale za katholikow nimaja žanoho ſłowcžka,
wjele mjenje něſchto druhe. Jenož bamž Pius ♣IX.♠ je ſebi zwažił,
ruſowſkomu knježeŕſtwu zjawnje tyranſtwo porokowacź. My pak njemóžemy
nicžo druhe cžinicź, hacž ze ſwjatym wótcom ſo modlicź, zo by
pſcheſcźěhanjo dobroho katholſkoho luda ſo ſkóncžiło!

♣P. T.♠

Katholſka cyrkej w Tibetſkej a Mongolſkej.[4]⁾

We Tibetu běſche kapucinaŕ Horatius della Penna hižom do lěta 1744
zbožownje za kſcheſcźanſtwo ſkutkował. Tola kónc lěta 1744 bu wón ze
ſwojim towaŕſchom z kraja wuhnaty. W ſpocžatku lěta 1808 bu
japoſchtołſki vikariat Tibet a Gyra wot romſkoho ſtoła załoženy a
biſkopowje buchu z rjada kapucinow wzacźi. Tola radźi ſo hakle
jeſuitomaj Huc a Gobet w l. 1844 do hłubſcheje Tibetſkeje pſchiṅcź, a w
ſamym hłownym měſcźe Lhaſſo kſcheſcźanſku woſadu załožicź. Na to pak ſo
chineſiſki khěžor rozhněwa, a Tibetſki wjeŕch (regenta) dyrbjeſche
miſſionarow z kraja wupokazacź. We lěcźe 1846 bu krajina Gyra wot tutoho
vikariata dźělena, a Tibet ſamón woſta japoſchtołſki vikariat. Tola
njemóžachu miſſionarojo do kraja; dokelž bu kraj wot chineſiſkeje ſtrony
ſylnje zakitany. Hakle w lěcźe 1851 ſpytachu někotſi miſſionarojo pſchez
wyſoke hory Himalaja do Tibeta pſchiṅcź, ale dobychu ſebi tam martraŕſku
krónu. Někotre lěta pozdźiſcho radźi ſo druhim miſſionarom to doſpěcź,
tak zo móžachu woſobnu miſſionſku ſtaciju Bonga załožicź; dokelž ſebi
tudy wulki kruch kraja kupichu. Ale wot toho cžaſa je w Tibecźe wjele
kſcheſcźanſkeje krewje běžało. We lěcźe 1864 bu miſſionſke měſtno Bonga
wot pohanow napadnjene a cyle zanicžene. Na to bu dwěmaj kſcheſcźanomaj
hłowa wotcźata, a jedyn druhi wumrje na rany; ſydom bu jich do jaſtwa w
Kerta dowjedźenych. Tam wumrjeſchtaj dwaj bórzy w jaſtwje. Lěto
pozdźiſcho w oktobru 1865 bu Bonga znowa napanjena a wumrjeſchtaj
martraŕſku ſmjercź Seunamdoguie a Yondrong, a 40 kſcheſcźanow bu do
puſtych krajow zapokazanych. Tež kſcheſcźanſka woſada w Kiangko bu
rozehnata, a nje<pb n="36"/>běchu tamni kſcheſcźenjo pola wjele
płacźacoho knjeza Fage w Patony wucźek namakali, běſche drje jich wjele
zrudny kónc wzało. Tež japoſchtołſki vikar Chauveau pytaſche pola k.
Fage wucźek. Hacž dotal pobrachuja dalſche powjeſcźe. Nadźijemy ſo, zo
ſu ſo miſſionarojo zas do ſtarych woſadow wrócźili.

We Mongolſkej, kiž pod japoſchtołſkim vikariatom w Mandſchurſkej ſteji,
ſkutkuja hižon wot wjele lět ſem belgiſcy miſſionarojo, a ſu tam hižon
rjane woſady załožili, tola ſu tež dyrbjeli krawne pſcheſcźěhi pódla
pſchětracź.

J. Kral.

Powjeſcże z vatikanſkoho koncila.

♣VIII.♠

Koncilſcy wótcojo zhromadźuja ſo dale k wuradźowanju naležnoſcźow,
kotrež naſtupaja cyrkwinſku cźahnitbu.

Na ſchtyrnatej hłownej zhromadźiznje (22. jannara) rycžachu 5 wótcojo,
na pjatnatej (24. januara) ſchtyrjo biſkopojo, na ſchěſnatej (26.
januara) zaſy ſydmjo wótcȯjo, a bu prěni namjet wo cyrkwinſkej
cźahnitbje dorycžany, potym hacž běchu 37 wótcojo na ſydym
zhromadźiznach wo tym rycželi a ſwoje měnjenjo zjewili. Cyły namjet z
rycžemi, kotrež ſo joho dla dźeržachu, bu nětko druhomu wotrjadej (za
naležnoſcźe cyrkwinſkeje cżahnitby) naſpjet podaty, zo by ſo tam znowa
pſchepytał a k wozjewjenju pſchihotował.

Na dalſchich zhromadźiznach wuradźuje ſo druhi namjet ♣(schema)♠ wo
cyrkwinſkej cźahnitbje a rycžachu na ſydomnatej zhromadźiznje (27.
januara) ſcheſcźo wótcojo, na wóſomnatej (28. januara) ſchtyrjo, na
dźewjatnatej (31. januara) pjecźo, na dwacytej (3. februara) ſcheſcźo, a
na jena a dwacytej (4. februara) pjecźo wótcojo.

Namjety, wo kotrychž ma ſo rycžecź, doſtanjeja wótcojo zahe doſcź, zo
móžeja je z dobrej khwilu pſchehladacź a pſchepytacź. Schtóž chce wo tym
rycžecź, da ſwoje mjeno pola pſchedſydy zapiſacź. Pſchi zapocžatku
poſedźenja cžitaja ſo najprjedy mjena tych, kotſiž chcedźa rycžecź.
Potom pſcheproſcha pſchedſyda, kardinal de Angelis, toho, na kotrohož je
rjad k rycženju pſchiſchoł, ze ſłowami: „njech na klětku ſtupi
najwyſchedoſtojniſchi N. N.“ Na to dźerži ſo z klětki rycž.

Wotrjad za naležnoſcźe wěry je hižom někotre poſedźenja dźeržał a dźěła
na zeſtajenju prěnich namjetow wěry, kotrež budźeja we ſwojim cžaſu
wozjewjene.

K wopomnjecźu na koncil je pjenjez (medaille) bity, kotryž ma na
prědkownej ſtronje wobraz ſwjatoho wótca z wobpiſmom: ♣Pio IX. Pontifice
Maximo An. XXIV.,♠ na zadnej ſtronje ſtoji: ♣Concilium gen. et
oecumenicum III. Kal. Jul. MDCCCLXVIII indictum fauste auspicatum VIII.
Dec. hujus ann. MDCCCLXIX die Imm. sacro.♠ (t. r.: Pod Piuſom ♣IX.,♠
najwyſchſchim biſkopom, we (joho) 24. lěcźe — bu vatikanſki hłowny a
ökumeniſki koncil, na 29. juniju 1868 pſchipowjedźeny, 8. decembra, na
ſwjedźenju Njewoblakowaneje tohole lěta 1869 zbožownje zapocžaty.“

Wokoło tutoho piſma ſtoji hako wobpiſmo: ♣„Vidit Deus lucem quod <pb
n="37"/>esset bona; et divisit lucem a tenebris appellavitque lucem
diem.“♠ t. j.: Bóh widźeſche ſwětło, zo je dobre; a rozdźěli ſwětło wot
cźmy a mjenowaſche ſwětło — dźeṅ. (1. Moſ. 1, 4. 5.)

Na pſchitomny koncil hodźa ſo prawje derje ſłowa ſprawnoho Simeona
nałožecź: „A z wjele wutrobow ſo myſle wozjewja.“ (Luk. 2, 35.) Wulka je
mnohoſcź tych, kotſiž we wjeſołej nadźiji ſwojeje wutroby bože
žohnowanjo na tule wulku, wažnu zhromadźiznu wuproſcheja. Wjele je tych,
kotſiž z doſpołnej dowěru na bože ſlubjenja wocžakuja, zo wſchitko k
wěrnomu, woprawdźitomu zbožu cžłowjeſtwa a k wobkrucźenju kſcheſcżanſtwa
tycź budźe, ſchtož zhromadźeni biſkopojo pod nawjedowanjom a pſchez
rozſwětlenjo Ducha ſwjatoho wobzamknycź budźeja. Doſcź, na doſcź je
tajkich, kotſiž njewěrja łžam a woſtudłym pſchiſłodźenjam, kotrež ſo
dżeṅ wote dnja na tamnu cžeſcźownu zhromadżiznu wot zjawnych abo
ſkradźnych njepſchecźelow wuſypuja a rozſchěrjeja.

Cžródy zjawnych njepſchecźelow ze wſchitkich ludow a jazykow ſapaja hněw
a złoby na tamnu zhromadźiznu we ſrjedźniſchcźu katholſkoho, haj
kſcheſcźanſkoho ſwěta, tak zo mohł ſo praſchecź: „Cžohodla hawtuja
pohanjo a ludy myſla na prózne? (Pſ. 2, 1). Tohodla hawtuje kſchcźene
pohanſtwo, dokelž maja ſo ſtaromu zmijej kſchidła pſchirězacź a zjawnje
pſched ſwětom wuprajicż, ſchto je wěrnoſcź a ſchto łža, hdźe je pucź k
zbóžnoſcźi, a hdźe k heli; dokelž ma ſo cyły kſcheſcźanſki ſwět
hromadżicź napſchecźo tamnym cźěmnym mócnoſcźam, kotrež ſu dotal
ſwobodnje měr a pokoj na zemi kazyłe, wěrnomu zbožu a derjehicźu ludow
zadźěwałe a z djabołſkej zaſakłoſcźu wſchitko potłócžowałe, ſchtož
ſkutkowanjo kſcheſcźanſkoho porjada ſpěchowaſche.

Tajke njepſchecźelſtwo namakaſch pola wyſokich a nizkich a móhł koncil
wo ſebi prajicź: napſchecźo mi ſpěwachu, kiž wino pijachu (Pſ. 68, 13.)
A byrnje wſchitcy cźile mudracžkojo a hordacžkojo wino njepili, tež
pſchi piwje a palencu hodźa ſo mudre rycže wjeſcź a tu wjedźa mudrje
radu ſkładowacź, ſchto a kak měli biſkopojo wucžinjecź a poſtajecź. K
pſchikuſowanju bjerjeja nowinki z njepſchecźelſkich cžaſopiſow a cžim
wjetſcha je łža, cžim hłupiſcha blada, cźim lěpje jim ſłodźi. Wſchelakim
katholikam ſo tajke towaŕſtwo a tajka rycž tež ſpodoba!

Koncil je ſo hakle njedawno zapocžał a njeje hiſchcźe nicžo wot ſwojich
wuradżenjow wozjewił: ale hižo k tomu dopomhał, zo ſo pſchecźel a
njepſchecźel, kſcheſcźan a njekſcheſcźan bóle pokazowacź a wozjewjecź
pocžina.

Cžoho dla dha „katholſki Poſoł“ nadrobniſcho njewopiſnje, ſchto we Romje
wucžinjeja? Dokelž to nikomu, hacž jeno koncilſkim wótcam z wěſtoſcźu
znate njeje, a cźi njeſmědźa do cžaſa nicžo wozjewicź. „Schtož hiſchcźe
dowarjene njeje, zo njejě,“ to płacźi tež tudy. Schtóž pak docžaſne
powjeſcźe lubuje, dyrbi wjele njewěrnoſcźe ſobu póžrjecź. Schtóž móže a
wě cžakacź, zhoni we ſwojim a prawym cžaſu, na cžož móže ſo ſpuſchcźecź.

<pb n="38"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Jene dreždźanſke nowiny pak ſebi po ſwojim waſchnju zaſy
hubu torhaja na katholſkich w Sakſkej. Po jich rycžach zda ſo, kaž bychu
wone wobžarowałe, zo mamy my katholſcy w Sakſkej po zakonju rune prawo z
proteſtantami. A tola ſu to liberalne t. r. ſwobodnozmyſlne nowiny!
Dźiwni ludźo: ſwobodnoſcź chcedźa, ale jenož ſami za ſo! Jim ſo na
pſchikład njelubi, zo maja katholſcy wſchelake towaŕſtwa a wſchelake
fundacije. A tola maja tež proteſtantowje w Sakſkej wſchelake towaŕſtwa
a toho runja fundacije, wo kotrež ſo my njeſtaramy. Tele a druhe nowiny
prěduja, zo je katholſka cyrkej njeznjeſliwa; a runje wone ſame
wopokazuja pſchecźiwo nam najwjetſche njepſchecźelſtwo. Kóždy dźeṅ ſkoro
namakamy w proteſtantſkich nowinach wopacžne ſudźenja wo katholſkej
cyrkwi a jeje wucžbach. Tak běchu wóndanjo někotre dekrety
(wobzanknjenja) koncila wozjewjene, w kotrychž cyrkej wěſte błudne
wucžby zacźiſnje. Na kóncu tajkich dekretow ſteji po zaſtarſkim
waſchnju: ſchtóž tak a tak wucži abo wěri, je ♣„anathema“♠ t. r.
wuzanknjeny, wotdźěleny z cyrkwje. Njeznjeſliwi ludźo pak, zo bychu hněw
pſchecźiwo bamžej a cyrkwi wubudźili, pſchełožuja tamne grichiſke ſłowo
(♣anathema,♠ wot ♣anatithénai,♠ wuſtajicź, wotdźělicź, mjenujcy z
cyrkwje) ze ſerbſkim ſłowom: „je zaklaty“, abo z němſkim: „iſt
verflucht“. Cyrkej ma prawo prajicź: To njeje naſcha wucžba; tón błud je
zacźiſnjeny. Wſchak proteſtantowje tež praja: Schtóž tak a tak wucži,
njeje wjacy prawy lutherſki, abo prawy kalvinſki, abȯ prawy anglikanſki
atd. Naſcha cyrkej zacźiſnje jenož błudnu wucžbu, njewěrnoſcź a
njeprawo; wona njetama ženje parſchonu, ale modli ſo za błudźacych a
pſcheje jim Božu hnadu. To ſteji w kóždym katholſkim katechismuſu, n.
pſch. w naſchim ſerbſkim na ſtronje 34. Ale naſchi lubi njepſchecźelojo
woſtanu pſchi ſwojim wopacžnym měnjenju a piſaja, „wie ſie fluchen“ w
Romje, a kak woni nas žohnuja! To je runje tak, kaž bjez druhim z
naſchej wucžbu wo cžeſcźowanju ſwjatych. Sto krócź móžeſch
někotromužkuli proteſtantej prajicź, zo je wulki rozdźěl abo
wſchelakoſcź bjez cžeſcźowanjom Boha a ſwjatych (hl. katechismus ſtrona
63 atd.) a 101. krócź rjeknje nam z nowa: „ihr betet die Heiligen an!“

Ze Schěrachowa. Tež w naſchim měſtacžku bu wóndanjo towaŕſtwo
rjemjeſniſkich (Geſellenverein) załožene, kiž ma hižo wjele ſobuſtawow.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Pruſka. W Robkojen (diöceſa Ermland), 3 mile wot Tilſita, bu nowa
miſſionſka cyrkej poſwjecźena, bjez tym zo buchu prjedy hižon 86 jutrow
kraja kupjene a maſſivna fara natwarjena.

Z Roma. Nowiny chcedźa wjele wjedźecź wo njepſchezjenoſcźi koncilſkich
wótcow dla njezmólnoſcźe bamža (Unfehlbarkeit), kak je bamž namjet
(Antrag) tych biſkopow wotpokazał, kiž ſu pſchecźiwo njezmólnoſcźi atd.
Tele powjeſcźe ſu falſchowane. Namjety njepodawaja ſo bamžej, ale
deputacii wótcow, tam ſo <pb n="39"/>wuradźuja namjety wſchitkich
ſtronow, prjedy hacž k wobzanknjenju pſchiṅdźe. Dokelž ſu w tymle a
druhim naſtupanju pſchez dopiſowarjow do augsburgſkeje „Allgemeine
Zeitung“ z Roma wſchelake łžě do ſwěta pſchiſchłe, bu wóndanjo jedyn
tychle dopiſowarjow, ♣Dr.♠ Dreſſel, (rodźeny z Magdeburga), k
wupokazanju z Roma wotſudźeny; tola ſmě tam ſkóncžnje woſtacź, dokelž
wón (kaž ſo praji) te wopacžne dopiſy njeje piſał a dokelž je ſo
połnócnoněmſki póſłanc za njoho poſtarał.

Z Roma. Někotſi biſkopja ſu ſkhorjeli a zemrjeli.

Z Roma. Po 11 wſchelakich wobrjadach (a ſobu tež po ſwojej cyrkwinej
rycži) rozdźěleja ſo koncilſcy wótcojo takle. Łacźanſkich je 704,
Armeniſkich 21, Chaldejſkich 10, Melchitow 10, Syriſkich 7, Maronitow 4,
Grichow 3, Rumunaj 2, Ruſyn 1, Bołhaŕ 1 a Kopta 1. Po ſwojej
doſtojnoſcźi ſu: kardinalojo 49, patriarchojo 10, primasojo 4,
arcbiſkopojo z diöceſami 105, arcbiſkopojo ♣in partibus♠ 22, biſkopojo z
diöceſami 424, biſkopojo ♣in partibus♠ 98, abtojo ♣nullius♠ 6,
prědkſtejerjo wſchelakich rjadow 46; z cyła nětko 764.

Z Roma. Po nowiſchim zapiſku koncilſkich biſkopow je tu nětko tež pólſki
biſkop Sosnowſki, adminiſtrator Lublinſkeje a podolſkeje diöceſy. Wón
bě, kaž je Poſoł w ſwojim cžaſu piſał, z ruſkeje Pólſkeje cźeknył a je
potom w Galiciſkej pſchebywał.

Z Roma. Někotſi ſu wunjeſli, zo budźe koncil wot julija do kónca
ſeptembra pſchetorhnjeny a zo bamž hižo wſchelake hrody we wokołnoſcźi
Roma za njeeuropiſkich biſkopow pſchihotowacź da, kotſiž maja jara
daloko domoj. Tola brüſſelſkim nowinam ſo z Roma z dobroho žórła piſche,
zo to wěrno njeje. Hdy budźe koncil ſkóncženy, njeje poſtajene; tola by
móžno było, hdy bychu ſo politiſke wobſtejnoſcźe w Europje nahle
pſcheměniłe, zo bychu koncilſcy wótrojo z wuradźenjom pokhwatali a
koncil ſo w lětnich měſacach ſkóncžił. Tola pſchichodnoſcź nichtó z
wěſtoſcźu njeznaje!

Z Roma. Tudy wuṅdźe fotografiſke album wſchitkich koncilſkich wótcow we
ſchtyrjoch zwjazkach, kóždy po 30 frankach.

Z Roma. Pſched někotrymi njedźelemi je jedyn z najwoſebniſchich
bamžowych officirow zemrjeł, francózſki grofa ♣d’ Argy,♠ wjedźicźeŕ tak
mjenowaneje antibſkeje legije. Officiram, kiž joho łožo po joho
domawobſtaranju wobſtupichu, prajeſche wón: „Prajcźe w jutſiſchim
rapporcźe, zo ſym z bamžowym požohnowanjom wumrjeł.“ Swojomu wujej, tež
officirej, pſchiſtaji: „Wzmi tule fotografiju (bamža ze ſamorucžnym
podpiſmom), kotruž ſym za ſwój najdróžſchi dar dźeržał; wobkhowaj ju
hako ſpomnjenku na mnje a ſłuž Piusej, kaž ſym ja jomu ſłužił.“ Joho
cźěło bu potom we ſrancózſkej cyrkwi ſwjatoho Ludwika z wojeŕſkej paradu
pohrjebane.

Z Roma. Kanonik Cirot de la ♣Ville♠ je bamžej 52,000 frankow pſchinjeſł
hako dar z diöceſy Bordeaux.

Jendżelſka. Bohaty konvertit Bute je katholſkej woſadże w Oxfordu jara
rjane měſtno k twarjenju wulkeje kathedrale kupił, a k twarej hiſchcźe
wulki pſchinoſchk polubił. — Katholſka cyrkej kraleſtwa wopſchija nětko
9 arcybiſkopſtwow, 85 biſkopſtwow a 31 japoſchtołſkich vikariatow, a to
w Jendźelſkej 1 arcybiſkopa a <pb n="40"/>12 biſkopow; w Schotlandże 3
japoſchtołſke vikariaty; we tymajle krajomaj hromadźe 1708 měſchnikow,
1354 cyrkwjow a kapałkow, 69 mužſkich a 233 žónſkich klóſchtyrow; w
Iriſkej 4 arcybiſkopſtwa a 23 biſkopſtwa; na kupach ſrjedżnoho morja 2
biſkopſtwje a 1 vikariat; w połnócnej Americy 2 arcybiſkopſtwje, 18
biſkopſtwow a 2 vikariataj; we Weſtindiſkej 1 arcybiſkop, 1 biſkop a 1
japoſchtołſki vikar; w Africy 1 biſkopſtwo a 4 vikariaty; w Indiſkej a
Burma 20 vikariatow; w Auſtraliji 1 arcybiſkopſtwo a 10 biſkopſtwow; w
Neuſeelandże 2 biſkopſtwje.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 142. žiwnoſcźeṙ Pětr Haſcha ze Zajdowa; 143.
žiwnoſcźeŕ Mikławſch Ducžman z Dźěžnikec; 144. kubleŕ Delan z Wěteṅcy;
145. kubleṙ Lukaſch z Miłocżic; 146. kubleŕ Pětranc z Miłocżic; 147.
Pětr Winaṙ z Kamjeneje; 148. Marija Nowakowa z Cžaſec; 149. Madlena
Kaſchporowa z Bacżonja 150. Jakub Pjech ze Smjecžkec; 151. Marija
Domſchowa ze Smjecžkec; 152. Mikławſch Schuſter z Njeradec.

Na l. 1869 zapłacźichu: kk. 387. Marija Rólic z Kſchiweje Borſchcże,
388. Hana Handrikec z Radworja; 389. Mikławſch Nowak z Hory; 390. M. N.
z H.; 391. Hana Nakuſchkec z Hory; 392. Jan Rencž z Brěmjenja.

Dobrowólne dary: k. kapłan Łuſcżanſki z Ralbic 10 nſl.; Marija Rólic z
Kſch. B. 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Jan Kurt, ſ. murjerja Michała Horjenka z B.;
Jan Pawoł, ſ. policaja Michała Rencžki z B.; Marija Martha, dź. molerja
Miloty z B.; Jan Jurij, ſ. khěžnika Jana Benſcha ze Židowa; Rudolf
Benno, ſ. rěznika Pětra A. Lukaſcha z podhroda; Wylem, ſ. dźěłacżerja
Karla W. Schneidera z B.; Ludwik Jan, ſ. kryjerja Reinholda Winklera z
B.; Jurij Auguſt, ſ. murjerja Jakuba A. Wjeraba z B.; Pawoł Otto, ſ.
ſchtrymparja Morica Goldy z B. — Wěrowanaj: Auguſt Rychtaṙ z Bóſchic a
Hana Schimanec z Radworja. — Zemrjecźi: Michał Schneider, hejtman z B.,
60 l.; Michał Bohuwěr Ducžman, dźěłacźeŕ z podhroda, 41 l.; Ernſt, ſ. A.
Krala z B., 7 měſ.

Z nakładom towaṙſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda je wuſchła a pſchedawa ſo za
2 ½ nſl. pola kk. Smolerja a Pjecha, kaž tež w expedicijach Katholſkoho
Poſła a pola klamarjow, kotſiž móža ju kóždy cžas pſchez nas tuniſcho
doſtacż:

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na 1870.

Schtóž chce prěni a druhi lětnik teje ſameje doſpołnoſcże dla měcż, móže
jón za 6 np. (za ſchtempl) doſtacż, kaž daloko zbytkne exemplary
doſahaja.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

Dale: Kr. z J. 4 tol.; Mikławſch Dźiſławk, wotrocžk w Radworju 2 tol.;
R. z W. pſchez k. kapłana Wernera z Khróſcżic 10 tol.

Hromadże: 1636 tol. 15 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 5. 5. měrca 1870. Lětnik 8.♠

Powjeſcże z vatikanſkoho koncila.

♣IX.♠

Dźěła zhromadźenych biſkopow we Romje pſchecy pokracžuja a ze wſchitkej
prócu a ſwědomitoſcźu pſchepytuja wótcojo naležnoſcźe ſwjateje cyrkwje.

Dwě a dwacyta hłowna zhromadźizna mějeſche ſo 5. februara a rycžachu
ſchtyrjo wótcojo wo naležnoſcźach cyrkwinſkeje cźahnitby.

Na tſi a dwacytej zhromadźiznje (8. februara) rycžachu zaſy ſchtyrjo
wótcojo wo tejſamej naležnoſcźi a wobzamknychu ſo na tutym dnju
rozrycžowanja wo namjecźe cyrkwinſkeje cźahnitby.

Na ſcźěhowacych zhromadźiznach rycži a wuradźuje ſo wo małym katechismje
a ſu na ſchtyri a dwacytej zhromadźiznje (10. februara) ſedmjo wótcojo,
na pjecź a dwacytej (14. februara) pjecźo, na ſchěſcź a dwacytej (15.
februara) ſcheſcźo, na ſydom a dwacytej zhromadźiznje (18. februara)
ſedmjo wótcojo wo tutej wěcy rycželi.

Na pjecź a dwacytej zhromadźiznje doſtachu woſmjo biſkopojo dowolnoſcź,
zo ſmědźa ſo do ſwojich woſadow wrócźicź. Mjez tutymi je tež jedyn
amerikanſki biſkop (Jan Lamy ze Santa Fe), kotryž ma hacž k najbližſchej
železnicy 62 dnjow po łucžnych ladach (prairiach) na konju jěchacź.

Na ſydom a dwacytej zhromadźiznje buchu zamołwjenja jědnacźoch biſkopow
za płacźiwe wuprajene a jim dowolene, zo njetrjebaja do Roma pſchiṅcż.
Kaž je znate, njeſmě žadyn biſkop bjez dowolnoſcźe zhromadźenych wótcow
doma woſtacź abo do ſwojeje woſady ſo wrócźicź. Jeno pſchi wažnych
winach dawa ſo tajka dowolnoſcź.

Kaž ſo z wěſtoſcźu ſłyſchi, ſu někotſi miniſtrojo njehaṅbitoſcź měli a
ze ſwojej radu a napominanjom do koncila rycžecź ſpytali. Hdy bychu
tajcy ludźikojo <pb n="42"/>tola ſwoju mudroſcź za ſo ſkhowali abo doma
rozomnje nałožowali! Biſkopja tajkeje rady njetrjebaja, dokelž maja po
Jězuſowym ſlubjenju wyſchſchu a wěſcźiſchu pomoc ſwjatoho Ducha, „kotryž
budźe jich do wſchitkeje wěrnoſcźe wodźicź a na wſchitko dopomnicź,
ſchtož je wón (Jězus) k nim rycžał.“ Wěſte je, zo ſo něhdźežkuli boja,
zo budźeja wſchelake nowe, ale njekſcheſcźanſke prawa a waſchnja tak
pomjenowane, kaž rěkacź zaſłuža. To chcedźa wobrocźicź a tohodla ſpytuja
hrozycż. Ale wotmołwjenjo na tajke ſpytanja a hroženja ſu ſwjecźi
japoſchtołojo za wſchitke cžaſy dali a nam we ſwjatym piſmje
zawoſtajili: „Sudźcźe ſami, hacž je prawje, was bóle poſłuchacź dyžli
Boha.“ (Jap. ſtaw. 4, 19.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Po najnowſchim dopiſu je naſch hnadny knjez biſkop w Romje
z Boha ſtrowy a budźe jutſje (prěnju njedźelu poſta) w němſkej narodnej
(nacionalnej) cyrkwi ♣dell’ Anima♠ prědowacź. Zyma, kiž bě lětſa tež tam
kruta (hacž do 7 gradow), je nětko nimo; pſched tſjomi njedźelemi ſu
hižo mandlownje (Mandelbäume) zakcźěłe a nalětnja pycha ſo pokazuje.
Woſebje maja tam nětko pſchiležnoſcź, ſo pſcheſwědſicź, kak wěrnje abo
njewěrnje njepſchecźelſke nowiny wo Romje piſaja. Tak běchmy z
Budyſchina wotrězk nowinow „Dresdner Nachrichten“ do Roma póſłali, hdźež
ſtejeſche, kak w Romje njejſu dowolili, zo by proteſtantſka knjeni na
wopomnik ſwojoho muža ſtajicź ſměła: „Hier ruhet in Gott“ atd. a zo je
pſchi wſchim proteſtirowanju ze ſtrony tamniſchich proteſtantow tónle
wopomnik dyrbjał wotſtronjeny bycź! Ale nětk zhonichmy z Roma, zo je to
tołſta łža a zo ſu potajkim ſkóržby pſchecźiwo njeznjeſliwoſcźi
bamžowſtwa na wopacžnym měſcźe. Wy ſměmy ſkerje na njeznjeſliwoſcź
naſchich njepſchecźelow ſkoržicź, kotſiž łżě piſaja, jenož zo bychu na
bamža a katholſku cyrkej poſwarjecź móhli! Mój dopiſowaŕ (Pětr Lehmann)
mjenujcy piſa takle. „Teje nowinki dla, kiž we „Dresdner Nachrichten“
ſtejeſche, ſym ſo někotrych knjezow praſchał, ale žadyn njebě wo tajkej
wěcy ſłyſchał. Zo bych ſo ſam pſchepokazał, dźěch 20. februara na
proteſtantſke pohrjebniſchcźo (kěrchow) won, a bjez dołhoho pytanja
nadeṅdźech na 20 němſkich napiſmow na wopomnikach, a tež te po
dreždźanſkim piſanju zakazane „Hier ruhet in Gott.“ Dwě tajkej ſebi
wotpiſach; prěnje rěka po ſłowje: Hier ruhet in Gott der königliche
Oberamtmann Ferdinand Ludwig Hehn aus Lohmen bei Berlin, geb. 5. Jan.
1816, geſt. am heiligen Bußtage den 20. April 1864; druhe pak: Hier
ruhet in Gott Hildegard von Dolęga Kozierowſka, geb. den 9. Mai 1844 in
Herrnhut in Sachſen, geſt. 27. Mai 1869 in Meſſina.“ Duž zaſy z jenoho
pſchikłada widźimy, kak wjele wěry njepſchecźelſke nowiny zaſłuža, hdyž
wo bamžu a Romje abo wo katholſkej cyrkwi piſaja!

Z Budyſchina. Njedźelu 27. februara mějeſche towaŕſtwo katholſkich
rjemjeſniſkich póſtniſke wjeſelo na tudomnej tſěleŕni. Najprjedy
běſchtej dwě deklamaciji, jena wažna a jena žortna. Potom hrajachu
rjemjeſniſcy dźiwadło abo theater, a to dwaj jara wjeſołaj kruchaj:
„Monſieur Herkules“ wot Belli a <pb n="43"/>„nócny ſtražnik“ wot
Körnera. Pſchihladowarjo, kotrychž běſche tež tón krócź jara wjele,
běchu z hru pilnych rjemjeſniſkich młodźencow jara ſpokojeni. Skóncžnje
běchu reje.

Z Budyſchina. Sobotu 26. februara popołdnju zhromadźi w tachantſkej
ſchuli wubjerk k pſchihotowanju załoženja cyrkwje w Cžornecach abo
Bacźonju. Zhromadźiznu wotewri wyſokodoſtojny knjez ſcholaſtikus Kucźank
z rycžu, w kotrejž ſo wón najprjedy za dowěru, jomu pſchez wuzwolenjo za
pſchedſydu wopokazanu, dźakowaſche a potom woſebje ſlubi, zo chce ſo po
móžnoſcźi za wuwjedźenjo wubjerkowoho prědkwzacźa ſtaracź. Za
pſchiwzacźo wólby a wuprajenu zwólniwoſcź bu knjezej pſchedſydźe z
poſtanjenjom dźak wuprajeny. Na to pſchedpołoži ſo kniha, do kotrejež ſo
pſchikhadźace dary za cyrkej zapiſuja, a nalutowaŕniſke knižki. Nětko ſo
rycžeſche, kak maja ſo ſobuſtawy wubjerka za hromadźenjo dobrowólnych
darow za cyrkej ſtaracź, kóždy w ſwojim wokrjeſu a pſchi pſchiležnoſcźi
tež zwonka njoho. Schtóž wo tej naležnoſcźi hižo zhonił njeje, doſtanje
powjeſtwo pſchez cźiſchcźanu a naſchim cžitarjam znatu „próſtwu, nowu
katholſku cyrkej naſtupacu.“ Z cyła je nětko kóždy, kiž wo tej wěcy wě,
bjez wulkoho kazanja abo proſchenja lubje pſcheproſcheny, zo chcył ſwój
dar k cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow woprowacź, hdyž budźe jomu
móžno, njech je w kotrymžkuli měſacu. Njebojcże ſo, ſwój wopor wotedacź;
paragrafy 4, 6 a 9 naſchich ſtatutow abo wuſtawkow ſu doſahaca wěſtota,
zo budźe cyrkej twarjena a zo ſo naſche dary k nicžomu druhomu njebudźa
nałožowacź, hacž za twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju. Duž
njech ſu nětko pſchecźiwnicy wotmyſleneje cyrkwje změrom — k wjetſchej
cžeſcźi Božej! Hdy budźe tale cyrkej twarjena, to njewotwiſuje wot
wubjerka, ale wot ſpěſchnoſcźe njeſebicžnych dawacźerjow a dawacźeŕkow.
Tohodla njech wſchitka wurycž a wſchitke wotwlakowanjo pſcheſtanje!
Krocžmy do prědka, a njewjercźmy ſo pſchecy w tym koleſu, w kotrymž jeni
praja: „Njedamy, doniž ſo njetwari!“ a druzy prajicź nuzowani ſu:
„Njetwarimy, doniž ſo njeda!“ Radſcho njech ſo wſchitcy katholſcy Serbja
dopomnja na wužitniſche ſłowa, kaž na pſchikład: „Dawajcźe, a wam budźe
date!“ abo: ♣„Bis dat, qui cito dat♠ (dwójcy da, ſchtóž bórzy da)!“ abo:
„Bjez zapocžatka njeje dokonjenjo!“ Wubjerk bėſche na ſpomnjenej
zhromadźiznje teje myſle, zo budźe ſo cyrkej twaricź móc, hdyž budźe
10,000 toleri hotowych pjenjez nahromadźenych. Materiale (kamjenje
atd.), a wſchelake dźěła budźa drje w ſwojim cžaſu dobrowólnje bjez
porucženja a proſchenja poſkicźane, kaž ſo wubjerk nadźija.
Wubjerkownikam móhli tež dobrowólnje pomocni bycź gmejnſcy
prědkſtejicźerjo, abo hdźež tajki prědkſtejicźeŕ njeje katholſki, tež
druzy katholſcy mužowje pſchez to, zo bychu pſchi pſchiležnoſcźi
pſcheproſchowali k ſmilnym daram za nowu katholſku cyrkej. Wſchitkich
katholſkich pak, kotſiž prědkwzacźo wubjerka ſpěchowacź zamoža,
dopominamy na ſłowa ſ. japoſchtoła Pawoła: „Khodźcźe w luboſcźi, kaž je
Khryſtus nas lubował, a ſo za nas podał hako dar a wopor. (Efeſ. 5, 2.)
A kedźbujmy jedyn na druhoho, zo bychmy ſo pohnuwali k luboſcźi a k
dobrym ſkutkam.“ (Hebr. 10, 24.)

Z Budyſchina. Na ſakſkim ſejmje, kiž bu wóndy ſkóncženy, běſche w <pb
n="44"/>poſlenich poſedźenjach tež rycž wo nutswjedźenju tak mjenowanych
„civilſtandsregiſtrow“ t. r. zapiſnych knihow ſwětneje wyſchnoſcźe, do
kotrychž maja ſo woſebje tež civilne wěrowanja tajkich parſchonow
zapiſowacź, kotrež po zakonjach žanoho w Sakſkej pſchipóznatoho
wěrywuznacźa njemóža wěrowane bycź. Pſchi tej pſchiležnoſcźi je
wyſokodoſtojny k. kanonikus kantor Hoffmann, hako zaſtupnik tachantſtwa
ſ. Pětra w Budyſchinje, wjacy krócź rycžał a ſo pſchecźiwo tym
paragrafam zakoṅſkoho namjeta wuprajił, kotrež w nuzy civilne
mandźelſtwo dowola; pſchetož katholſka cyrkej njemóža tajke mandźelſtwa,
kiž ſu pſchecźiwo jeje zakonjam wobzanknjene, ženje pſchipóznacź, byrnje
ſwětna wyſchnoſcź te ſame dowoliła. Prawi katholikojo njebudźa ſebi
ženje tajki civilne mandźelſtwo žadacź, a tež wulka wjetſchina
lutherſkoho luda w Sakſkej je pſchecźiwo tajkomu.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Lipſka. Tudomne towaŕſtwo rjemjeſniſkich mějeſche 22. februara
ſwjedźeṅ a koncert k wužitkej wotpłacźenja dołha, kotryž hiſchcźe na
ſwojej khěži ma.

Z Chemnitza. Towaŕſtwo rjemjeſniſkich ma tudy 43 woprawdźitych a 22
cžeſtnych ſobuſtawow. Rozwucžowanjo wobſtaraja faraŕ, kapłan a wucžerjo.

Z Plauena. Towaŕſtwo rjemjeſniſkich, kiž nětko 10 woprawdźitych a 19
cžeſtnych ſobuſtawow licži, hromadźi pjenježne dary, zo mohło ſebi
wjetſchi lokal wotnajecź. Dotal ſkhadźuje ſo wone w duchownſkej khěži,
hdźež ſo tež hižo duſchna knihownja namaka.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Mały róžk je z nami zatraſchnje zakhadźał, tak zo rucy
dyrkotaſchtej a pjero dźeržecź njemóžeſchtej. Nětk, hdyž ſłónco
cźopliſche pruhi dele ſcźele a lodowe ſwěcžki haſnje, chcemy z naſchoho
měſtacžka zaſy něſchto ſłyſchecź dacź, ale jara duſchne a khwalobne to
runje njebudźe. Njeznaty złóſcźnik, kotryž ſo pod mjenom „Bulang“
zakhowa — Bulangec ſwójba je pola nas tójſchto rozſchěrjena — je naſche
dobre duchowne knježny, kiž khorych wothladaju, mrějacym k pomocy ſteja,
ſyrotki k ſebi do domu bjeru a wocźehnjeja, we dwěmaj hornimaj ſchulomaj
holcžata rozwucžeja, khude dźěcźi z draſtu wobſtaraju a za wotroſcźene
knježny Marijanſke zjenocźeńſtwo załožili ſu — a wſcho to z widźownym
božim žohnowanjom — ja praju: njeznaty złóſcźnik je naſche miłoſcźiwe
ſotry pſchi kralowſkim knježeŕſtwje we Liegnitzu wobſkoržił a z błótom
wobmjetował. A cžohodla rozdaji tutón ſlěpc ſwoju lózu hubu? Wón ſtona:
„žoniny regiment nicžo njepłacźi; wot toho cžaſa, zo duchowne knježny w
Kulowje ſu, njepſchipowjedaju ſo tak wjele cžeſnych njewjeſtow kaž
prjedy; duchowne knježny njemóža we ſchulach tak wjele wudokonjecż, kaž
ſwětni wucžerjo.“ Lute tołſte do wocžow padace łžě! Naſchi duchowni a
ſwětni prědkſtejerjo ſu ſo tohodla tež pſchecźiwo tajkomu Judaſchej
ſylnje zběhnyli; wſchitcy měſchcźenjo, kiž mjeno <pb n="45"/>„Bulang“
wjedu (jich je 19) ſu jenohłóſnje pſched wyſchnoſcźu wuprajili, zo
njejſu hanjeŕſki liſt pſchecźiwo miłoſcźiwym ſotram podpiſali a 143
nanow a hoſpodarjow je we zjawnym piſmje wobſwědſiło: „Naſche duchowne
knježny dawaju wſchitkim kraſny pſchikład pobožnoſcźe a póccźiwoſcźe;
wopruja za khorych ſtrowotu a žiwjenjo; rozwucžeja dźěcźi we ſchulach
nanajlěpje nic jeno we bójſkich a ſwětnych wědomnoſcźach, ale tež we
domjacym a žónſkim dźěle, kaž we ſchtrykowanju, ſchicźu, wuſchiwanju
atd., ſchtož ſwětni wucžerjo njezamóža, a pſchez tajke rucžne žónſke
dźěło ſu naſche dźowki cžaſto khmane, ſej wſchědny khlěb zaſłužicź: my
podpiſani nanojo a hoſpodarjo wotłožimy tohodla lubowanym duchownym
knježnam pſched Bohom a ſwětom dźak a cžeſcź.“ Spóznajcźe z toho, lubi
ſerbſcy krajenjo, zo pola nas wěrnoſcź a prawda ſtej złóſcź a
ſchibałſtwo ſchpatnika, kiž ſej njezwaži, ze ſwojim prawym mjenom
wuſtupicź, pſchedobyłoj. A tak dyrbi ſo wſchitkim jebakam zeṅcź. Schtož
tamón njemjenowany njepſchecźel we ſwojim zełhaŕnym liſcźe na ſerbſki
lud ſwari, zo we božim domje njeſpěwje, ale reji,[5]⁾ chcemy jomu hako
kſcheſcźenjo rady wodacź, dokelž wón k ſerbſkomu ludej žaneje luboſcźe
nima a wot ſerbſkeje rycže, wot ſerbſkich khěrluſchow a wot ſerbſkoho
ſpěwanja cyle nicžo njezrozemi. Lochcy pak jomu ſerbſki khlěb derje
ſłodźi. Prjedy ſmy myſlili, zo napſchecźnikojo duchownych a
klóſchtyrſkich wuſtawow jeno w Dreždźanach a w Barlinje bydla: nětk ſmy
zhonili, zo tež ſrjedźa bjez nami hady ſu, kiž nas ſkradźu kuſaju.
Spodźiwna pak je hłupoſcź a krótkowidźownoſcź někotrych cžłowjekow. Hdyž
adreſſa za miłoſcźiwe ſotry pſchecźiwo ſwarjenjam tamnoho tajnika po
naſchim měſcźe wokoło dźěſche, rjekny jedyn: „ja njepodpiſam, pſchetož
hdyž ſym prěni krócź podpiſał“ (běſche próſtwa na barlinſki ſejm, zo
ſchule njeſmědźa bjezbóžne bycź) „buchu kralowſke dawki powyſchene; a
hdyž ſym druhi krócź podpiſał“ (běſche zbožopſchecźo na bamža k joho 50
lětnomu jubilejej) „bu nowa cyrwinſka taxa zawjedźena.“ Schtóž tak
njewuprajitnje zawjercźany je, tomu ſo prawje ſtanje, zo joho z nohomaj
teptaju. Dźakowano Bohu, zo tajkich na duchu ſlepych pola nas jeno jara
mało je; wjetſchina naſchich woſadnikow je dobra, dohladna a
derjezmyſlena.

Z Kulowa. Za nowotwarjenjo božoho domu we Cžornecach abo Bacźonju
wotdźerža ſo we naſchej farſkej cyrkwi zjawna kollekta. Woprowaſche ſo
20 tolerjow, ſchtož je za naſchu khudu woſadu tójſchto a wſcheje cžeſcźe
hódne.[6]^(*)) Pſchi tym chcemy zdobom zmólk wupȯrjedźicź. Někotſi
měnja, zo nowa cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju hižon lětſa ſo twaricź
budźe. To móžno njeje. Wſchě woprowane a hromadźene dary ſu podłožk abo
ſymjo, z kotrohož po cžaſu <pb n="46"/>k cžeſcźi Boha a ſerbſkoho ludu
nowy ſwjaty twar ſo k njebju pozběhacź budźe. Wjacy woporow ſo wot
lubych ſerbſkich krajanow do božoho kaſchcźa pſchinoſchuje a ſkerje
budźe ſo we nowej cyrkwi zaſpěwacź ♣Te Deum laudamus.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Barlina. Dotalny delegat (zaſtupnik) wrótſławſkoho biſkopa za
Braniborſku a Pomorſku a probſt pſchi cyrkwi ſwjateje Hedwigi tudy, k.
Karker je za ſydłownoho kanonika do Wrótſławy powołany a ſem je na joho
měſto pſchiſchoł k. Herzog, dotal arcměſchnik a faraŕ we Briegu, nětko
cžeſtny kanonikus.

Němſka. Na połnócnoněmſkim parlamencźe w Barlinje jednaja wo khoſtanſkim
zakonju. Pſchi tym ſteji kancleŕ Bismark krucźe na tym, zo by ſmjertna
ſchtrafa wobſtała, bjeztymzo wjetſchina zapóſłancow pſchecźiwo tomu
rycži. — Bratſtwo ſ. Michała w Paderbornje je bamžej 20,000 frankow
luboſcźiwych darow póſłało. — We wjele nowinach ſu nětko ſame
wurycžowanja wo bamžowej njezmólnoſcźi, woſebje dokelž je ſo ſławny
profeſſor Döllinger w Mnichowje pſchecźiwo tej ſamej w piſmach wuprajił.
Wocžakajmy wo měrje, ſchto koncil wſchěch biſkopow pod wjedźenjom
ſwjatoho Ducha wo tej naležnoſcźi w ſwojim cžaſu wozjewi!

Tyrolſka. W Tarrenzu ſta ſo w januaru wjeſoły pedawk. Z „amta“
pſchiṅdźechu ſchulſke knižki za njekonfeſſionalne ſchule, wo kotrychž
„nicžo wot Jězuſa“ njeſteji. Hdyž to tamniſche žony ſłyſchachu,
khwatachu do ſchule a bjerjechu ſwoje dźěcźi domoj a wołachu: „dźěcźi
ſłuſcheja nam.“ Amtſki zaſtojnik dyrbjeſche z njekſcheſcźanſkimi
ſchulſkimi knižkami domoj cźahnycź. Kſcheſcźanſke macźerje mějachu w tym
padźe prawje, zo wot ſtata (kraja) jim poſkicźenu dobrotu
njekonfeſſionalnych ſchulow (bjez wěſtoho wěrywuznacźa) z tajkim dźakom
wotpokazachu.

Z Roma. Na požadanjo wjele biſkopow je bamž poſtajił, zo ſo na koncilu
njeſmědźa njetrěbnje dołhe rycže dźeržecź; a biſkopja ſu proſcheni,
radſcho na te jim pſchipóſłane namjety piſowne pſchiſtawki a wuſtajenja
cžinicź, po kotrychž dyrbi potom deputacia je znowa pſchedźěłacź a zaſy
generalnej kongregacii pſchedpołožicź k dowujednanju. Z toho ſu někotre
nowiny powjeſcź wudźěłali: zo dyrbja rycže biſkopow cyle wotpanycź.

Z Roma. Tudy je infulirowany prälat ♣Dr.♠ Zeidler, z rjada prämonſtratow
na Strahowje w Prazy, 28. februara nahle zemrjeł. Wón bě 1790 rodźeny,
profeß 1812, měſchnik 1813, doktor 1821, wjacy lět profeſſor a wot 1834
abt. Wot khěžora doſta 1862 rjad železneje króny 2. klaſſy a z tym
zemjanſtwo. Joho cźěło budźe w Romje balſamirowane a do Prahi
pſchewjezene.

Z Roma. Spěſchnopiſarjo (ſtenografojo) na koncilu dobywaja ſebi wſchitku
khwalbu. Hodźinu po ſkóncženju zhromadźiznow namakaja ſo hižo cžiſte
wotpiſki we wſchědnym piſmje pola ſekretarja biſkopa Feßlera. Jedyn
francózſki kardinal pſchiṅdźe dwě. hodźinje po zhromadźiznje k
ſekretarjej, a hdyž dobry a ſwěrny wotpiſk ſwojeje rycže widźeſche,
praji, zo ani we francózſkim ſenacźe tak wuſtojni <pb
n="47"/>ſtenografojo njejſu kaž w Romje. — Wot koncilſkich wótcow
zemrjecźi biſkopja rěkachu: Suarez Peredo z Veracruza (Mexiko),
Mascarou=Laurence z Tarbesa (Francózſka) a Puillgat y Amigo
(Schpaniſka).

Z Roma. Wuſtajenca cyrkwinſkich wěcow, kiž bu wóndanjo wotewrjena, je
jara bohata a tež wjele wopytowana.

Z Roma. Chaldejſki patriarch z Babylona, k. Józef Audu, je tudy z
aſſiſtencu jenoho arcbiſkopa a jenoho biſkopa dweju chaldejſkeju
měſchnikow hako biſkopow wuſwjecźił; Pietro Atar budźe nětko arcbiſkop w
Diarbekiru a Gabriel Farſo biſkop w Mardinje. Bamž je teju ſameju
wubrał, kóždoho z tſjoch jomu prědkſtajenych.

Schpaniſka. Tudy wojujetej napſchecźnej ſtronje, monarchiſka a
republikanſka, zaſy wótriſcho, dokelž prěniſcha nikoho na kralowſki trón
njeje nawabicź mohła.

Francózſka. Kardinal Bonald, wot lěta 1839 arcbiſkop w Lyonje, je w
ſwojim ſydłowym měſcźe 25. februara, 83 lět ſtary, zemrjeł. Kardinal bě
wón wot l. 1841. — Mnich Hyacinthe je z Ameriki ſo wrócźiwſchi nětko
zaſy w Parizu žiwy hako ſpiſowaŕ. Powjeda ſo, zo chce pſchez bamža wot
klóſchtyrſkich ſlubow wotwjazany bycź.

Z Pariza. Tudy je general grofa Feray na ſmjertnym łožu katholſkej
cyrkwi pſchiſtupił. Pſched 21lětami běſche joho pſchichodny nan,
marſchal Bugeaud ſmjercźi blizki, a tehdomny proteſtant Feray ſtaraſcye
ſo ſam, zo by k marſchalej měſchnik powołany był. Bóh žadyn dobry ſkutk
njezabudźe!

Z Jeruzalema. Wot toho cžaſa, hdyž ſu ſo teppichi w bethlehemſkej
khapali, natwarjenej na měſcźe Khryſtuſowoho narodźenja, ſpaliłe, je ta
ſama do turkowſkeje ſtražnicy (Wachhaus) pſcheměnjena. Za to pak je w
Jeruzalemje nowa khapala ♣Campo santo,♠ kotruž je wjeŕchowka ♣de la Tour
d’Auvergne♠ na wolijowej horje tam natwaricź dała, hdźež je Jězus
najpoſledy k japoſchtołam rycžał. Rakuſki konſul grofa Caboja prócuje ſo
wo wobnowjenjo johannitaŕſkoho rjada a je tohodla wobſchěrnu ležownoſcź
mjez Jeruzalemom a Bethlehemom kupił. Italſki prync Amadeus je 10,000
frankow darił k ſchpitalej za ſtarych ludźi, kotryž doktor Carpani
blizko Jeruzalema załožuje.

Raniſcha Indiſka. W Bombay je jeſuita Wagner wumrjeł. Wón narodźi ſo w
Mainzu w lěcźe 1821. Po wuſchtudowanju běſche wjacy lět architekt a
ingenieur, 1849 wobrocźi ſo k duchownſtwu a bu 1855 jeſuita. Hdyž bě za
ſwój rjad w Němſkej wſchelake twarby (tež cyrkwje) derje wuwjedł, bu
1867 do indiſkeje miſſije póſłany, zo by woſebje we Bombay wulki
klóſchtyr a katholſku akademiu (wyſoku ſchulu) natwarił.

Połnócna Amerika. W ſtatach Kanada, Illinois, Wisconſin a Texas je wjele
kolonijow, kotrež ſu wot Polakow z Hornjeje Schlezynſkeje a
Nawjecžorneje Pruſkeje załožene. Woni dołho žanych duchownych
njemějachu; tola w najnowiſchim cžaſu ſu někotſi pólſcy duchowni tam
pſchiſchli. Tež tam woſtanu woni dobri Polacy a dadźa ſebi pólſke nowiny
ze ſwojeje domizny ſłacź.

Połnócna Amerika. Do ſenata (komory) zjenocźenych ſtatow je wón<pb
n="48"/>danjo prěni cžornoch (neger), k. Revels zaſtupił; k joho
pſchiwzacźu běſche wjele wcźipnych pſchiſchło. W prjedawſchich cžaſach
mjenujcy běchu cžornochojo jara hidźeni, hdyž jich wotrocžſtwo
(ſklavinſtwo) hiſchcźe wobſtejeſche.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 153. farſki adminiſtrator J. Herrmann we
Wotrowje; 154. Jurij Auguſt Kokla ze Zajdowa; 155. Jan Mětowſki z
Borſcheże; 156. Michał Rjecžka z Dżěžnikec; 157. Hana Běrkowa z
Radworja; 158. Pětr Lukaſch z Khaſowa; 159. Franc Gäbler ze Zajdowa;
160. ♣R. V.♠ priorka Paula z klóſchtra Marijnoho Doła; 161. Mikławſch
Rencžka z Wotrowa; 162. zwóṅk Michał Symank z Wotrowa; 163. Mikławſch
Böhma z Wotrowa; 164. Pětr Smoła z Wotrowa; 165. Jakub Łuſcżanſki z
Wotrowa; 166. Jakub Schołta z Kaſchec; 167. Jakub Stranc ze Žuric; 168.
Boſcźij Weclich ze Žuric; 169. Hana Pjechowa z Krěpjec.

Na 1866 a 1867 zapłacżi: P. P. z K.

Dobrowólne dary: K. ze Z. 1 nſl.; ♣R. V.♠ priorka Paula 15 nſl.; Boſcżij
Weclich ze Ž. 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Bernhard Bruno, ſ. kłobukarja Schmidta z B.;
Pětr Auguſt, ſ. kublerja Michała Nowotnoho ze Słoneje Borſchcźe; Jurij,
ſ. kublerja Jakuba Rězaka z Bělcžec. — Zemrjetaj: Hana, dż. njeboh
khěžnika Michała Pjetaſcha ze Židowa, 17 lět; Pětr Laras, žiwnoſcźeṙ z
Hrubjelcžic, 49 l. — Wěrowanaj: Bjedrich Wylem Meſſerſchmidt ze Židowa a
Erneſtina Melzigec ze Zhorjelca.

Z Radworja. Kſchcżeni: Handrij, ſ. Auguſta Hendricha w Kamjenej; Ernſt
Bohuwěr, ſ. Jana Auguſta Pjetaſcha w Khelnje; Hana Marija, dź. Jana
Handrika z Měrkowa; Marija, dż. Mikławſcha Hantuſcha z Bronja; Marija,
dż. Jana Fulka w Radworju († 27. jan.); Jurij Franc, ſ. Pětra Měſcherja
z Měrkowa; Marija Madlena, dź. Pětra Ledżbory z Radworja; Jan, ſ. J.
Glücklicha z Kamjenej; Robert Leo, ſ. K. Hoermanna z Boranec; Marija
Madlena, dż. Jana Lehmanna (wicżaza) z Brěmjenja; Mikławſch Handrij, ſ.
Auguſta Schołty ze Zdżerje; Mikławſch, ſ. Rehorka z Radworja. —
Zemrjecżi: Madlena, m. Jurija Cžorlicha ze Zdźerje, 36 l.; Herta Wóſkec
z Bronja, 76 l. 4. m. 18 d.; Mikławſch, ſ. Jana Cyža z Radworja, 4 n. 2
d.; Jurij Auguſt, ſ. Jurija Bjarſcha z Khelna, 4 měſ.; Hańža Krecžmarec
z Kamjenej, 62 l. 8 m. 24 d.; Michał, ſ. Jana Kubaſcha ze Zdżerje, 11 m.
d.; Jan Pjecžka z Cžornoho Hodlerja, 51 l. 26 d.; Madlena, wud. Handrija
Rjecžki ze Zdżerje, 57 l. 8 m. 20 d. — Wěrowani: Jan Ferdinand Winkler z
Radworja a Marija Delanec z Radworja; Jakub Wjeraba z Khelna a Haṅža
Domanic z Kamjeneje.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Jan Knebel z
Haſlowa 25 tol.; Kulowſka woſada pſchez k. fararja Schneidera 20 tol.;
k. kapłan J. Wowcžeŕk z Kulowa 1 tol. 10 nſl.; jedyn khudy wotrocžk z
Kocżinje 20 nſl.; k. präſes Józef Pallmann w Prazy 10 ſchěſnakow; Serbja
a Němcy ſerbſkoho ſeminara w Prazy 50 ſchěſnakow, kiž buchu pſchez
wotcżahowanjo na jědżi zalutowane.

Hromadże: 1683 tol. 15 nſl. a 60 ſchěſnakow.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 6. 19. měrca 1870. Lětnik 8.♠

Něſchto z miſſionſtwa we Indiſkej.

We někotrych cžiſłach „Poſoła“ bě loni ſkutkowanjo katholſkich
miſſionarow w Chineſiſkej wopiſane. Tola nic jenož w tymle kraju
namakaja ſo póſłojo naſcheje wěry; ale do wſchěch krajow na zemi, hdźež
ludy w cźěmnoſcźi pohanſtwa ſedźa, złoža woni ſwoje krocžele, zo bychu
njeſmjertne duſche za Khryſtuſa a joho kraleſtwo dobyli. Dokelž pak je
tele miſſionſke polo tak wulke, dha njemóže ſo wot nas z jenym
wokomiknjenjom wobhladacź. Cžitarjam Poſoła budźe tohodla lubo, hdyž
druhdy z jenoho abo druhoho pohanſkoho kraja něſchto wot ſkutkowanja
katholſkich miſſionarow ſłyſcha. — We ſcźěhowacym naſtawku pſchinjeſu ſo
někotre powjeſtwa katholſkoho miſſionſtwa z Indiſkeje, nic ze cyłeje
Indiſkeje, ale jenož z jeneje provincy tohole kraja, kotraž rěka:
Madura.

Indiſka ſłuſcha z wjetſchoho dźěla Jendźelcžanam[7]⁾, rozdźěla ſo do
prědneje a zadneje Indiſkeje a ma wjele millionow wobydleri. Madura leži
w prědnej Indiſkej k morju njedaloko kupy Ceylon. Provinca Madura
rozdźěluje ſo zaſy do tſjoch mjeńſchich wokrjeſow: Połnócna Madura z
hłownym měſtom Trichinopoly, ſrjedźna Madura ze hłownym měſtom Madura a
južna Madura z měſtom Palamcottah.

Wobydleŕſtwo Madury móže ſo do ſchtyrjoch klaſſow rozdźělicź; ſu tam: 1)
njewěciwi, kiž ſu pohanowje a mohamedanſcy; 2) jendźelſcy
proteſtantowje, kiž jenož 30,000 wucžinja; 3) Goaneſowje t. r. tajcy
kſcheſcźenjo, kiž pod ſchismatiſkich arcbiſkopom w Goa ſteja (25,000);
4) romſcy katholſcy kſcheſcźenjo, kiž ſu pod japoſchtołſkim vikarom a
kotrychž je wokoł 170,000 duſchow.

Najwjacy indiſkich wobydlerjow je hiſchcźe pohanſkich a ſłuži
pſchibohant. <pb n="50"/>Tola lěto wot lěta wobrocźi ſo dójſchto tychle
pohanow k naſchej cyrkwi. Kaž tamniſchi katholſcy miſſionarowje piſaja,
bychu ſo hiſchcźe wjacy pohanow wobrocźili, bychu=li woni te nuzne
wudawki njeſcź móhli, kotrež rozwucženjo wo kſcheſcźcźanſkej wěrje ſobu
pſchinjeſe. Pſchetož, kaž wſchudźom bjez pohanami, najbóle a najradſcho
khudźi a nizcy kſcheſcźanſkn wěru wopſchimnu, žadaja tež jow najbóle
khudźi dźěłacźerjo do klina cyrkwje pſchiwzacźi bycź. Hdyž tohodla tajke
dżěłacźeŕſke ſwójby k miſſionaram pſchińdu, zo bychu ſo wo wěrje
rozwucžicź dali a k ſwjatej kſchcźeńcy pſchihotowali, ſu miſſionarowje
nuzowani, jim wo tymle cžaſu tež jěſcź a picź dawacź. Dokelž pak
katholſcy miſſionarowje huſto ſwojeje khudoby dla wſchitkich
pſchikhadźacych we tymle cžaſu zežiwicź njemóža, je jich wjele
nuzowanych, zaſy domoj hicź. Tola pſchiſpori ſo naſcha cyrkej pſchecy. W
južnej Madurje ſu ſo wo krótkim cžaſu 10 kſcheſcźanſkich gmejnom
załožili. Jena wjes po druhej doſtanje katholſkich wobydlerjow. Bjez tym
zo jendźelſcy a amerikanſcy miſſionarowje ze ſwojimi wulkimi
dokhodami[8]⁾ jara mało wucžinja, kaž ſami wuznaja, pſchiſporja ſo
katholſke wobydleŕſtwo.

Katholſkich miſſionarow je w Madurje wokoło 50 a maja 170,000
kſcheſcźanow duchownje wobſtaracź, kiž we wſchěch tſjoch wokrjeſach
bydla. Cźile kſcheſcźenjo ſu, kaž miſſionarowje piſaja, ſwojim duchownym
paſtyrjam podwolni a zahorjeni za naſchu ſwjatu wěru. To pokazuje ſo
bjez druhim tež na wobdźělenju pſchi nabožnych ſwjatocžnoſcźach. Zo
bychu teſame prawje ſwjatocžnje ſo ſwjecźili, hromadźa bjez tymi
Indiſkimi katholſkimi kſcheſcźanami dobrowolne dary, hdźež kóždy po
ſwojim zamoženju dawa. Dźewjecź dnow prjedy ſwjatocžnoſcźe dźerži ſo
kóždy dżeń wjecžor pobožnoſcź. Pſchez zwonjenjo, bubnowenjo a hudźbu na
inſtrumentach pſcheproſy ſo kſcheſcźanſka woſada k pobožnoſcźi. Cyła
cyrkej je ze ſwěcžkami wobſwěcźena a dopomni nutsſtupacych na to, zo
dyrbja ſo k Bohu modlicź. Pobožnoſcź ſama zapocžina ſo ze ſpěwanjom
rózarija, pſchi kotrymž ſo cyły lud wobdźěli a potom ſpěwa ſo litanija k
najſwjecźiſchej knježnje Mariji. Napoſledku wudźěli duchowny
požohnowanjo ze ſwjecźecźom ſ. knježny abo ze reliquiju jenoho ſwjatoho.
Swjatocžnoſcź ſama wobeńdźe ſo z wulkej pychu, z rjanymi kſcheſcźanſkimi
khěrluſchemi. Indiſki lubuje wot naroda wonkownu pychu a ſchtož prawje
do zmyſłow pada; pſchez to namakaſch ſchcźežku do joho wutroby. Zo bychu
te kſcheſcźanſke woſady kcźěli a ſo pſchiſporili, ſu miſſionarowje
ſchule załožili, w kotrychž ſo młodoſcź w katholſkej wěrje a druhich
wědomnoſcźach rozwucžuje. W měſeźe Tuticorin wobſteji jena hólcža
ſchula, kotraž ma pſchez ſto ſchulerjow. Tale wucžeŕnja je do dweju
kurſow rodźělena, wo kotrymajž indiſcy wucžerjo po nawodźenju
miſſionarow dźěcźi wucža. W nižſchim kurſu rozwucžuja ſo dźěcźi wo
katechismuſu a kſcheſcźanſkich modlitwach w narodnej rycži. We
wyſchſchim kurſu wuknu dźěcźi ſwoju narodnu rycž hiſchcźe lěpje znacź, a
pódla jendżelſku rycž, zemjopis a licženjo.

Jara wažne a za rozſchěrokoſcźenjo wěry wužitne ſu tež holcže ſchule,
kotrež <pb n="51"/>klóſchtyrſke knježny z rjada ſ. Marije z Wujed nanja
♣(Marie-Réparatrice)♠ wobſtaraja. Pola indiſkich pohanow njedoſtanje
holcžka a žónſka žane rozwucženjo wo cžitanju, piſanju atd., a njepłacźi
wjele wjacy hako njewólnica (ſklavina). Hdyž běchu ſo tohodla
klóſchtyrſke knježny w Indiſkej (najprjedy w měſcże Tuticorin)
zaſydlili, załožichu wone ſchule za holcžki, domy k wocźehnjenju
pohanſkich holcžkow, kotrež buchu wot macźerjow wuſtajene abo pſchedate,
dźěławe domy za wotroſcźene holcy a tež wobydlenja za pohanſke žony,
kotrež wo ſwjatu kſchcźeńcu žadaja. Tele klóſchtyrſke knježny dźerža
pobožnoſcźe, kotrež luboſcź k Bohu wubudżuja, kſcheſcźanſke zmyſlenjo
podpjeraja, n. pſch. pobožnoſcź k Jězuſowej najſwjecźiſchej wutrobje,
japoſchtołſke modleŕſke zjednoſcźenjo atd. Tež ſu tele knježny załožili
we Tuticorinje pſchihotowacu ſchulu k doſtacźu ſſ. ſakramentow. Kóždy
dźeń wuſtaji ſo wo khapali jich klóſchtra najſwjecźiſchi ſakrament a tak
dołho hacž je wuſtajeny, modla ſo we chorje te knježny, a tež khapala
deleka je wot pobožnych modlerjow napjelnjena. Tež dźerža ſo za holcy a
žónſke exercicije. Pſchez to dobudźe kſcheſcźanſka wěra a pſchiſpori ſo
nahladnje a kſcheſcźanſke žiwjenjo kcźěje kraſnje.

Byrnje katholſcy miſſionarowje z nuzu a khudobu wojowacź měli, prócuja
ſo tola pſchecy za twarjenjo cyrkwjow, a pſchecy namakaja ſo
dobrocżerjo, kiž jim pſchi tym k pomocy pſchińdu. Bjez miſſionarami
(francózſkimi jeſuitami) je pſchecy jedyn abo druhi, kotryž je wo
twarjenju cyrkwjow wědomny a wuſchikny, twarſki plan ſam wudźěłacź.
Jedyn wo twarjenju rozwucženy frater z jich rjada wjedźe a wobkedźbuje
potom twar. We južnej Madurje je ſo w měſcźe Palamcottah nowa cyrkej
natwariła w gothiſkim ſtylu. Pſchez darniwoſcż pobožneje francóſkeje
familije je móžno było, jenu wulku rjanu cyrkej natwaricź we Cutteluru.
Na 27. meje 1866 je knjez biſkop Canoz nowu rjanu cyrkej ſwjecźił na
kraſnej horje ♣(Pulney-hills),♠ kotruž je belgiſka grofina ♣Oultremonte♠
twaricź dała na ſwoje khóſty. Na tychle horach knježi wobſtajne nalěcźo.
Dźeſacź hodźinow wot teleje hory k dołhomu ranju leži měſto Dindigul we
kraſnym dole. Bjez wobydlerjemi tohole doła je ſkoro 20,000 katholſkich
kſcheſcźanow. W měſcźe Dindigul je ſo zapocžała 1866 katholſka cyrkej
twaricź, kotromuž twarej ſo pjenjezy proſcha, zo by ſo dokonjecź mohł.
Tak dołho hacž ſo tale cyrkej je twaricź zapocžała, ſu hižo 70 pohanow
pſchiſchli k miſſionaram a za ſwjatej kſchcźeńcu proſyli a po dobrym
pſchihotowanjom tež doſtali. Miſſionarowje ſo nadźija, zo hiſchcźe jich
wjele druhich pſchińdźe. Połoženjo zakładnoho kamjenja tejele cyrkwje bě
jara ſwjatocžne. ♣P.♠ St. Cyr hako prědkſtejeŕ miſſionſtwa we ſrjedźnej
Madurje je z aſſiſtencu a w pſchitomnoſcźi jendźelſkich zaſtojnikow a
wjele tamniſchich wobydlerjow tule ſwjatocžnoſcź wjedł a dżeržał.

Tak roſcźe naſcha ſwjata wěra w tymle kraſnym kraju a Bóh žohnuje
prócowanjo miſſionarow. Tymle dźěłacźerjam we Knjezowej wincy móžemy tež
my pomocni bycź, hdyž za nich ſo modlimy a ze jałmožnu jich podpjeramy z
kóždolětnym darom za Lyonſke miſſionſke towaŕſtwo. ♣P. T.♠

<pb n="52"/>

Powjeſcże z vatikanſkoho koncila.

♣X.♠

Pſchi rozeſtajenju dźěłow koncila mamy hiſchcźe dwě hłownej
zhromadźiznje naſpomnicź, kotrejž ſtej ſo po prjedawſchim, ſtarym
waſchnju wotdźeržałej, a to wóſom a dwacyta (21. februara), na kotrejž
ſedmjo wótcojo wo małym katechismje rycžachu, a dźewjecź a dwacyta (22.
februara), na kotrejž tež ſedmjo wo tejſamej wěcy rycžachu. Na tutym
dnju ſkóncži ſo jednanjo wo katechismje.

We dotalnych 29 hłownych zhromadźiznach ſu z cyła 152 wótcojo rycže
dźerželi a to pjecź a dwacycźo wo naležnoſcźach wěry, ſchěſcź a
ſydomdźeſacźo wo cźahnitbje a jedyn a ſchtyrcycźo wo katechismje.

Tajke rycže bjerjeja wjele cžaſa prjecž a woſpjetuja ſo hižon prajene
wěcy z nowa. Tohodla žadaſche wjele biskopow, zo bychu ſo rozrycžowanja
a pſchepytowanja někak pſchikrótſchiłe a poſpěſchiłe. Tohodla ſtupichu
hromadźe a zeſtajachu tajki namjet a pſchepodachu jón wubjerkej, kotryž
je k pſchepytanju namjetow poſtajeny. Tónle namjet bu pruhowany a wot
ſwjatoho wótca wobtwjerdźeny a na hłownej zhromadźiznje wot 22. februara
zhromadźenym wótcam wozjewjeny.

Nowy porjad, kiž je nimale tajki, kaž na ſwětnych ſejmach, a ma ſo we
hłownym takle: Hdyž je nowy namjet mjez wótcow rozdźěleny, poſtaji
pſchedſyda cžas, hacž do kotrohož maja wótcojo ſwoje pſchiſpomnjenja
napiſane wotedacź. Tele pſchiſpomnjenja maja ſo na te waſchnjo ſtacź, zo
ſo najprjedy to wupraji, ſchtož cyły namjet, a potom, ſchtož joho
jednotliwe dźěle naſtupa. Tež je kóždomu dowolene, to pſchiſpomnicź,
ſchtož chce měcź wuwoſtajene abo pſcheměnjene abo pſchiſtajene. Tajke
pſchiſpomnjenja, z podpismom mjena, pſchepodadźa ſo koncilſkomu
ſekretarjej, kotryž je do pſchiſłuſchacoho wotrjada wobſtara.

We wotrjedźe pſchehladaja ſo wſchitke wot biſkopow podate
pſchiſpomnjenja a zeſtaja ſo rozprawa, kotraž žadanja a pſchiſpomnjenja
wótcow wopſchija. Tale rozprawa ſo na to kóždomu biſkopej pſchepoda, zo
móže ju z dobrej khwilu pſchehladacź a pſchemyſlicź.

Na to poſtaji ſo wot pſchedſydow cžas pſchichodneje hłowneje
zhromadźizny, na kotrejž ma tamny namjet po załožku rozprawy k
rozſudźenju pſchiṅcź. Schtóž chce wo tutej wěcy zjawnje rycžecź, zjewi
to pſchedſydźe, a ma kóždy ſwobodnoſcź, na tajke rycže zdobom abo na
druhi dźeń wotmołwicź. Tola ſo pſchi tym nima wo wěcach rycžecź, kotrež
k tutomu namjetej njeſłuſcheja abo jón bliže njenaſtupaja.

Bychu=li ſo rozrycžowanja pſchez měru do dołhoſcźe cźahnyłe, móže ſo
pſchedſyda na namjet, k najmjeńſchomu wot dźeſacźoch ſobuſtawow
podpiſany, zhromadźiznu wopraſchecź, hacž ma ſo rozrycžowanjo ſkóncžicź
abo dale wjeſcź, a hłoſuje ſo pſchez poſtanjenjo a wjetſchina ma
płacźiznu.

Po wobzamknjenju rycžow ſo wothłoſuje a to najprjedy wo woſebitych
dźělach namjeta a ſkóncžnje wo cyłym namjecźe. Hłoſowanjo ſtanje ſo
pſchez jednore „ſpodoba ſo“, abo „njeſpodoba ſo“, t. r.: „haj“ abo „ně.“
Schtóž pak by tola někajke wuměnjenjo pſchiſtajicź chcył, ſmě to
piſomnje ſcžinicź.

Koncilſkim wótcam ſu nětko wſchitke pſchihotowane namjety pſchepodate,
tak zo maja pſchehlad wſchitkoho, wo cžimž změje ſo rycžecź.

<pb n="53"/>

Njepſchecźelojo cyrkwje po ſwojim ſtarym waſchnju pſchecy a pſchecy zaſy
nowe łžě kowaja. Schtóž chce ſo za nos wodźicź dacź, njech jich
hłupoſcźe wěri. Skóncžnje tola wěrnoſcź prawo wobkhowa.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźenu póńdźelu ſwjecźeſche wyſokodoſtojny k. ſchulſki
direktor Pětr Schołta tudy ſwój 25lětny měſchniſki jubilej. Hižo na
pſchedwjecžoru tohole ſwjedźenja zhromadźichu ſo tachantſcy duchowni a
wucžerjo tachantſkeje ſchule we ſchulſkim pruhowanſkim ſalu a
poſtrowichu tam knjeza jubilara ze ſpěwom a ze zbožopſchecźemi. Na
ſwjedźenju ſamym běchu ſo wjetſche dźěcźi do prěnjeje klaſſy podałe a
ſpěwachu tam pſched k. direktorom ſwjedźeńſki ſpěw pod nawjedowanjom k.
wucžerja Neubnera a pſchepodachu wopomnjeńſki dar z pſchihódnymi
rycžemi. Tež bu k. direktor wot ſchulſkich wótcow a wot wjele
pſchecźelow a znatych na tymle dnju pſchez hortne, piſowne a
telegrafiſke zbožopſchecźa zwjeſeleny. Bóh žohnuj dale joho ſkutkowanjo
za ſchulu a cyrkej, a daj jomu złoty měſchniſki jubilej pſchi dobrej
ſtrowoſcźi ſwjecźicź!

Z Budyſchina. Tudomne němſke nowiny wozjewjeja, zo ſtej wot 1. hapryla
dwě ſtipendii z fundacije njeboh probſta Mahra wotewrjenej: jene po
kóždolětnje 50 tolerjach za młodźenca, kiž je hižo na wucžeŕſkim
ſeminaru, realnej ſchuli abo na hajniſkej, hewjeŕſkej abo podobnej
akademii, a jene za młodźenka, kiž chce rjemjeſło (hantwark) wuknycź.
Prěnje prawo na tajke ſtipendije maja katholſcy Serbja z krejnoho
pſchecźelſtwo njeboh probſta Mahra, potom njebjelcžanſcy woſadni a
ſkóncžnje druzy katholſcy Serbja. Wobſadźecź ma tele ſtipendije
tachantſke konſiſtorium w Budyſchinje. Žadacźerjo dyrbja ſerbſkeje rycže
mócni bycź, ſplahowanjo wot ſerbſkich ſtarſchich njedoſaha.

Z Njebjelcžic. Dźeń 14. měrca ſwjecźeſche wyſokodoſtojny k. faraŕ
Mikławſch Smoła ſwój 25lětny měſchniſki jubilej. Wocžakujemy dopis z
daliſchimi powjeſcźemi.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Lipſka. Pſchi póſtniſkim cźahu tudy, na kotrymž ſo wjele
koſtümirowanych a tež maſkirowanych wobdźěli, ſo lětſa njejſu zdźeržecż
móhli, katholſke wěrywuznacźo wuſměſchicź. „Wotpuſkowy wóz“ z
wudźělenjom wotpuſknych kwitonkow za „pſchichodne“ hrěchi (kak cźile
ſlěpcy katholſku wucžbu wo wotpuſkach dźiwnje rozemja!) z podpiſmom
„Pius“ a figura „bamž“ cźehnjeſchtaj w cźahu ſobu! Je to znjeſliwoſcź
pſchecźiwo katholſkim ſobukrajanam? Je to wuwołana „ſächſiſche
Gemüthlichkeit“?

<pb n="54"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Kruch kraja, kotryž je po poſlenjej wójnje Bajerſka Pruſkej
wotſtupicź dyrbjała, budźe wot würzburgſkoho biſkopſtwa, do kotrohož
dotal ſłuſcheſche, pruſkomu biſkopej we Fulda pſchidźěleny.

Z Hamburga. Tudomne towaŕſtwo rjemjeſniſkich, kiž ma wokoło 150
ſobuſtawow, je wobzanknyło, ſebi woſebitu khěžu za 10—12,000 toleri
wobſtaracź. Z dowolnoſcźu ſwojoho biſkopa a z dowolnoſcźu generalnoho
pſchedſydy rjemjeſniſkich towaŕſtwow hromadźa ſo nětko dary we
wſchitkich tychle towaŕſtwach po cyłych Němcach (wone maja wokoło 80,000
ſobuſtawow) k podpjeranju hamburgſkoho prědkwzacźa.

Bajerſka. Kral je tola ſkóncžnje miniſtra Hohenlohe, kiž běſche jara na
pruſkej ſtronje a tohodla k njeſpokojnoſcźi wjetſchiny bajerſkoho luda,
ze ſlužby puſchcźił. Tola tež nowy miniſter pſchedſyda grofa Bray njeje
wjele hinaſchoho zmyſlenja, kaž chcedźa nětotre nowiny wjedźecź.

Rakuſka. Spodźiwny kuſk ſo zaſy podawa. Miniſter wójny žada pola khěžora
wotſadźenjo pólnoho biſkopa k. Mayera, dokelž je ſo tutón joho
porucžnoſcźam ſpjecźił. Te pak ſo wěſcźe tajke byłe, zo biſkop njeje
mohł do nich zwolicź. Tak je wón rozkaz wudał, zo ſo wojacy njetrjebaja
wjacy po regimentach na prědowanjo wodźicź, kaž bě to w poſcźe hewak
waſchnjo.

Morawſka. Kubleŕ Skopalík, zapóſłanc na morawſkim ſejmje, wojowaŕ za
prawa cyrkwje w Rakuſkej, je wot bamža rjad ſwjatoho Silveſtra doſtał.
Redaktor je ſo z nim w Prazy póznał a widźał, zo je k. Skopalik tež w
ſwojej burſkej narodnej draſcźe pola wyſokich a wucženych knjezow jara
cžeſcźeny muž.

Z Wina. Tak mjenowany „reichsrath“ chce tež zbytki konkordata
(wucžinjenja bamža z khěžorom) zběhnycź. Z cyła tam jara hubjenje ſteji
a njeje tež na wujednanjo ludow myſlicź móžno, kaž dołho nětcžiſche
miniſterium wobſteji. Wóndanjo běſche baron Petrino z Bukowiny namjet
ſtajił, zo by ſo nic jenož z Galicijn jednało, ale kóždomu krajej a
ludej po prawdźe cžiniło; tola tónle ſprawny namjet njebu pſchiwzaty.
Jenož Galiciji a Polakam miniſterium něſchto — lubi, a tohodla woni
hiſchcźe na reichsrathu woſtanu.

Z Krakowa. Proceß dla knježny Borbory Ubrykec je tež pola wyſcheje
inſtancy zaſtajeny; duž ſtej prědkſtejicźeŕcy tamniſchoho klóſchtra
njewinowacźe wobſkoržowanej byłoj.

Schwajcaŕſka. Knježeŕſtwo kantona Aargau je biſkopej ze Solothurna (wón
ma 90,000 katholikow pod ſobu) porucžnoſcź póſłało, zo dyrbi z Roma
domoj pſchijecź a ſwoje biſkopſke naležnoſcźe wobſtaracź. To ſo wě, zo
biſkop po tejle porucžnoſcźi njebudźe cžinicź, dokelž ſwětna wyſchnoſcź
prawo nima, biſkopej w duchownſkich wěcach rozkazowacź.

Z Roma. Nětko je wěſte, zo je jedyn Jendźelcžan, lord Acton, pſchecźel
profeſſora Döllingera, někotre dekrety a druhe piſma z koncila ſebi
někak wobſtaracź wjedźał a potom w nowinach wozjewił.

Z Roma. Na tſjoch kralow buſchtaj w cyrkwi Trinita dei Monti dwaj
mohamedanſkaj młodźencaj z Afriki kſchcźenaj.

<pb n="55"/>

Z Roma. W cyrkwi ſ. Klandia ſu nětko cžaſto pólſke prědowanja. Tam maja
duchownſki kollegium a nětko ſu tam tež wſchelake woſobne pólſke ſwójby.

Z Roma. Biſkop Ketteler z Mainza dźerži w cyrkwi ſ. Antona duchowne
exercieije za němſkich bamžowych wojakow a pſchihotuje jich k hódnomu
doſtacźu ſwjatych ſakramentow.

Z Roma. Wóndanjo mějeſche japoſchtołſki vikar z Japanſkeje, k. biſkop
Petitjean, audiencu pola bamža a zjewi jomu, zo je po najnowſchich
powjeſcźach pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow w Japanſkej zaſy zapocžało a zo
je tohodla nuzne, zo by wón z druhimi japanſkimi biſkopami w krótkim z
Roma wotjěł.

Italſka. Kaž ſo „Górnoſzląſkomu zwiaſtunej“ dopiſuje, je italſke
knježeŕſtwo z pokładow ſwjatoho domika w Lorecźe pocžało tunjo
„kupowacź,“ ſchtož ſo jomu lubi. Na ſpocžatku toho měſaca buchu vaſy do
Florenca wotwjezene, kotrež ſu dla molowanjow, na nich ſo namakacych,
jara drohotne. Knježeŕſtwo je ſwětnomu adminiſtratorej wobſedźenſtwow a
kubłow ſwjatoho domika drje milijon frankow pſchipokazało (taxirowane ſu
2 milijonaj frankow, hdy bychu ſo pſchedacź ſměłe;) ale praja, zo ſo to
jenož tohodla ſtanje, zo by knježeŕſtwo ſkóncžnje wſchě kubła bjez dołha
ſebi wzacź mohło. Tež je bojoſcź, zo budźa wobrazy a ſwjecźata
pſchichodnje z cyrkwje domika ſwjateje Marije zebrane. Napoleon ♣I.♠ bě
tež w ſwojim cžaſu Loreto wurubił, ale tež jomu ſwjatokranjenjo njeje
tyło!

Schpaniſka. W Madridźe ſtaj ſo najwoſebniſchej knjezaj duellirowałoj.
Wójwoda Montpenſier, ſyn njeboh zahnatoho francózſkoho krala Louisa
Philippa, kiž chce rady kral w Schpaniſkej bycź, je po někajkej zwadźe
prynca Heinricha z Bourbona, wuja ſwojeje mandźelſkeje, w duellu
zatſělił. Prync Heinrich běſche jara njeměrny muž, kotryž po wotehnacźu
ſwojoho bratra, mandźelſkoho zahnateje kraloweje Iſabelle nowe
revolucionaŕſke knjejſtwo bórzy pſchipózna a dowolnoſcź doſta, do
Schpaniſkeje ſo wrócźicź, hdźež zjawnje na republikanſkej ſtronje
ſtejeſche. Tohodla běſchtaj hižo dawno we zwadźe, hacž na jedyn zjawny
liſt prynca Heinricha ſkóncžnje Montpenſier wobzankny z kulku
wotmołwicź. Móžno, zo nětk Montpenſiera za krala wuwołaja, hdyž widźa,
zo je njebojazny!

Francózſka. Grofa Montalembert je w Parizu 60 lět ſtary zemrjeł. Wón bě
po cyłym katholſkim ſwěcźe ežeſcźeny hako wojowaŕ za prawo a ſwobodu
cyrkwje ze ſłowom a piſmom. Wón běſche wuſtojny rycžnik na francózſkim
parlamencźe. Tohorunja je tam grofa ♣Riancey♠ direktor katholſkich
nowinow „Union“ wumrjeł. — Knježeŕſtwo chce nětko na koncilu w Romje
zaſtupjerja měcź, bjez tym zo ſu ſo druhe katholſke knježeŕſtwa tajkoho
žadanja wotrjekli. Bamž je tajkoho zaſtupjerja hižo pſchizwolił za
Francózſku.

Francózſka. Nowy miniſter Ollivier je w zjawnym liſcźe wobkrucźił, zo
chce katholſkej cyrkwi wſchitke ſwobodnoſcźe woſtajicź, kotrež wona k
dopjelnjenju ſwojoho powołanja trjeba. — We tſjoch měſtach, St. Etienne,
Chateauroux a Gueret, budźa nowe biſkopſtwa z kapitlemi a ſeminarami
załožene.

Z Pariza. We Verſailles je njedawno prědkſtejeŕka miłoſcźiwych ſotrow z
Wilny, knježna Baliṅſka, zemrjeła. Wona bě ze ſwojimi ſotrami wot
generala Murawiewa z kraja wupokazana.

<pb n="56"/>

Z Pariza. Miniſter pſchedſtaji wóndy khěžorej deputaciju ſchulſkich
wucžerjow, kotſiž jomu wulku medaillu pſchepodachu za to, zo běchu móhli
(něhdźe 10,000 tych ſamych) wulku ſwětowu wuſtajenca w lěcźe 1867
wopytacź. Khěžor jim praji, zo wucžerjo pola njoho we wulkej cžeſcżi
ſteja. Hdyž bě jomu na praſchenjo miniſter wobkrucżił, zo je we
Francózſkej na 45,000 wucžerjow, rjekny wón: „To dźě je cyłe wójſko,
wójſko měra za Francózſku.“

Turkowſka. Unirowana armenſka woſada w Konſtantinoplu (4000 duſchi) je
ſo jeneje zwady dla ſwojoho patriarchi Haſſuna a z tym tež cyrkwje
wotrjekła. Bamžowy wotpóſłanc njemóžeſche zjednanjo dotal dokonjecź.

Ruſowſka. Pſchedawanjo katholſkich pólſkich kubłow w nawjecžornej
Ruſowſkej, po poſlenjej revoluciji zapocžate, pſchecy dale dźe; w
guvernementach (wokrjeſach) Kowno, Wilna, Grodno, Miṅsk a Witebsk je
jich wot tamnoho cžaſa ſem 895 pſchedatych.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 170. Haṅža Hėblakec z Kaſchec; 171. Michał
Haſcha z Ratarjec; 172. Wórſchla Schömel ze Sernjan; 173. faraṙ Franc
Schneider z Kulowa; 174. kapłan J. Wowcžeŕk z Kulowa; 175. wucžeṙ
Schołta z Kocżinje; 176. wucžeṙ Cžorlich ze Sulſchec; 177. wucžeṙ Róſmij
z Němcow; 178. Khata Schołtcyna z Rachlowa; 179. kubleŕ Jurjane z
Miłocżic; 180. kubleṙ Bjar z Miłocźic; 181. Mikławſch Kral z Khróſcźic;
182. Jakub Bur z Jaſeńcy; 173. N. Jekela z Pancžic; 184. Brankacžk z
Kanec; 185. Mikławſch Delencžka z Kulowa; 186. Michał Maj z Budyſchina;
187. M. Khilan z Něwſec; 188. Hana Schołcżic z Kaſchec.

Dobrowólne dary: Jakub Kórjenk 4 nſl. 5 np; Wórſchla Schömel 2 nſl. 5
np.; ♣P.♠ Tadej 3 nſl.; M. Delencžka 3 nſl. 6 np.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Hana Amalia, dź. pohoncža Schneidera z B.;
Pawoł Jurij, ſ. kryjerja Keuſcha z B.; Jurij Max, ſ. khěžnika Michała
Žura z B.; Marija, dź. Józeſa Schneidera z Dobruſche; Auguſta, dź.
železolijerja Heſlera z B.; Jurij Jakub, ſ. kublerja Michała Welsa z
Něwſec; Hana Khata, dź. Jana Weclicha z Holcy.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: J. W. z K. 8
tol.; Marija Pjetaſchowa z Dreždźan 1 tol.; ze ſłowami: „Zraduju ſo na
tym, hdyž ſo mi praji: do Knjezowoho domu póṅdźemy“ pſchipóſłany: 25
toleṙſki Kamenzer Stadtſchuldſchein ♣Lit. E.♠ z daṅſkimi kuponami,
wot 1. hapryla 1870 zapocžacymi; Michał Böhme z Nowoho Łuſcźa 25 tol.;
kapłan Ducžman z Radworja 10 tol.; wudowa Natuſchowa ze Swinjaṙnje 20
tol.; wuměnkaŕ Pětr Lebza z Worklec 2 tol.; Mikławſch Bjedrich z Haſlowa
25 tol.

Hromadże (dokelž 60 ſchěſnakow běſche po kurſu runja 32 tol. 21 nſl.;)
nětko: 1832 tol. 6 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolėtna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 7. 2. hapryla 1870. Lětnik 8.♠

Słowcžko wot bórcženja a herjekanja pſchecźiwo koncilej.

Dźiwna wěc zawěrno je, zo hižo dołhi cžas wſchitke nowiny, tež tajke,
kotrež hewak ženje za wěru ſo njepraſcheja a cyle bjez wěry ſu, wilke a
dołhe naſtawki wot koncila pſchinjeſu a pſchecy wjele wot njoho piſacź
wjedźa. Koncil je tola cyle duchowna wěc, kotraž jenož nas katholikow
naſtupa, kotrohož wuprajenjam ſo my podcźiſnycź mamy, a tola tale
duchowna wěc židam, kiž ſwinjace mjaſo jědźa a nowym pohanam, kotrychž
mjena ſu jenož w kſchcźeńſkich knihach, jara na wutrobje leži.

Schto je wina toho? Woni ſo koncila a joho wobzanknjenjow boja. A
cžohodla ſo boja? Woni ſo boja na wjele duſchach ſwoje knjejſtwo
zhubicź, kotrež woni prjedy z rjanymi ſłowami we cźmowoſcźi wokoło
wodźachu. Vatikanſki koncil budźe zjawnje pſched cyłym ſwětom zacźiſnycź
te łžě a błudnoſcźe, kotrež ſo wot wſchelakich noſcherjow kultury kaž
złote cźelo cžeſcźa, wone budźe znowa zacźiſnycź civilne mandźelſtwo,
tež njewěriwu ſchulu, budźe znowa wuprajicź wuzanknjenjo z cyrkwje
napſchecźo tym, kiž njekſcheſcźanſke zakonje wudawaja a zakitaja, kiž
cyrkwinſke kubła rubja, rubjene kupuja atd. Pſchez tajke a druhe
wuprajenja budźa ſo někotromužkuli njewědomnomu katholſkomu kſcheſcźanej
wocži wotewricź, wón budźe ſo lěpje hacž prjedy po wucžbach cyrkwje
dźeržecź. Zo pak ſo to njeby ſtało, piſaja tajcy njewěriwi a tež druzy
jara wjele wot koncila, zo bychu tajkim njewědomnym wocži zalěpili. Z
toho móža cžitarjo Poſoła hižo zhudacź, kajke tele piſanjo wot koncila
je, hdyž z tajkoho žórła pſchińdźe. Nic jenož z karkami, ale z cyłymi
wozami ſo jow hnój hromadu wozy t. r. te łžě, kotrež wot koncila ſo
piſaja, ſu hižon k wyſokim horam naroſtłe. Kajku prócu dawachu ſebi
židowſcy, pohanſcy a druzy ſpiſowarjo, zo njeby koncil ſo dźeržał? Woni
powjedachu ſwojim <pb n="58"/>cžitarjam, zo je w nětcžiſchim cžaſu
koncil njemóžna wěc. Hdyž pak tola pſcheproſchenju na koncil zadźěwacź
njemóžachu, tróſchtowachu ſo z tym, zo budźe hiſchcźe lěto dale
wotſtorcženy. Hdyž tež w tejle nadźiji ſo zjebani widźachu, wołachu do
ſwěta, zo wjele biſkopow njepſchiṅdźe a chcychu katholſkich cžitarjow z
tym ſtraſchicź, zo prajachu, biſkopowje njebudźa ſo dołho wuradźecź, ale
zdobom wſchitke namjety pſchiwzacź. Tola hdyž nětk ſpóznachu, zo kóždy
namjet nic ze khwatkom, ale z dobrej khwilu ſo wuradźi, zo rycžnicy
ſwoje měnjenjo ze ſwobodnoſcźu wuprajicź móža, rozdźěla ſebi cźile
njekatholſcy ſpiſowarjo naſchich biſkopow do dweju dźělow po ſwojich
myſlach a powjedaja nětk wcźipnomu ſwětej, ſchto je kóždy biſkop na
koncilu rycžał. Kak wjele je tajkim powjeſtwam z koncila wěricź, kotrež
pſchińdu z njekatholſkich nowinow, wujaſni ſcźěhowaey pſchikład. Tak
powjedaſche nowina „Allg. Ztg.“ (S. 153), zo je biſkop Stroßmayer
jeſuitow w zhromadźiznje na 30. decembra pſchimał a jich wucžbu
wotſudźił; haj tale nowina chcyſche ſamotne ſłowa tohole biſkopa
wjedźecź atd. Na tymle powjedancžku njeje pak nic jene wěrne ſłowo.
Biſkop Stroßmayer, hdyž wot tychle zełharnych powjeſtwow bě ſłyſchał,
prajeſche, zo we ſwojej rycži na jeſuitow anic myſlił njeje, wjele
mjenje zo by jich ſpomnił, haj wón prajeſche ♣P.♠ generalej jeſuitow
ſwoje wobžarowanjo, zo je joho rycž napſchecźo joho woli tak k tajkim
łžam ſo trjebała. Spomnicź hiſchcźe dyrbi ſo, zo biſkop Stroßmayer
jeſuitow rady ma. Tak łža a pſchiſłodźeja ſo njepſchecźelſke nowiny!

Tychle njekatholſkich ſpiſowarjow mjerza, zo katholſcy biſkopowje wo
wěrje wſchitcy pſchezjene ſu: wſchitcy ſu we druhim zjawnym poſedźenju
tridentſke wěrywuznacźo wopſchiſahali, kaž Poſoł we ſwojim cžaſu
piſaſche. Njech jenož zaſtojnicy druheje wěry tež hromadu ſtupja, dha
pokaza ſo bórzy, zo ſu wo hłownych kruchach wſchelakeje myſle n. pſch.
kaž we lěcźe 1851 we Barlinje wſchelacy prjedkſtejerjo proteſtantſkeje
wěry hromadu pſchińdźechu a bórzy zaſy rózno dźěchu, dokelž ſo wo wěrje
zjednacź njemóžachu.

Schto dha hiſchcźe njekatholſcy ſpiſowarjo wot koncila wjacy łža? Woni
hižon z potajnej wjeſołoſcźu abo tajacej zrudnoſcźu doprědka praja, zo
koncil ſnadź zrudny kónc wozmje. Dokelž pak w ſwojim wocžakowanju ſo
pſchecy zjebani widźachu, dha powjedaja, zo na khwilu koncil zběhnjeny a
pozdźiſcho zaſy dale wjedźeny budźe. Haj woni bledźa, zo ſu nětotſi
biſkopowje ze wuradźowanjom w koncilu tak njeſpokojni, zo chcedźa koncil
wopuſchcźicź. Tež to chce jedyn proteſtantſki dopiſowaŕ z dobroho žórła
wjedźecź, zo z bamžowej ſtrowoſcźu hubjenje dźe, zo je bamž na jenym
dnju dwójcy do njemocy padnył. Tola ſchtó móhł wſchitke te blady a łžě
pſchelicžicź, kotrež napſchecźo koncilej ſu hižo ſo piſali?

Najbóle leži jena wěc tym tak mjenowanym liberalnym a tež někotrym
němſkim katholſkim profeſſoram cźežko na wutrobje a tale wěc je:
dogmatiſke wuprajenjo bamžoweje njezmólnoſcźe. Woni ſu ſebi wilku prócu
dawali, zo njeby tele wuprajenjo wot koncila ſo ſtało, zo je bamž, hdyž
wón hako wucžeŕ cyłeje cyrkwje wo wěcach wěry abo cźahnidby něſchto
wupraji a wſchěm wěriwym prědkſtaja, njezmólny. Ale ze zrudnoſcźu dyrbja
nětk ſami wuznacź, zo ſo najſkerje tale wěc wot koncila wupraji. Tola
njepſchecźelojo katholſkeje cyrkwje a tak mje<pb n="59"/>nowani
liberalni ſo nětk z tym tróſchtuja, zo někotre ſwětne knježeŕſtwa jich
tyſchnej wutrobje k pomocy pſchińdu pſchez to, zo njebudźa wozjewjenjo
někotrych koncilſkich wobzanknjenjow we ſwojich krajach pſchidacź. Wo
tym móža ſnadź prawje měcź. Wſchak hižo je jedyn woſobny njekatholſki
knjez (kotrohož jena katholſka nowina nowoho Luthera mjenowaſche) ſwoje
pjero pozběhnył a k tomu piſał, zo njebudźe ſwětne knježeŕſtwo jenoho
katholſkoho kraja wěſte wobzanknjenja koncila za prawe ſpóznacź atd.
Tola ſchtož koncil wobzanknje, to budźe tohodla tež znate, a wſchitcy
dobri katholſcy kſcheſcźenjo budźa ſo joho wuprajenjam podcźiſnycź.
Tohodla njetrjeba ſo žane dobre dźěcźo cyrkwje ſtrachowacź a móže z
dowěru do pſchichodnoſcźe hladacź. Wuprajenja koncila ſu wuprajenja
ſwjatoho Ducha, kotrohož je Khryſtus ſwojej cyrkwi zawoſtajił. Kraſne
budźa potajkim płody, kotrež z tejele wot Ducha ſwjatoho wjedźeneje
pſchezcyłneje cyrkwinſkeje zhromadźizny pſchez cyły katholſki ſwět
wuroſcźeja. Katholſka wěrnoſcź budźe ſo cźim jaſniſcho ſwěcźicź, cžim
wjacy pſchecźiwnikow napſchecźo njej wuſtupja. Wjele wot tych, kiž
zwonka cyrkwje ſu, budźa ſo z njej zjednoſcźicź. Wjele tych liwkich
katholſkich kſcheſcźanow budźa zbudźeni. Te wjelki w Khryſtuſowym ſtadle
pſchińdu lěpje na ſwětło a budźa, jeli zo ſo njepolěpſcha a wo błudnej
wěrje zwoſtanu, wuſtorcženi. Tym potłocžerjam cyrkwinſkeje ſwobodnoſcźe
ſtaja ſo znowa twerde hacźenja napſchecźo a njech tež krute wojowanja za
cyrkej a jeje dźěcźi ſo bědźa, dha wěmy wſchitcy hako katholſcy
kſcheſcźenjo, zo kóždy krócź za cyrkej po wojowanju kraſne dobycźo
pſchińdźe, pſchetož Khryſtus je prajił: Porty hele njebudźa ju
pſchewinycź. ♣T. P.♠

Katholſka cyrkej w Korea.

Korea je woſebite kraleſtwo, ale ſteji pod wyſchſchim ſchkitom
Chineſiſkeje. Hacž runje ſu tute krajiny hiſchcźe jara mało znate, je ſo
tam kſcheſcźanſtwo tola dawno rozſchěricź pocžało. Ale korejſka zemja je
tež hižo z krewju martrarjow ſylnje płodźena, a mało krajow ma tak
wyſoku licžbu martrarjow, kaž Korea. Hižon 21. meje 1801 wumrje ſuroweje
ſmjercźe Alexis Hoangthejoung; dokelž ſo jomu wot knježeŕſtwa wina
dawaſche, zo je katholſkich miſſionarow powołał a ſam prěni wot
pohanſtwa kſcheſcźanſtwej pſchiſtupił. Wón wumrje ze ſłowami: „Ja wumru
za wěru knjeza njebjes a zemje!“ Z nim buchu tež wſchitcy miſſionarojo
morjeni. Tola z wutrobnymi próſtwami wobrocźichu ſo korejſcy
kſcheſcźenjo na tehdonmiſchoho bamža Piuſa ♣VII.♠ a na wſchěch biſkopow,
a proſchachu wo duchownu pomoc. A njebojazni prědarjo kſcheſcźanſtwa,
hacž runje jich wěſta ſmjercź tam wocžakowaſche, podachu ſo hnydom po
woli bamža na pucź, zo bychu woſyrocźene korejſke katholſke woſady
duchownje zaſtarali. Po někotrych lětach z wjele wobcźežnoſcźemi,
hacžrunje zjawne pſcheſcźěhanja njeběchu, wudyri w l. 1839 wulke krawna
pſcheſcźèha, a we cžaſu 8 měſacow wumrje wjac hacž 100 korejſkich
kſcheſcźanow, bjez nimi tež miſſionar Imbert z Francóſkeje a joho
bratraj. Tež ſcźěhowace lěta cžwělowanja kſcheſcźanjow njepſcheſtachu,
tak zo korejſka cyrkej hižon w prěnich 40 lětach wobſtacźa na 300
martrarjow licžeſche. We lěcźe 1863 wumrje<pb n="60"/>ſchtaj miſſionarej
Joano a Landre, kiž běſchtaj w l. 1858 Francózſku wopuſchcźiłoj, a hdyž
hakle po 3 lětach njewuprajitych wobcźežnoſcźow hacž do Korejſkeje
pſchiſchłoj a tudy lědom miſſionſtwo zapocžałoj. Ale zrudniſche cžaſy
hiſchcźe po božim dopuſchcźenju na wbohu korejſku cyrkej pſchińdźechu.

W Korea, kiž bu hako woſebity vikariat wot romſkoho ſtoła poběhnjena,
ſkutkowaſche biſkop Franc Berneux hako japoſchtołſki vikar ze ſwojim
koadjutorom biſkopom Daveluy a z podatym duchownſtwom z wulkim
žohnowanjom, tak zo w l. 1863 hižon licžba kſcheſcźanow 18,000
wucžinjeſche. We lěcźe 1864 bu 805 a 1864 907 wotroſcźenych kſchcźenych.
Tola hižo 1864 wudyrichu pſcheſcźěhanja, kſcheſcźanſke wſy buchu ſpalene
a jich pola zanicžene, a kſcheſcźenjo wſchelako cžwělowani, a tež
morjeni. Ale wſchitcy ſwěrni woſtachu, a tak ſo na pſchichodne
krucźiſche pſcheſcźěhi ſylnjachu. Pſchi tym pak ſo katholſka wěra dale
bóle rozſchěrjeſche, a vikariat Korea lubjeſche najrjeńſche nadźije.
Tola nětk je wſchitke zanicžene! Surowy njepſchecźel kſcheſcźanſtwa,
tudomny kral, kiž běſche pjecža prajił: „Zo budźe kſcheſcźanſtwo w kreji
kſcheſcźanow poduſycź ſpytacź!“ a kiž bě jich tež wjele ſtow moricź dał,
bě w januaru 1865 wumrjeł. Dokelž běſche młody kral, kiž bu na to
wuzwoleny, hakle 12 lět ſtary, bu wudowa krala, z mjenom Tſcho, za
ſobuknježeŕku poſtajena. Wot teje ſo wocžakowaſche, zo budźe napſchecźo
kſcheſcźanſtwu lěpje zmyſlena, abo ſo traž cyle kſcheſcźanſtwu
pſchiwobrocźi; dokelž ſo huſto prjedy pſchez młodu kſcheſcźanku Marthu
Pakec pola biſkopa wo dobru radu praſchecź daſche, tež póſła jomu druhdy
wſchelake dary. Hako běſche młody kral trón naſtupił, daſche joho
proſycź, zo by za młodoho krala, jeje ſyna, bože mſchě woprował. Wona bě
tež někotre ſchtucžki z katechiſmuſa nawukła a ſpěwaſche wſchědnje
poſtajene modlitwy. Ale bože pucźe ſu dźiwne! Wona a jeje ſyn ſtaj ſo
runje hao najſurowſchej njepſchecźelaj pokazałoj. Hižon w 3. měſacu jeju
knježeŕſtwa bu kaznja data, zo maja ſo ſtare pohanſke waſchnja krucźe
wobkedźbowacź a zo ma ſo kſcheſcźanſka wěra wutupicź, wſchitcy europiſcy
miſſionarjo w cyłym kraleſtwje zajecź a ſmjercźi wotſudźicź. Po tutym
ſpocža ſo hruba krawna pſcheſcźěha. W rjanej provincy Tiengſang, hdźež
jeno ſamo 1000 katechumenow na ſwjatu kſchcźeńcu cžakachu, bjez nimi tež
ſobuſtawy woſobnych ſwójbow, je kſcheſcźanſtwo po zdacźu cyle
zapuſcźene.[9]⁾ Kſcheſcźenjo, kiž morjeni njebuchu, błudźa wokoło bjez
wobydlenja a duchownoho tróſchta. Hacžrunje nimale wſchitcy ſwojej wěrje
ſwěrni woſtachu, běchu tola někotſi tak ſłabi a zaprěchu kſcheſcźanſtwo,
zo bychu ſebi žiwjenjo zdźerželi, bjez nimi tež woſobny a bohaty
kſcheſcźan Franz Pak z Pureki, kotromuž běchu dźeń prjedy twarjenja a
dwór ſpalili a pola zapuſcźili. Kak je tam ſurowoſcź bjez wěriwymi
zakhadźała, a kak je krej martrarjow tam za krótki cžas zemju barbiła,
ſpóznajemy, hdyž pſchehladamy martrarjow w lěcźe 1866 tak daloko, hacž
ſu nam po piſmach k. Ferona, nětk naměſtnika japoſchtołſkoho vikara a
miſſionara Calais (wot 3. febr. 1867) wědomne. Wot wjele ſtow jich nicžo
njewěmy, kak a hdźe ſu wumrjeli.

<pb n="61"/>

1. Na 12. jan. 1866 wumrjeſchtaj Xaver Tjeun, 49 lět ſtary, a Jan Ni, 24
lět ſtary, měſchcźanaj z Naipo. Wonaj běſchtaj nětk kſcheſcźanſkej
wucžerjej. Tjeunowa ſwójba je wot 2 ſplahow ſem kſcheſcźanſka, a Nijec
ſwójba licži hižo 3 martrarjow. Hako bě jimaj prědkſtajene, jeli
kſcheſcźanſtwo njezaprejetej, budźetej ſmjercźi wotſudźenaj,
prajeſchtaj, zo radſcho 100 krócź wumrjetaj, hacž zo byſchtaj Boha
zaprěłoj, buſchtaj cžwělowanaj a hako tež nětk krutaj woſtaſchtaj, na
druhi dźeń, 12. januara zadajenaj.

2. Domaſch Hong a Jan Nam, wumrjeſchtaj 8. měrca martrarſkeje ſmjercźe.
Hako běſchtaj někotry cžas we jaſtwach w Kempu a Neikori ſedźałoj,
buſchtaj na pomjenowanym dnju njedaloko měſta Seul morjenaj. Woběmaj bu
hłowa wotcźata.

3. Pětr Tjoj, 57 lět ſtary a Jan Tjeun, 55 lět ſtary, wumrjeſchtaj 10.
měrca. Tjoj bě ſłužownik pola korejſkoho měſchnika Handrija Kima, kiž w
l. 1846 martrarſkeje ſmjercźe wumrje, a hižon prjedy ſłužownik pola
duchownoho Mauba, kiž bu 1839 morjeny. Wot lěta 1846 bě wón pſchekupc,
piſaſche kſcheſcźanſke knihi a wikowaſche tež z rózarijemi. Wón mějeſche
cźiſchcźeŕnju, a je z pomocu biſkopa za 4 lěta wjele tyſacow knihow
wudał. Wón bu tak cžwělowany, zo běchu koſcźe nohow cyle rozbite. Na
jenej karje, do kotrejež běſche woł zapſchehnjeny, pſchiwjazany na jedyn
kſchiž, bu wón z měſta Neikori wjezeny, a wonka bu jomu hłowa wotrubana.
— Jan Tjeun běſche hižon w lěcźe 1839 měſac w jaſtwje w Kuriukam ſedźał;
ale běſche tehdom po wulkim rozpinanju ſłaboſcź měł, wot wěry
wotpadnycź. Tola cžinjeſche pozdźiſcho wulku pokutu a pſchela nětk krej
za kſcheſcźanſtwo. Wón wumrje Tjojom na ſamſne waſchnjo.

4. Dźeń 11. měrca wumrjeſchtaj hako martrarjej Alexis U, 21 lět ſtary a
Mark Tieng, 73 lět ſtary. Alexis pěſche hižon ſo w młodoſcźi pſchez
wulke duchowne dary wuznamjenił. Hako bě 18 lět ſtary, bu pſchez
katechetu Kim za kſcheſcźanſtwo dobyty a wot biſkopa Berneux kſchcźeny.
Na to mějeſche wot ſwojeje ſwójby, kiž hiſchcźe bě pohanſka, jara wjele
wutracź, tola docžaka ſkóncžnje te wjeſelo, zo ſo tež joho nan, kiž bě
najſurowſcho z nim zakhadźał, wobrocźi, a cyła ſwójba a bližſchi
pſchecźelojo (wſcho hromadźe 20 duſchow), ſo kſchcźicź dachu. Hdyž
pſcheſcźěha wudyri, bu Alexis ze 16 kſcheſcźanami zajaty, a mandarin tak
ſurowje z nimi zakhadźeſche, zo běchu jich cźěła cyle roztorhane a mjaſo
wot nohow wiſaſche. Pſchi tak załoſtnych boloſcźach wuſuny zo jomu ſłowo
zaprěcźa, a hnydom porucži mandarin joho puſchcźicź. Ale bórzy ſo ſo
dopomni na ſwoju ſłaboſcź. A hako běchu joho rany někak zahojene, poda
ſo do měſta Seul, hdźež tež wot biſkopa Berneux, kiž bě tam w jaſtwje,
wotwjazanjo doſta. Hacž to mandarin zhoni, bu hnydom zas zajaty a wyſche
druhich cžwělow ſurowje z kijemi bity. Skóncžnje bu jomu hłowa
wotrubana.

Mark Tieng bě z woſobneje pohanſkeje ſwójby ze Suen. Hdyž 1839
pſcheſcźěhanjo wudyri a wón krej kſcheſcźanow běžecź widźeſche, bu wón
pſchez to hnuty a wza kſcheſcźanſtwa na ſo. A wón bu nětk wot biſkopa za
wucžerja poſtajeny. Tule ſłužbu zaſta z wulkej ſwěru hacž do
martrarſkeje ſmjercźe. Wón wuſta teſamſne cžwěle kaž Alexis, a bu tež
jomu hłowa wotcźata. Na tym ſamym dnju wumrjeſchtaj tež na te waſchnjo
za wěru Jězuſa Karl Porthie, 35 lět <pb n="62"/>ſtary, duchowny provikar
a miſſionar Michał Petitnicolas, 37 lět ſtary. Porthie běſche tudy 10
lět a to woſobuje w kollegium ſ. Józefa w Paiſou japoſchtołſcy
ſkutkował.

(Pokracžowanjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny knjez biſkop je po najnowſchej powjeſcźi z
Boha ſtrowy. Schtwórtk 24. měrca dopołdnja běſche wón ſobu pſchi
ſwjatocžnej audiency wſchitkich (wokoło 150) miſſionſkich biſkopow we
♣Sala regia.♠ W tutym tehdom woſebje wupyſchenym ſalu běchu pſchihodne
cyrkwinſke wěcy wuſtajene, kotrež bě bamž k rozdźělenju za biſkopow
doſtał. Naſch k. biſkop doſta kofr z cyrkwinſkimi wěcami za miſſionſku
abo pólnu (wojeŕſku) Božu ſłužbu; je tam kheluch z patenu, ſwjaty
kſchiž, dwaj ſwěcžnikaj, kemſchaca draſta, miſſal atd.

Z Budyſchina. Wjecžor pſched ſwjatym Józefom bu jena knježna z naſcheje
woſady, Hańža Gudźic z Dalic w klóſchtrje miłoſcźiwych ſotrow ſwjatoho
Karla Borromejſkoho w Neiſſe klóſchtyrſcy zdraſcźena hako ſotra
Gabriela. Wona pſchihotuje ſo woſebje na wucžeŕſtwo.

Z Budyſchina. Wcžera rano ſu po železnicy ſchtyrjo katholſcy Serbja do
Roma wotjěli, mjenujcy Jurij Wawrik z Kanec, (kiž je pſched lětami tam
hižo pobył), Michał Jawork z Miłocźic, Pětr Běr a Jakub Pjech ze Zyjic.
Woni pſchizanknu ſo we Winje pucźowacomu zjenocźenſtwu (něhdźe 50 muži
ſylnomu), kotrež wěſty Kabath z Wrótſławy wjedźe. Póndźelu 4. hapryla
wotjědźe tute cyłe zjenocźenſtwo z Wina a pſchijědźe pſchez Trieſt,
Venedig, Florenz a Foligno 9. hapryla wjecžor do Roma. Bóh daj jim zbožo
na pucź! Wrócźicź móža ſo woni z kotrymžkuli cźahom železnicy hacž do
13. meje, kaž programm abo kontrakt praji. Tež pojědźe dźěl Kabathowoho
zjenocźenſtwa hacž do Neapela; ſchtóž chce tam ſobu, trjeba to hakle w
Romje zjewicź. W tutym zjenocźenſtwje je tež wjacy duchownych ze
Schlezynſkeje a z Cžech.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Pſchedſyda katholſkich němſkich towaŕſtwow napomina w zjawnym
liſcźe, zo bychu katholikowje pſchi nětcžiſchim nadpadowanju a hanjenju
koncila a bamža ſwoju luboſcź a ſwěru pſchecźiwo njomu z woporami k
zapłacźenju wulkich khóſtow koncila wopokazali.

Z Elberfelda. Na 7. měrca běſche na Johannesbergu katholſka ludowa
zhromadźizna, na kotrejž ſo 2000 ludźi wobdźěli.

Z Philippsdorfa. W lěcźe 1869 a w tutej zymje ſu na 20 cžlowjekow tudy
hnadu wuſtrowjenja doſtali. Za twarjenjo cyrkwje je ſo z woſady 7000
ſchěſnakow nawdało a z cuzby 9000 ſchěſnakow pſchipóſłało. Nětko mamy
pſchez 51,000 ſchěſnakow k twarjenju a wſchelake materiale doſtanjemy.
Biſkop je twarjenjo hižo dowolił a wot ſwětneje wyſchnoſcźe ſo
dowolnoſcź kóždy dźeń z Prahi <pb n="63"/>wocžakuje. Da-li Bóh, chcemy
24. dźeń meje (ſwjedźeń pomocnicy kſcheſcźanow) zakładny kamjeń za
khapału nad hnadnym měſtnom połožicź, a cyrkej ſ. Marije pomocnicy
kſcheſcźanow ſamu 1871 twaricź zapocžecź. Pſchehlad twarnych khóſtow je
na 135,000 ſchěſnakow wuměrjeny; tola maja ſo z toho wotcźahnycź wudawki
za znutskowne wuhotowanjo cyrkwje, kotrež zwjetſcha darmo doſtanjemy.
Twarſki knjez budźe georgswaldſka woſada. Z woprědka budźe naſcha cyrkej
filialna, hacž pozdźiſcho ſamoſtatna fara ſo załoži.

Bajerſka. Lětſa budźe w Ammergau zaſy wuwołany paſſion prědkſtajeny, kiž
je tudy kóžde 10 lět. Poſtajene dny za to ſu 22. a 29. meje, 6., 12. a
25. junija, 3., 10., 17., 24. a 31. julija, 7., 14., 21. a 28. auguſta,
8., 11., 18., 25., a 29. ſeptembra.

Z Wina. Miniſterium ſo ſkóncžnje pomału hiba; miniſter Giskra je
wotſtupił a tym druhim dla krajnoho wužitka tež nicžo lěpſche hacž jich
wotſtupjenjo pſchecź njemóžemy. Tež „reichsrath“ ſo cžumpa; w tutych
dnjach ſu Polacy a Słowjencojo z baronom Petrino z njoho wuſtupili. Tak
wſcho na ſwěcźe dodźerži!

Z Roma. W tu khwilu je 722 koncilſkich wótcow, dokelž z cyła ſu 10
zemrjeli a 40 ſu dla khoroſcźe abo nuznych dźěłow na wěſty abo njewěſty
cžas domoj puſchcźeni. Rozſudźenjo wo bamžowej njezmólnoſcźi budźe drje
po jutrach wozjewjene. Hdyž někotſi biſkopja pſched dlěſchim cžaſom teje
wulkeje hary dla žadachu, zo by ſkerje lěpje wo njezmólnoſcźi ſo rycžało
a wothłoſowało, prajeſche bamž: „Njech njekhwatajmy, hewak nam rjeknu,
zo je koncil z bojoſcźu abo ſtaroſcźu ſo pſchekhwatał.“ Biſkopja budża
tam hižo ſwoju winowatoſcź cžinicź a Duch ſwjaty budźe jich tež
pſchichodnje rozſwětlecź. Duž cžakajmy z dowěru na dopjelnjenjo Božoho
ſlubjenja!

Z Roma. W poſlenich tydźenjach ſu zaſy někotre generalkongregacije byłe;
dokelž pak nicžo wěſte wozjewjene njeje a w nowinach ſame hudanja ſteja,
wotſtorcžimy powjeſcźe koncila hacž k pſchichodnomu cžiſłu. W poſlenim
cžaſu ſu zaſy někotſi biſkopja dowolnoſcź k domojpucźowanju na někotre
njedźele doſtali.

Z Roma. Někotſi wobkrucźeja, zo proteſtant ♣Dr.♠ Friedmann z
Königsberga, kiž je pola pruſkoho póſłanca tudy rady widźany, do nowinow
„Allgemeine Zeitung“ wo koncilu dopiſuje.

Z Roma. Wóndanjo běſche francózſki póſłanc hrozył, zo chce joho
knježerſtwo ſwoje wójſko z Roma wotwołacź, ale wuwjedźene drje tele
hroženjo njebudźe. Tohodla tež ſo ani bamž ani koncil njeſtróži. Jenož
tak wjele je to ſkutkowało, zo ſu ſo garibaldiſtojo w pomjeznych
italſkich kralowſkich měſtach (kaž we Terni) zhromadźicź pocželi. Tola
tajke cžródźicžki rozecźěri bamžowe wójſko, k tomu njetrjebaja ani
Francózojo pomhacź. — W poſlenim konſiſtorium buchn 16 nowi biſkopja
wobkrucźeni, mjez nimi 10 za miſſionſke kraje.

Z Roma. Schtwórtu njedźelu poſta ſwjecźeſche bamž kaž druhe lěta w
ſakriſtii vatikanſkeje cyrkwje złotu róžu. Na to běſche wón Božej mſchi
pſchitomny, kotruž kardinal Donnet, arcbiſkop z Bordeauxa, pſchi hłownym
wołtarju ſſ. Pětra a Pawoła ſpěwaſche. Tež koncilſcy wótcojo běchu
zwjetſcha tam pſchiſchli.

<pb n="64"/>

Japanſka. Nowe pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow je wudyriło. Z měſta
Nangaſaki ſu 2000—3000 kſcheſcźanow na morjo wotwjezli. Njewě ſo, ſchto
ſo z nimi ſtanje, najſkerje budźa zatepjeni, kaž ſu tam hewak hižo z
kſcheſcźanami cžinili.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 189. Marija Bjarſchec z Budyſchina; 190. Jan
Hornig z Kulowa; 191. Michał Lebza z Kulowca; 192. wucžeṙ Mikławſch
Hicka z Ralbic; 193. kubleŕ Mikławſch Błažik z Ralbic; 194. kubleŕ
Mikławſch Kubanja z Ralbic; 195. Madłena Rjehorjowa z Konjec; 196. Jakub
Pjech ze Zyjic; 197. Khata Mjenjowa z Cźemjeric; 198 Jakub Libſch z
Hunjowa; 199. Khryſtiana Donatec z Khelna; 200. Handrij Zarjenk z
Dźěżnikec; 201. Jan Ducžman z Bozankec; 202. Marija Haſcha z Neuhofa;
203. Boſcżij Lehmann ze Smjerdżaceje; 204. pſchekupc Jakub Glawſch z
Róžanta.

Na lěto 1868 zapłacżichu: M. S. z K.; H. Br. z R.; J. Kórjenk z Pěſkec.

Na lěto 1869 zapłacźichu: 393. wucžeŕ Mikł. Hicka z Ralbic; 394. Jakub
Kórjenk z Pěſkec; 395. ♣N. R.♠ z W. (tež na 1868); 396. Marija
Rjehorjowa z Konjec.

Dobrowólne dary. Kh. M. z Cż. 5 nſl.; J. Libſch 5 nſl.; Khr. D. z K. 1
toleṙ.

♣NB.♠ Jeli móže něchtó 1. a 5. cžiſło Póſła parowacż, njech je k
wužitkej towaŕſtwa nam zaſy póſcżele.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Zemrjetaj: Franc Peſch, cigarnik z Kutneje Hory, 29 lět;
Jakub Rjecžka, žiwnoſcźeṙ z Dżěžnikec, 60 lět.

Z Ralbic. Kſchcżeni: Haṅža Marija, dż. M. Woko ze Smjerdźaceje; Pětr
Pawoł, ſ. M. Nuka ze Smjerdźaceje; Jurij Clemens, ſ. Jak. Glauſcha z
Róžanta. Jurij, ſ. Mich. Cžóſki z Ralbic; Michał, ſ. Mich. Rjehorja z
Jitka; Hana, dż. Mich. Buka ze Sernjan; Marija, dż. Mikł. Cžornaka ze
Smjerdźaceje; Marija, dź. Mich. Matki ze Smjerdżaceje. — Zemrjecżi:
Madlena. mandż. Mich. Hanto ze Schunowa, (wumrje we Hranicy), 54 l.;
Jakub Bräuer (Kowark, z Nowoſlic, 50 l.; Hana, Mikł. Bedricha zaw.
mandź. z Smjerdżaceje, 81. l.; Hana, Jak. Mikela zaw. mandż. z Konjec 80
l.; Pětr Fórman ze Sernjan (wumrje we Schunowje), 70 l. Wěrowani:
Mikławſch Bala ze Sulſchec z Mariju Jancec z Konjec; Aug. Bergmann z
Kulowa z Mariju Schibſchikec ze Schunowa; Pětr Bulank z Hórkow z
Wurſchlu Wałdźic z Ralbic; Mich. Suchi z Konjec z Hertu Bjedrichec z
Łazka; Jak. Kilan ze Sernjan z Marju Herbichec (Piwarcec) z Nowoſlic;
Jak. Mróz z Ralbic z Hanu njeboh Pětra Jancy zaw. mandź.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Pětr Schpitank
ze Sulſchec 25 tol.; Michał Haſchka ze Sulſchec 12 tol.; Pětr Rebiſch z
Haſlowa 25 tol.; Madlena Rjecžkec z Dżěžnikec 10 nſl.; k. ſyndikus Spann
z klóſchtra 10 tol.

Hromadźe 1929 tol. 16 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 8. 16. hapryla 1870. Lětnik 8.♠

Schto dha? bych dał abo njebych?

Druhdy ſo cźi we žiwjenju tak cžini, zo ſebi radźicź njewěſch, ſchto abo
kak by cžinił. Tak drje ſo tež někotromu dźe, hdyž je wo hromadźenju
darow za nowu cyrkej we Cžornecach rycž: njewě, ſchto by cžinił, hacž by
dał abo nic, hacž nětko abo pozdźiſcho? Pytaſch ſebi pola ſuſoda abo
znatoho radu, budźe tebi jedyn radźicź, druhi wotradźecź, někotry ſnadź
na cyłu tule naležnoſcź ſwarjecź. Schto zapocžnjeſch? Pſchecžitaj a
rozpomń ſebi ſłowcžka, kotrež chcu tebi na wutrobu połožicź.

Hdźež ſo na rjanoſcź a wudebjenjo božich domow dźerži, tam pſchebywa
dobry lud, kſcheſcźanſki lud, kotryž wjacy a wyſchſche naležnoſcźe znaje
a ſpěchuje, dyžli robotu wſchědnoho khlěba. Zanjerodźenjo božich domow
je wěſte znamjo a wopokazmo liwkoſcźe a njerody we nabožnych wěcach a
ſwědk rozpadowacoho kſcheſcźanſkoho žiwjenja.

Komuž je žel pjenjez, na boži dom a joho wupyſchenjo nałoženych, tón ſo
bratſikuje z tamnym Judaſchom, kotryž ſo pſchi Madleninym žałbowanju
Jězuſoweju nohow na brojenjo a pſchecžinjenjo hórſcheſche.

Runje tak cžeſcźowne, kaž ſtarſche domy bože pyſchicź a we dobrym rjedźe
dźeržecź, je, nowe twaricź abo twaricź pomhacź. We ſtarych cžaſach ſu
ſebi (a to tež naſchi prjedownikojo), cžeſcź a zaſłužbu pſched Bohom
pytali, hdyž móžachu ſo na twarbje božich domow wobdźělicź; pſchetož
dźeržachu (a to ze wſchitkim prawom) za to, zo ſebi z tym bože
ſpodobanjo wudobywaja, kraſny pokład za wěcžnoſcź ſebi pſchihotuja, bože
žohnowanjo nic jeno za ſo, ale tež za ſwojich potomnikow wudobywaja a
tajki ſkutk ſpěchowacź pomhaja, kotryž budźe hacž do najdalſchich cžaſow
tracź a dobro ſkutkowacź pozdźiſchim ſplaham.

My wužiwamy we cyrkwjach, w kotrychž ſo k božim ſłužbam zhromadźujemy,
<pb n="66"/>wužitk z dobrych ſkutkow ſwojich prjedownikow, kotſiž ſu
tele cyrkwje twarili a nam zawoſtajili. Jich pſchikład njech nas
pozbudźuje k podobnomu ſkutkej. Wopokazajmy ſwoju dźakownoſcź napſchecźo
ſwojim prjedownikam tež z tym, zo do jich ſtopow ſtupajo, ſpěchujemy
twarbu noweje cyrkwje. Naſche koſcźe budźeja we rowach tłacź, naſche
mjena budźeja zabyte na zemi, ale ſtacź budźe ſkutk, kotryž ſmy
dokonjecź pomhali a budźe hiſchcźe we pozdźiſchich ſtotytkach
wozjewjecź, zo ſu katholſcy Serbjo we dźewjatnatym ſtotytku z luboſcźe k
Bohu nowu cyrkej załožili.

Tale cyrkej budźe ſwědcžicź wo zhromadnej luboſcźi, kotraž mjez Serbami
wſchelakich woſadow wobſteji: pſchetož dalocy a blizcy bjerjeja dźěl na
tutym ſkutku. Wjacykrócź za lěto zhromadźujemy ſo katholſcy Serbjo ze
wſchitkich woſadow k cžeſcźi a khwalbje božej we Róžeńcźe, a mamy za to,
zo je Róžant tak prawje cyrkej za wſchitke woſady. Tam ſtupa kóžda
woſadna woſebitoſcź do zady a wſchitko zjenoſcźuje ſo we nutrnej
modlitwje a bohuſłužownoſcźi katholſkoho Serbſtwa a z jednoho wołtarja
dóſtawa tam naſch cyły lud hnady žohnowanja. Kaž dha ſo we Róžeńcźe
zjenoſcźujemy k doſtawanju božoho žohnowanja a ſo zradujemy we
zhromadnej pobožnoſcźi a ſebi njedamy žel bycź dalokoho, wobcźežnoho
pucźa: tak ſtuṗmy wſchitcy hromadźe za cžornecžanſku cyrkej, zapocžńmy a
dokonjejmy tam ze zjenoſcźenymi mocami dobry ſkutk cyłoho katholſkoho
Serbſtwa, a zjenoſcźmy wſchitcy ſwoje dary k nadobnomu woporej za božu
cžeſcź.

Njech dla ſo pſchi ſkładowanju darow za cžornecžanſku cyrkej žadyn
njewuzamknje, ale njech kóždy ſwój dar wopruje, njech je duchowny abo
ſwětny, njech je hoſpodaŕ abo cželadnik, njech je mužſki abo žónſka,
njech je ſtary abo młody, njech je bohaty abo khudy, njech je daloki abo
blizki. — Njebój ſo, zo je twój dar prjecž cźiſnjeny abo hubjenje
nałoženy. Bohu ſamomu daſch wopor, jomu požcžiſch, jomu ſwój pjenjez na
dań daſch a z božoho žohnowanja budźeſch wſchědnje rjanu dań bracź cžas
ſwojoho žiwjenja a ſtokrócź budźe tebi zapłacźeny we wěcžnoſcźi dar,
kotryž ſy dał we cžaſnoſcźi. Cžińmy ſebi Boha k dołžnikej!

Byrnje ty njedocžakał dotwarjenjo tuteje cyrkwje abo byrnje tam ſam
khodźicź njemóhł: žohnowanjo z tutoho ſkutka budźeſch tola trjebacź móc,
njech ſy bohaty abo khudy.

Njech dawa kóždy po mocach a zamoženju: ſchtóž ma wjetſchu móſcheń, móže
ju tež ſchěrſcho wocžinicź a hłubje do njeje pomaſacź: joho dźěcźi toho
dla po proſchenju njepóńdźeja. — Khudy njech ſo njeboji, ze ſwojim
mjeńſchim darom pſchiſtupicź: tež tón njebudźe zaſtorcženy abo zacpěty,
ale z dźakom pſchijaty; wſchak ſo do murjow tež drobne kamjenje trjebaja
a dobru ſłužbu cžinja.

Chceſch-li ſchto k tomu dacź, dha khwataj a cžiń to prjedy, hacž tebi
ſmjercź twoju móſcheń zadźernje. Schtóž njemóže na dobo tejko dacź, kaž
by rady chcył, njech po kruchach dawa, kóžde lěto něſchto.

Dokelž budźe cyrkej cźim prjedy twarjena, cžim ſpěſchniſcho ſo trěbne
pjenjezy nawdadźa a nahromadźa, dyrbjało ſo pſchi kóždej pſchihodṅej
pſchiležnoſcźi na to hladacź, zo by ſo něſchto za cžornecžanſku cyrkej
nawdało. Prawje derje móhł pſchi proceſſionach, kwaſach, kſchcźiznach
něchtó z pſchitomnych dary za tule cyrkej hromadźicź: pſchetož tež na te
waſchnjo móhł ſo rjany pjenjez ze ſnadnych <pb n="67"/>darow nazběracź;
tudy rěka: khroble zapocžecź a ſebi z wobrycženja nicžo njeſcžinicź.

Jelizo ſo někotromužkuli hromadźenjo za nowu cyrkej njeſpodoba — dha je
to joho wěc, a njemóžemy a njechamy joho k hinaſchim myſlam nuzowacź a
mocowacź; ale to ſměmy z połnym pſchedſwědcženjom prajicź: Bohu ſo
ſpodoba, hdyž joho jednorodźenomu ſynej nowe wobydlenjo za joho
pſchitomnoſcź we najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja pſchihotujemy.
Bohu ſo ſpodoba, hdyž nowe měſto natwarimy, hdźež budźe jomu ſwjaty
wopor woprowany. Bohu ſo ſpodoba, hdyž wjele cžłowjekam bližſchu
pſchiležnoſcź damy, Bohu ſwoju luboſcź, cžeſcź a ſłužbu cžaſcźiſcho
wopokazacź.

Njeſpokoj ſo, zo tute ſłowa ſam ſebi pſchecžitaſch, ale rozſchěrjej je
mjez druhimi a pomhaj za dobry ſkutk ſobuſkutkowacź. Hdyž tebi na myſle
pſchińdźe: „ſchto dha? bych dał abo njebych?“ dha je moja rada: daj, a
to prawje wjele, a prawje bórzy!

Powjeſcże z vatikanſkoho koncila.

♣XI.♠

We ſcheſtym cžiſle Póſła ſmy ſobudźělili, zo ſo 22. februara poſlednja
hłowna zhromadźizna koncilſkich wótcow wotdźerža. Smy tam tež nowy
porjad z krótka rozeſtajeli. Tak naſta pſchetorhnjenjo zhromadźiznow,
kotrež něſchto pſchez tſi njedźele trajeſche.

We tutym cžaſu njejſu biſkopojo prózni byli, ale napiſowachu, ſchtož
mějachu k wuſtajenym namjetam pſchiſpomnicź. Jich piſma buchu we
wotrjedźe za „naležnoſcźe wěry“ pſchehladane a k zeſtajenju rozprawy
powužite.

Wſchitke tele dźěła dźěchu doſcź ſpěſchnje wot rukow, tak zo móžeſche ſo
18. měrca zaſy (tſicyta) hłowna zhromadźizna dźeržecź, na kotrejž tſo
biſkopojo wo porjedźenym namjecźe za naležnoſcźe wěry rycžachu. Wo
tejſamej wěcy rycžachu na jena a tſicytej zhromadźiznje (22. měrca) 10
biſkopja, na dwě a tſicytej (23. měrca) 11 biſkopja, na tſi a tſicytej
(24. měrca) 14 biſkopja, na ſchtyri a tſicytej (26. měrca) 6 biſkopja,
na pjecź a tſicytej (28. měrca) 8 biſkopja. Na ſchěſcź a tſicytej
zhromadźiznje (29. měrca) bu pſchi hłoſowanju zawod nimale jednohłóſnje
pſchijaty a potom dale naležnoſcźach wěry rycžane. Wo tejſamej wěcy
rycžachu na ſydym a tſicytej zhromadźiznje (30. měrca) 11 wótcojo, na
woſom a tſicytej (31. měrca) 11 wótcojo, a na dźewjecź a tſicytej (1.
hapryla) 12 wótcojo.

Na 40., 41., 42., 43. a 44. zhromadźiznje (4., 5., 6., 7., 8. t. m.)
wothłoſowachu wótcojo dale wo pſchedpołoženych namjetach, a to wo
wſchitkim nimale jenohłóſnje. Tſecźe ſwjatocžne poſedźenjo budźe
najſkerje 24. hapryla.

Potom hakle budźa wobzanknjenja wozjewjene a tež nam móžne, ſerbſki
pſchełožk cžitarjam Póſła ſobudźělicź.

<pb n="68"/>

Katholſka cyrkej w Korea.

(Skóncženjo.)

5. Na dnju 28. měrca wumrjechu hako martrarjo biſkop Franc Berneux, 51
lět ſtary a měſchnicy Ranfert de Breteniers, 28 lět, Ludwik Beaulieu, 25
lět ſtary a Pětr Dorie, 26 lět. Woni buchu hižon 25. februara zajecźi,
ale we jaſtwje z woprědka derje dźerženi. Tola hako kſcheſcźanſki
mandarin Jan Nam, kiž dyrbjeſche jich ſudźicź pomhacź, cźekny, ſo
knježicźerjo jara rozhněwachu. A młoda kralowna prajeſche kſcheſcźancy
Marcźe Pakec ze ſylzami: „Wſchitko je kónc! Biſkop a wſchitcy europiſcy
miſſionarojo budźa dyrbjecź wumrjecź. Wſchitcy miniſterjo wobſteja na
jich ſmjercźi, a tak drje budźe mój muž dyrbjecź do toho zwolicź. Khowaj
ſo, a praj kſcheſcźanam, kotrychž znajeſch, zo bychu ſo wſchitcy
zakhowani dźerželi.“ Na poſtajenym dnju buchu pola wſy Sainamto, hodźinu
wot hłownoho měſta Seul ſmjercźi podacźi. Jim bu hłowa wotcźata, hako
běchu prjedy tydźenje dołho njewuprajite cžwěle pſchetracź dyrbjeli, tak
zo jim mjaſo na ſtawach w kruchach wiſaſche, a jich koſcźe z dźěla
złamane běchu.

6. Dwaj dnaj pozdźiſcho, 30. měrca ſcźěhowachu jim we tej ſamej
martrarſkej ſmjercźi biſkop Mikławſch Daveluy, 48 lět ſtary, a
miſſionaraj Pětr Aumatre, 28 lět, a Měrcźin Huin, 29 lět ſtary. Jim bu
pola wſy Surieng hłowa wotrubnjena. Z nimi buſchtaj tež morjenaj
kſcheſcźanaj Lukaſch Hoang, kiž běſche ſłužownik pola biſkopa był, a
Józef Tjiang, 64 lět ſtary, měſchcźan a kubleŕ z Nengtji. Tutón bu wot
ſwojeje pſchirodneje ſotry Borbory Kimec, kiž běſche nimale wſchitke
ſobuſtawy ſwojeje ſwójby za Khryſtuſa dobyła, wobrocźeny. Z nim dachu ſo
tež joho žona a 4 dźěcźi kſchcźicź. Dokelž běſche wucženy cžłowjek, bu
wot biſkopa 1855 w Paiſon pſchi tamnym kollegiju hako wucžeŕ poſtajeny.
Tule ſłužbu zaſta hacž do 2. měrca, hdźež bu zajaty, a hdyž cžwěle
njepomhachu, zo by wěru zaprjeł, bu tež morjeny. Na tym dnju wumrje tež
Suſanna Kimec, 30 lět ſtara, a jena druha kſcheſcźanka. Suſanna bě z
měſchcźanſkeje ſwójby, kotraž je hižo pſchez tſi ſplahi kſcheſcżanſka,
ale pſchi pſcheſcźěhach najwjetſchi dźěl zamoženja pſchiſadźiła. Wot
ſwojoho 16. lěta bě z kſcheſcźanom Janom Simom zwěrowana, a bydleſche z
nim a 3 dźěcźimi zbožownje we wſy Tſchugmal. Hako nětk pſcheſcźěhanjo
wudyri, cźekny z dźěcźimi k bratrej do Hajſatong. Jow pak bu z dwěmaj
dźěſcźomaj popanjena a do jaſtwa we měſcźe Tſchieunan z druhej
kſcheſcźanku wotwjedźena. Starſche dźěcźko, kiž běſche 5 lět ſtare,
pſchepoda jenomu kſcheſcźanej, zo by je k jeje mužej dowjedł, a te małe,
kiž mějeſche na rukomaj, za někotre dny wumrje. We jaſtwje buſchtej,
hdźež běchu jimaj prjedy koſcźe a rjebła rozbite, zadajenej.

7. Dźeń prjedy wumrje na te waſchnjo Pawoł Opantſi, 50 lět ſtary, kiž bě
1858 kſchcźeny; hacžrunje z woſobneje ſwójby, běſche potom w Kitſiangkol
w khudobje žiwy. Młodaj kſcheſcźanaj, kiž buſchtaj z nim jataj a
cžwělowanaj, buſchtaj tak njezbožownaj, zo wěru zaprěſchtaj. Někotre dny
pozdźiſcho wumrjeſchtaj tež pſchez zadajenjo kaž wón, Hyacinth Hong z
Ningtſin, 60 lět ſtary, a Domaſch Song z Koteri, 28 lět ſtary. Hong,
kotryž bě wot 5 lět ſem ſlepy, běſche hižon <pb n="69"/>wot 15. měrca z
15 kſcheſcźanami, (bjez nimi mužojo, žony a dźěcźi), kiž zwjetſcha
wſchitcy tam z hłodom zemrjechu, we jaſtwje Tſikſan pſchebywał.

8. Pawoł Kim, 59 lět ſtary, z měſta Seul, kiž bě ſo w ſwojim 18. lěcźe z
macźerju a jenej cźetu kſchcźicź dał, pſchela 8. ſeptembra krej za
naſchu wěru, bjez tym zo běchu jomu prjedy nós a wuſchi pſchekałali.

W měſacu novembru wumrjechu martrarſkeje ſmjercźe Jan Pak, katecheta, 55
lět ſtary, kiž běſche ze zemjanſkeje ſwójby a prjedy na pohanſke
duchownſtwo ſchtudował, běſche ſo w lěcźe 1866 ze wſchitkimi ſobuſtawami
ſwojeje ſwójby wot biſkopa Berneux kſchcźicź dał, wumrje po wulkich
martrach pola wſy Janghatjin. Po nim buchu morjeni Franc Ni, 45 lět
ſtary, tež z woſobneje pohanſkeje ſwójby, běſche ſo pſched 10 lětami
kſcheſcźanſtwej pſchiwobrocźił, kaž tež joho bratr Pawoł Ni, 22 lět
ſtary a joho pſchirodna ſotra Marija Kimec, 49 lět ſtara. Woni běchu
nětk wokhudźili, dokelž běchu jim w pſcheſcźěhanjach wſchitke zamoženjo
wzali. Tež woni wumrjechu za Khryſtuſa, kaž hiſchcźe wjele druhich, kiž
we jaſtwach abo z kradźu morjeni buchu. Wſchitcy ſu w njebjeſach a
proſcha tam za korejſku cyrkej, kiž je za krótki cžas wjacy kreje
pſchelała za Jězuſa, hacž je to kſcheſcźanſtwo pod ſurowym khěžorom Nero
pſchelecź trjebało. Cźěła martrarjow ſu wot kſcheſcźanow pozdźiſcho
cžeſcźownje pohrjebane. Tola dyrbi nas tróſchtowacź, zo budźe tež Bóh,
kiž je te zrudne cžaſy pſchipuſchcźił, w ſwojim cžaſu mjezu ſtajecź
wjedźecź. A krej kſcheſcźanow je pſchecy ſymjo za nowych kſcheſcźanow.
Korejſki kral, kiž je podknježeŕ (vaſal) chineſiſkoho khěžora, njebudźe
tu wěru, kiž ſo wot poddanow chineſiſkoho kraja zjawnje wuznawa, dołho
wjac pſcheſcźěhacź ſměcź, a jomu ſo njebudźe radźicź, kſcheſcźanſtwo
wutupicź, hdyž ſo tam wjele mócniſchomu khěžorej w Anam, kaž budźemy
pozdźiſcho powjedacź, radźiło njeje. A zo ſej Francózowje za krej
ſwojich miſſionarow w ſwojim cžaſu krute zarunanjo žadacź wjedźa, ſu
Korejſcy a Chineſiſcy hižon ſpóznacź pſchiležnoſcź měli.

J. Kral.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Wóndy pobu pola nas mnich z rjada trappiſtow, kotſiž ſu
klóſchtyr ze ſchulu bjez Serbami w Boſniſkej (Turkowſkej) załožili. Tež
chcedźa woni dom za ſyroty załožicź.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je knježna Hana Spitankec z Cžaſec w rjedźe
franciskankow w Kadenje zemrjeła.

Z Budyſchina. Knježna Gabriela Gudźic je hako pomocna wucžeŕka do
Loſławy pſcheſadźena.

Ze Schěrachowa. Naſche towaŕſtwo rjemjeſniſkich, kotrež du 30. januara
t. l. załožene, na nětk hižo 61 woprawdźitych a 16 cžeſtnych ſobuſtawow.
Präſes je k. kapłan Friebel.

<pb n="70"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Prahi. Něhduſchi khěžor Ferdinand je towaŕſtwej za wutwarjowanjo
arcbiſkopſkeje cyrkwje 10,000 ſchěſnakow darił.

Z Brünna. Tudomny biſkop Anton Ernſt grofa Schaaffgotſche je 31. měrca
zemrjeł. Wón bě rodźeny w lěcźe 1804, duchowny wot l. 1827, biſkop ♣in
partibus♠ wot l. 1839 a hako Brünnſki biſkop 1842 wobkrucźeny.

Z Wina. Dokelž khěžor nochcyſche a njemóžeſche dale po radźe miniſtrow k
ſprawnej njeſpokojnoſcźi ſwojich ludow knježicź, ſu woni wo puſchcźenjo
ze ſłužby žadali a jara rady tež doſtali. Zbytki „reichsratha“ ſu nětko
tež domoj póſłane; w poſlenim poſedźenju ſtaj präſidentaj hiſchcźe
khětro kanclerja Beuſta poſwarjełoj. Prjedy hacž pak ſo w khěžorſtwje
centralisma a dualisma cyle wotrjeknu a k ſprawnomu föderalismej
pſchedrěja (tak zo změja tamniſche ludy a kraleſtwa ſwoje prawa), budźa
drje hiſchcźe někotre pſchekhodne miniſterſtwa, kotrychž prěnje je nětk
pólſki grofa Potocki po porucžnoſcźi zeſtajił.

Z Wina. Zeleny ſchwórtk běſche zaſy ceremonija nohimycźa w hrodowſkej
khapali. Khěžor myjeſche nohi 12 ſtarym khudym mužam a khěžorowa 12
khudym žonam. Cźile wuzwoleni doſtanu potom pola khěžora tež wobjed a
wulku jałmožnu.

Z Roma. Dźeń 25. měrca zemrje tu biſkop Ciofi z Chiuſi, 82 lět ſtary.

Z Roma. Pjenježk ſwjatoho Pětra bu bamžej wot l. 1861 pſchecy po
wjetſchej abo mjeńſchej potrěbnoſcźi dawany. Wot l. 1864, hdyž chcychu
katholſke knježeŕſtwa bamžej pomhacź a potom ſwoje ſłowo njedźeržachu,
je pjenježk pſchibjerał; tak bu 1868 na 9 milijonow frankow datych a
wloni hižo 11 milijonow frankow.

Z Roma. Z nowa ſo powjeda, zo budźe koncil w horcych lětnych měſacach
pſchetorhnjeny, a tež, zo budźe potom hacž do lěcźa 1871 tracź.

Z Roma. Koncilſcy wótcojo ſu namjet ſtajili, zo by ſwjaty Józef
ſwjatocžnje wuprajeny był hako patron cyrkwje.

Z Roma. Pſchekora ze zjenocźenymi Armenami w Koſtantinoplu dla
patriarchi Haſſouna ſkóncži ſo zbožownje. Swjaty wótc je nowoho
japoſchtołſkoho viſitatora, biſkopa Valenziani pomjenował. Turkowſka
pomha pak dotal tej ſtronje we armenſkej woſadźe, kotraž by ſo rady wot
bamža wottorhnyła.

Z Roma. Biſkop Stroßmayer z Diakovara w Khrowatſkej běſche žadany, zo by
ruſowſke knježeŕſtwo z bamžom wujednacź pomhał. Wón pak je ſo wotrjekł,
dokelž w nětcžiſchich wobſtejenjach zda ſo tajke prócowanjo njepłódne.
Tež ſo powjeda, zo chce bamž Ruſowſku za miſſionſki kraj wuprajicź,
dokelž je porjadne dopiſowanjo z tamniſchimi cyrkwinſkimi
prědkſtejerjemi (z wjetſcha adminiſtratorami diöceſow) jara zadźewane.

Z Roma. Bratraj Leman z Lyona, po narodnoſcźi Židaj, nětko po wěrje
kſcheſcźanaj a katholſkaj duchownaj, ſtaj próſtwu zeſtajiłoj a w Romje
wot 506 biſkopow ze wſchěch ſwětadźělow podpiſacź dałoj, zo by koncil
tež zjawne napominanjo za židow wudał, kotſiž hiſchcźe pſchecy na
meſſiasa cžakaja. Wonaj ſtaj tule próſtwu ſwjatomu wótcej pſchepodałoj,
a tón je jeju pſchecźelnje powitał a jimaj bjez druhim prajił: „Mojej
ſynaj, pſchiwozmu waju próſtwu a pſchepodam <pb n="71"/>ju ſam
ſekretarjej koncila. Pſchihodźi ſo, haj derje je, Iſraelitow napominacź
a jich wubudźecź. Waſch narod (lud) ma w ſwjatym piſmje ſlubjenjo, zo ſo
wobrocźi. Jelizo je doſpołny winozběr (Weinleſe) njemóžny, daj nam Bóh,
znajmjeńſcha někotre kitki wuſchcźipnycź.“ Potom žohnowaſche wón teju
bratrow a praji jimaj k poſylnjenju: „Wój dźěłataj za ſwój lud, to je
waju powołanjo, wój chcetaj, ſchtož je Mójzes cžinił: jón wuſwobodźicź!“

Z Roma. W Priscillinych katakombach, hdźež ſu tam rowy ſwj. Pudencia a
ſwj. Praxedy bu murja potorhana, kiž je z 3. lětſtotka. Pſchi tym
pſchińdźe ſo na rowy, kotrež běchu dotal zawrjene. Někotre z nich maja
zajimawe napiſma, někotre z 1. a 2. lětſtotka.

Z Roma. Bamž ſwjecźeſche bołmoncžku we Pětrowej cyrkwi bołminy a
wudźěleſche je ſam najwoſebniſchim knježim, kaž kardinalam, wójwodźe z
Modeny, wulkowójwodźe z Toskana a někotrym druhim wuzwolenym.

Z Roma. Pſchi pſchiležnoſcźi próſtwy bratrow Lemanow ſo powjeda, zo je
ſwjaty wótc na jeju žadoſcź pſched dlěſchim cžaſom Božu mſchu woprował w
cyrkwi ſ. Handrija ♣delle Frate♠ na měnjenjo, zo bychu ſo tež židźa
wobrocźili. To je ta cyrkej, w kotrejž je ſo prjedawſchi žid a hanicźeŕ
kſcheſcźanow, k. Alfons Ratisbonne (nětko duchowny w Jeruzalemje) pſched
lětami nahle pſchez ſpodźiwne widźenjo kſcheſcźanſtwu pſchiwobrocźił.
Wón je kaž bratraj Lemanaj Francóza. Tež joho bratr je konvertita
(wobrocźeny).

Z Roma. We Florencu běchu jene nowiny wunjeſłe, zo ſtaj ſławnej
wucžencaj ♣P.♠ Secchi, direktor romſkeje hwězdaŕnje, a ♣P.♠ Roſa z rjada
jeſuitow wuſtupiłoj. Ale nětko ♣P.♠ Secchi w nowinach zjawne cžini, zo
to jomu ani joho duchownomu bratrej ſo ženje njewuzda, ale zo chcetaj
hacž do ſmjercźe jeſuitaj woſtacź.

Italſka. W někotrych ſtronach kraleſtwa pſchibjera zaſy katholſke
zmyſlenjo. To je tež z toho widźecź, zo ſu proteſtantſke ſchule, kiž
buchu we Florencu a druhdże l. 1860 załožene, nimale prózne. Wot
knježeŕſtwa zběhnjeny ſwjaty dźeń ſ. Józefa bu lětſa zaſy jara
ſwjecźeny. K wobkrucźenju katholſkoho zmyſlenja załožuja ſo towarſtwa
žónſkich, kotrež woſebite ſlubjenjo cžinja, zo chcedźa dźěcźi derje
kſcheſcźanſcy wocźahnycź.

Italſka. Kraleſtwo ma pſchi wſchim rubjenju cyrkwinſkich kubłow žałoſnje
wulki dołh, mjenujcy 4140 milijonow frankow.

Schpaniſka. Tudy k žanomu trajacomu měrej njepſchińdźe; njedawno běſche
zaſy zběžk w měſcźe Barcelona, bu pak poduſcheny.

Schpaniſka. Wjele duchownych ſo ſpjecźuje, pſchiſahu na nowu krajnu
wuſtawu (Verfaſſung) wotpołožicź. Wona drje tež za tym budźe. Nowiny
♣„Epoca“♠ radźa knježeŕſtwu, zo by tu pſchiſahu pſcheměniła.

Jendźelſka. Towaŕſtwo za rozſchěrjenjo biblijow je ſpóznało, zo je w
joho biblijach wjele wopacžnoſcźow. Schtó ma porjedźecź? Jendźelſcy
proteſtantſcy biſkopja ſu w tym naſtupanju próſtwu na parlament (ſejm,
Landtag) póſłali, zo by wón ſkóncžne wobzanknjenjo ſcžinił. Tajkomu
wuprajenju podcźiſnu ſo cźile „biſkopja“ a potom budźe parlament
„njezmólny“.

<pb n="72"/>

Japanſka. Kſcheſcźenjo, kotrychž ſu po morju wotwjezli, budźa najſkerje
do hubjenych krajinow wuſadźeni. Na łódźe (ſchify) cźěrjachu jich w
hromadach; pſchi tym buchu ſtari ludźo, kiž khwatacź njemóžachu,
njeſmilnje bicźi, a dźěcźi, kiž w cźiſchcźeńcy padźechu, njeſmědźachu
wot ſtarſchich zběhnjene bycź a buchu k ſmjercźi zateptane. Francózſki
połnomócnik a druzy póſłancojo ſu ſo na tajke pſcheſcźěhanjo krucźe
wobcźežowali. Miniſterſtwo praji na to, zo ſu zaſtojnicy bjez
wyſchſcheje porucžnoſcźe tak cžinili. Ale to ſo njemóže wěricź. Japanſcy
ſłowo njedźerža. Wloni ſu francózſkomu póſłancej ſlubili, zo njebudża
wjacy ſtare zakonje płacźicź, po kotrychž žadyn rodźeny Japanſki
kſcheſcźanſtwo pſchiwzacź njeſmědźeſche. Pſchi jenym prjedawſchim
mjenſchim pſcheſcźěhanju buchu Japaneſojo nuzowani pſchez francózſke
knježeŕſtwo, zo dyrbja kſcheſcźanam nacžinjenu ſchkodu někak zarunacź.
Ale woni ſo pſchecy wotwlakuja. Duž drje budźa Francózowje zaſy z brónju
do nich dyrbjecź.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 205. Handrij Najcž z Bělcžec; 206. Jan Pě
terka z Hrubjelcžic; 207. kubleṙ Mikławſch Kmjecż z Kozarc; 208. Jakub
Wawrik z Khróſcżic; 209. Marija Pawlikowa z Cžaſec; 210. žiwnoſcźeŕ
Jakub Vitus Kral z Małſec.

Na lěto 1869 zapłacźichu: 397. M. Kmjecź z Kozarc.

♣BN.♠ Jeli móže něchtó 1. a 5. cžiſło Póſła parowacż, njech je k
wužitkej towaṙſtwa nam zaſy póſcźele.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Michał Mikławſch, ſ. Handrija Auguſta Rencža z
B.; Jan Hugo, ſ. žiwnoſcżerja Jakuba Vita Krala z Małſec.

Z Radworja. Kſchcżeni: Khatyrna, dż. Auguſta Mathesa z Radworja; Jan, ſ.
Jana Pjetaſcha z Radworja; Marija, dż. Mikławſcha Rehorka z Lutowcža;
Mikławſch, ſ. Mikławſcha Wawrija (khěżnika) z Radworja (†); Hańža
Marija, dż. Mikławſcha Möhna z Radworja; Marija Martha, dż. Handrija
Schołty z Lutowcža; Hana, dź. Michała Hicki z Radworja; Guſtav Reinhold,
ſ. Jana Kerna z Nowych Boranec. — Zemrjecżi: Marija, m. Jakuba Buſche z
Radworja, 54 l. m. 10 d.; Haṅža, wud. Jurija Pjekarja z Radworja, 87 l.
17 d; Hana Marija, dź. Auguſta Heinricha z Kamjenej, 1 l. 9 m. 6 d.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: k.
adminiſtrator J. Herrmann we Wotrowje 10 tol.; pſchekupc Mikławſch
Schołta z Wotrowa 5 tol.; Marija Bjarſchec z Wotrowa 1 tol.; H. B. z Cž.
100 tol. (ſtatny dołžny liſt, Serie ♣II.,♠ cžiſło 121,744 z talonom a z
kuponom wot 1. julija 1870); njeboh Mikławſch Rencž, kubleṙ z Khróſcżic,
we wotkazanju 50 tol. (1. meje wupłacżomne); z Rumburga 1 tol. 10 nſl.

Hromadźe 2096 tol. 26 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 9. 7. meje 1870. Lětnik 8.♠

Hłós ze wſy.

Kak jara ſo helſke mocy w naſchim cžaſu prócuja, wutroby wěriwych cyrkwi
wotcźahnycź, pokazuja te powjeſtwa, kiž ſu we wſchelakich nowinach
koncila dla rozſchěrokoſcźene, kaž tež te njewoſłabjace prócowanjo
njepſchecźelow ſwjateje cyrkwje, tajke nowiny tež naſchim lubym,
hiſchcźe wěriwym Serbam do rukow dawacź. Najbóle ſu hoſcźeńcarjo
narycženi, zo bychu tajke njekhmane nowinki ſobudźerželi a ludej k
cžitanju poſkicźeli. Trjebamy jenož pſchekhodźicź naſchu krajinu, a
namakamy we wſchelakich wſach na blidach hoſcźeńcow a korcžmow tajke
piſma. Schtóž naſch lud znaje, ſnadź njebudźe wěricź, zo Serbja za tajki
njerjad pjenjezy wudawaja, a tola je tomu tak. Kak ſchkódne cžitanjo
tajkich nowinkow za lud je, je piſaŕ tohole naſtawka wóndanjo we
rozrycžowanju nazhonił. W tajkich piſmach ſu woſebje naſche klóſchtry a
nětcžiſchi koncil tak wohidnje hanjene, zo mohł prajicź: cźile piſarjo
ſej myſla, zo ſmy my katholikojo cyle zaſlepjeni, a zo woni nam hakle
widźenjo dadźa. O ſkhrobła hłupoſcź! Woni woznamjenuja naſch koncil hako
zhromadźiznu, w kotrejž jenož njepſchezjenoſcź knježi a w kotrejž ſo
wucžby naſtajeja, kiž ſu napſchecźo ſtrowomu rozomej. We namjetowanej
njezmólnoſcźi bamža ſu pſchihódny ſrědk namakali, zo móhli wěriwych
zamolicź; woni wukładuja ſłowo „njezmólnoſcź“ wopacžnje, a njepoſłuchaja
na to, ſchtož cyrkej w tymle naſtupanju praji. Tež jednanja biſkopow na
koncilu ſo tak wopiſuja, zo lud, kiž tu wěc lěpje njeznaje, na winojtu
cžeſcźownoſcź zabudźe a zhromadźiznu biſkopow za žanu wot ſwjatoho Ducha
wjedźenu njeſpóznaje. Swjaty wótc je tam hako twjerda hłójcžka wopiſany.
Pſchi wſchěm pak praja tele nowiny, zo naſche katholſke prawa zaſtupuja.
Tak dźěłaja njepſchecźeljo naſcheje cyrkwje a tak ſo prócuja nutskhod
pola nas dóſtacź. Chcył tola naſch lubowany lud, kiž je ſo dotal ſwěrnje
k ſwojej cyrkwi dźeržał, a za wupſcheſtrjenjo tejeſameje <pb
n="74"/>kraſne wopory pſchinjeſł, a kotryž loni pſchi 50lětnym
měſchniſkim jubileju ſwjatoho wótca kraſne znamjo luboſcźe pokazał je,
chcył tola tónle katholſki lud wſchitku wěru tajkim njepſchecźelſkim
piſmam zapowjeſcź, a radſcho dobre katholſke piſma: ſerbſki Poſoł,
lipſkowſki Kirchenblatt, Dülmer kathol. Miſſionsblatt, Weſtphäliſches
Volksblatt a podobne cžitacź! Bychu dha proteſtantowje abo židźa, hdyž
jich paſtorojo abo rabbinarjo zhromadźizny dźerža, katholſke nowiny, hdy
bychu wone tele zhromadźizny haniłe, dźerželi a cžitali? Wěſcźe nic.
Runje tak njeſmědźa katholikojo ze ſwojimi pjenjezami piſma podpjeracź,
kiž jenož jěd ſykaja na naſchu ſwjatu katholſku wěru, a kiž pſchez
wopacžne wukładowanja abo tołſte łžě nam to rubicź chcedźa, ſchtož je
nam ſwjate a wěrne. Njemyſlmy ſej, zo njepſchecźelojo koncila naſchomu
ludej z cyła ſchkodźicź njemóhli ze ſwojimi piſmami! Hdyž z ludom
wobkhadźamy, dha zhonimy, zo drje wón rady wot koncila powjeda, zo pak
tež wſchelake ſudźenja napſchecźo koncilej ma, kiž je pſchez cžitanjo
hubjenych nowiuow a piſmow, abo pſchez wobkhad z cyrkwinſkimi
njepſchecźelemi dóſtał. Koncil je nětk wſchědna wěc, wo kotrejž
ſłyſchimy na wſchitkich pucźach, železnicach, w hoſcźeńcach a domach,
hdźež ſo ludźo hromadu ſkhadźuja. Rozwucženjo ludu wo nim w
prědowanjach, ſobudźělenjo wo joho ſkutkowanju, warnowanjo pſched
cžitanjom złych nowinow a zanicženjo tych łžow, kiž koncila dla ſo
cžinja, je tohodla jara trěbne. A tele rozwucženjo namakamy we tych
horjeka pomjenowanych katholſkich nowinach a nic w proteſtantſkich.
Pſchehladajmy jenož te proteſtantſke nowiny, z kajkej pilnoſcźu wone
napſchecźo naſchej cyrkwi a koncilej piſaju. Proteſtantſki lud cžita je
z wilkej wcźipnoſcźu a powjeda te łžě katholikam, hdźež z nimi hromadu
pſchińdźe. Katholik, kotryž žane katholſke cyrkwinſke nowiny njecžita
abo ſo hewak rozwucžicź njeda, tu potom ſteji kaž němy, wón njemóže
rycžecź a wotmołwjecź, haj dźiwa ſo na mudroſcźi piſarja tajkich
nowinkow a je zamoleny w ſwojej wěrje. Naſch ſerbſki katholſki lud dyrbi
tohodla tež k rozrycžowanju ſo wobrónicź, a tule bróń dyrbi dóſtacź wot
ſwojich wjedźicźerjow. Njepſchecźelojo katholſkeje cyrkwje njepſcheſtanu
mjelcžecź, tež katholikojo njeſmědźa mjelcžecź. Njebojmy ſo wojowanja,
kiž we tym naſtupanju ſnadź tež z někotrymi mamy, njebojmy ſo, hdyž
pſchez naſchu krutoſcź tajkich wjelkow bóle wabimy! Toho abo druhoho
ſnadź z tym ženje njepolěpſchimy, dokelž je dawno ſwoju wěru zhubił a
łóji jenož za něcžim, zo móhł ſo tež zwonkownje wot ſwjateje cyrkwje
wotrjec, kaž je to dawno we znutskownym cžinił! Ale wuſlecžmy tajkich
wjelkow z najmjeńſcha tu wowcžu draſtu, zo bychu ſpóznacźi a potom za
wěriwych njeſchkódni ſcźinjeni byli.

Hff.

Powjeſcże z vatikanſkoho koncila.

♣XII.♠

Na 45. a 46. hłownej zhromadźiznje (12. a 19. hapryla) bu pſchezcyłne
hłoſowanjo wo namjetach wěry dokonjane a wozjewjene, zo změje ſo tſecźa
zjawna zhromadźizna 24. hapryla dopołdnja a zo budźeja tehdom dotal
wucžinjene wěcy wozjewjene.

<pb n="75"/>

Prěnju njedźelu po jutrach zhromadźichu ſo koncilſcy wótcojo, wſchitkich
hromadźe běſche 664, k tſecźej zjawnej zhromadźiznje we pſchitomnoſcźi
ſwjatoho wótca. Najprjedy mėjeſche w 1/4 10 hodźinje kardinal Bilio Božu
mſchu. Po Božej mſchi zaſtupi ſwjaty wótc ze ſwojim pſchewodniſtwom
pſchez gregorianſku khapalu do koncilſkeje khapale a poſydny ſo na
trónje. Tu zwobleka ſo ſwjedźeńſku draſtu. Na to buchu koncilſke
modlitwy a litanija wo wſchěch Swjatych wuſpěwana, a ſcźenjo Mat. 18,
18—20 wuſpěwane. Tele modlitwy trajachu 3/4 hodźinow. Na to buchu
wſchitke dotalne wuradźenja w naſtupanju wěry pſchecžitane a na
zhromadźenych wótcow praſchenjo ſtajene, hacž ſo jim pſchecžitane
poſtajenja ſpodobaja? Na to buchu hłoſy biſkopow hromadźene; wſchitcy
hłoſowachu „haj“. Cyłe hłoſowanjo trajeſche pſchez połdra hodźiny.

Na to bu hłoſowanjo ſwjatomu wótcej zjewjene, kotryž ſtanywſchi
prajeſche: „Wukazy a prawidła (♣Decreta et canones♠) runje pſchecžitane
ſu ſo wótcam ſpodobałe, a nichtó njeje hinak myſlił; a my z
pſchihłoſowanjom ſwjatoho koncila teſame tak poſtajamy, wuſtajamy a
wobkrucźamy, kaž ſu cžitane.“

Z tym dha buchu wotſudźene a zacźiſnjene wſchelake błudne wucžby a
měnjenja, kotrež ſu ſo tam a ſem na ſwěcźe rozſchěrjecź pocžałe.

Tudy njech ſcźěhuje wucźahwk wažniſchich wěcow, dokelž móžemy cyłe
poſtajenja hakle pſchichodnje pſchinjeſcź.

W naſtupanju Boha ſtworicźerja wſchitkich wěcow bu zacźiſnjeny błud, kiž
prěje, zo je wſchitko wot Boha ſtworjene; zo ſu duchowne ſtworjenja; zo
ſu Bóh wot ſwěta rozeznawa; abo zo ſu wſchitke wěcy z nicžoho ſtworjene.

W naſtupanju božoho zjewjenja bu zaſudźeny błud, kiž měni, zo cžłowjek
Boha ze ſwojim rozomom ſpóznacź njemóže; zo ſo Bóh cžłowjekej pſchez
zjewjenjo wozjewicź njemóže, abo zo cžłowjek k doſpołnoſcźi božeje
pomocy njetrjeba, abo zo ſwjate piſmo njeje wot Boha nutsdawane.

W naſtupanju wěry buchu zaſtorcžene błudne měnjenja, kiž praja, zo Bóh
wot cžłowjeka wěru žadacź njemóže, a zo cžłowjek wěrnoſcźe njetrjeba
Boha dla wěricź, ale zo joho móže joho ſamotne nazhonjenjo abo
zrozemjenjo k wěrje pohnuwacź; abo zo dźiwy njejſu móžne a wěſte a
trěbne; abo zo ſo k wěrjenju božeje hnady njetrjeba, abo zo ſu wſchitke
wěry jenak dobre abo zo ſo na wěrnoſcźi dwělowacź ſmě.

W naſtupanju wěry a rozoma buchu zaſudźene, błudy, kiž praja, zo we
božim zjewjenju tež potajnoſcźe njejſu, abo zo ſmědźa ſwětne wědomoſcźe
ſo wucžbam božoho zjewjenja pſchecźiwjecź, abo zo ſmědźa ſo cyrkwine
wucžby hinak wukładowacź, hacž je cyrkej zrozemja.

Hdyž dha běchu tute wěcy wozjewjene, wobzamkny ſwjaty wótc zhromadźiznu
ze ſcźěhowacymi ſłowami: „Dokelž ſu koncilſcy wótcowje wſchitcy bjez
wuwzacźa z „♣placet♠“ (t. j. mi ſo ſpodoba = haj) wotmołwili na
„♣decreta et canones,♠“ kotrež buchu runje pſchecžitane, dha wuprajimy
my ſami we tymſamym zmyſłu wěrnoſcźe, kotrež ſu we tychle dekretach
(wukazach) a kanonach (prawidłach) wopſchijate a kotrež po mocy ſwojeje
japoſchtołſkeje ſłužby wobkrucźamy. Wy widźicźe, lubi bratſja, kak derje
a luboznje je, pſchezjednje zaſtupicź do Knjezowoho domu <pb n="76"/>a
khodźicź we pokoju. Khodźcźe pſchecy tak. A dokelž na tymſamym dnju
naſch knjez Jězus Khryſtus ſwojim japoſchtołam pokoj da, dam tež ja, kiž
ſym joho njedoſtojny naměſtnik, wam we joho mjenje pokoj. Tónle pokoj,
wy je wěſcźe, zahanja bojoſcź; tónle pokoj, wy je hiſchcźe wěſcźe, zamka
wuſchi napſchecźo rycžam wot wonka. O zo by tónle pokoj was wſchitke dny
waſchoho žiwjenja pſchewodźał! Njech je wón waſch tróſcht! Njech je wón
waſcha ſylnoſcź we wokamiknjenju ſmjercźe. Njech je wón waſcha wěcžna
radoſcź we njebjeſach.“

Na to bu protokoll poſedźenja zeſtajany, a ſkóncžnje „♣Te Deum♠“
zaſpěwane a wot bamža požohnowanjo wudźělene. Wokoło 1 hodźiny
rozeńdźechu ſo wótcojo do ſwojich wobydlenjow.

W 47. a 48. generalnej zhromadźiznje (29. a 30. hapryla) bu jednanjo wo
małym katechismje za cyłu cyrkej ſkóncžene. Na 4. meje bě 49.
zhromadźizna.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Dla doſpołnoſcźe naſcheje chroniki pſchiſpominamy, zo
buchu ſwjate wolije za naſchu a tež za dreždźanſku diöceſu lětſa zeleny
ſchtwórtk w Prazy wot biſkopa Krejc̀i ſwjecźene a tón ſamy dźeń z Prahi
pſchiwjezene.

Z Budyſchina. Mejſka pobožnoſcź, kotruž łońſche lěto po raniſchich
kemſchach dźeržachmy, je w naſchej ſerbſkej cyrkwi lětſa wjecžor 1/2 8,
a to wot ſpocžatka prěni dźeń ſerbſki a druhi dźeń němſki.

Z Budyſchina. Zańdźenu njedźelu ſwjecźeſche k. wucžeŕ Franc Lemmer ſwoje
25lětne zaſtojnſke jubileum.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, ſu naſchi ſerbſcy krajenjo zbožownje z Roma
domoj ſo wrócźili. Dwaj z nich, k. Pjech a k. Jawork ſtaj tež w Neapelu
pobyłoj. Wſchitcy ſchtyrjo ſu jara ſpokojeni z tym, ſchtož ſu widźeli a
ſłyſcheli. Woni ſu na dompucźu tež w Loreto pobyli. Z Roma wotjědźechu
26. hapryla, běchu 2. meje we Winje a zańdźeny ſchtwórtk ſu poſleni
domoj pſchijěli.

Z Budyſchiua. Kaž wěmy, je naſch krajan, k. J. Buk, dwórſki kapłan a
progymnaſialny direktor w Dreždźanach, 25, hapryla do Roma ſo podał a
chce na ſwjatki zaſy domoj pſchijěcź.

Z Budyſchina. Zwjeſelaca powjeſcź ſteji dźenſa na poſlenjej ſtronje
Póſła; klóſchtyr Marijneje Hwězdy je tyſac (tawzynt) toleri k załoženju
cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju darił. Te ſame buchu hnydom na dań
date. Dźak a ſława naſchomu klóſchtrej!

Z Budyſchina. Zańdźeny ſchtwórtk bu w tachantſkim konſiſtorium dotalny
faraŕ w nowozałoženej woſadźe Neuleutersdorf (wot l. 1862), k. Anton
Müller hako faraŕ w Oſtritzu wobkrucźeny. Inſtallacija (nutswjedźenjo) w
Oſtritzu budźe njedźelu 15. meje.

Z Budyſchina. Po jutrach ſtaj w tudomnym ſeminaru abiturjentſke
pruhowanjo wotpołožiłoj: k. Pětr Schołta z Wotrowa, kiž je nětko pomocny
wucžeŕ w Dreždźanach, a k. Pawoł Brendler z Oſtritza, kiž měſto
domjacoho <pb n="77"/>wucžerja doſtanje; tež ſu wólbokhmanoſtne
pruhowanjo (Wahlfähigkeitsexamen, kiž ſo dwě lěcźe po wuſtupjenju ze
ſeminara cžini) wobſtali dotalni pomocni wucžerjo: k. Heinrich Gäbler z
Dreždźan, k. Franc Teichmann z Lipſka a k. Ernſt Wünſche z Grunawy.
Nětko je w nowym ſchulſkim lěcźe w ſeminaru 15 ſeminariſtow (bjez nimi 3
Serbja: Grólmus z Radworja, Schołta z Budyſchina a Kubank z Radworja),
kiž ſo na wucžeŕſtwo pſchihotuja, a 15 präparandow, kotſiž chcedźa
pozdźiſcho z wjetſcha na gymnaſiach dale ſchtudowacź. Mamy za
pſchiſłuſchnoſcź, naſchich Serbow kedźbnych ſcžinicź, zo bychu ſwojich
ſynow, kotſiž woprawdźe talenty a žadoſcź za kotrymžkuli ſchtudirowanjom
maja, radſcho zaže do měſchcźanſkeje katholſkeje ſchule (hdźež wucžba
njeje jenož połdźeńſka, ale cyłodźeńſka) ſłali, hacž ſo to z wjetſcha
ſtanje. Naturſka wěc je, zo pſchi wjacyhodźinſkim wucženju měſchcźanſki
ſchuleŕ pſchi hewak jenajkich wobſtejenjach (t. r. jeli woſebite hodźiny
pola wjeſnoho wucžerja měł njeje atd.) wjacy móže, dyžli wjeſny hižo
pſchi zaſtupjenju do ſeminara abo do gymnaſia. Z tym nochcemy prajicź,
zo wobdarjeny wjeſny ſchuleŕ to, ſchtož jomu pobrachuje, potom
nakhwatacź njemohł; ale tak wjele je wěſte, zo cžaſto tajcy wjeſni wjacy
zadźewkow pſchi zaſtupjenju do gymnaſiow a ſeminarow namakaja, a
pozdźiſcho ſwoje ſchtudije dokonjeja, pſchi cžimž ſnadź ſchtudowacy
nicžo njezhubi, ale tola — nanowa móſchna. Dale cžinimy tych, kotſiž
chcedźa něhdy wucžerjo bycź, kedźbnych, zo bychu woprawdźe a zaže
pocželi muſiku (hudźbu) wuknycź, dokelž ſo na to tež pſchi zaſtupjenju
do wucžeŕſkeje präparandy dźiwacź dyrbi. Tola na tón raz doſcź wo tym,
dokelž je ſo ſchulſke lěto hižo zapocžało, ale dla pſchichodnych jutrow
ſebi to w pomjatku wobkhowajcźe, ſerbſcy katholſcy nanojo!

Z Budyſchina. Na wulkej ſchuli (gymnaſium) je nětko z cyła 13
katholſkich ſchulerjow, bjez nimi 3 Serbja. Nabožniſku wucžbu doſtawaja
we tſjoch wotdźělenjach, najwyſchſchej klaſſy ze ſeminariſtami, a druhe
klaſſy woſebje wot dweju duchowneju.

Z Budyſchina. W Lipſku je jedyn tak mjenowany katholik k lutherſtwu
pſcheſtupił a tež w naſchej Jazońcy, kaž cžitachmy, dwaj tak mjenowanaj
katholikaj z blizkich Cžech. Tajke pſcheſtupjenja njejſu za nas žana
ſchkoda. A k tomu je jim praſchenjo wo njezmólnoſcźi bamža witana
pſchiležnoſcź, zo by jich pſcheſtupjenjo wjacy cžeſcźe — pola ſwěta
doſtało. Wjele zboža na pucź!

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Chemnitz. W hrodowſkej cyrkwi we Wechſelburgu na kuble k. grofy ze
Schönburg-Forderglauchau ſu wot oktobra kóždu njedźelu katholſke bože
ſłužby, dokelž je tam pſchi twarjenju železnicy nětko wjele katholſkich
ſkałarjow z Italſkeje a dźěłacźerjow z Cžech.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Lětuſche jutry wotdžeržachu ſo we naſchej farſkej cyrkwi jara
ſwjatocžnje. Boži row z wuſtajenym božim cźěłom bu wot wulkeje <pb
n="78"/>mnohoſcźe pobožnoho ludu wodnjo a w nocy wopytowany; tež z cuzby
ſo jich wjele pola nas zeńdźe, zo bychu we ſpowjednym ſtole a pſchi
božim wołtarju ſwoje jutry ſwjecźili. Jutrowńcžku po dopołdniſchich
božich ſłužbach zhromadźichu ſo woſadni kſchižerjo (jich bě 134) na
torhoſchcźu naſchoho měſtacžka a potomhacž pſchi cyrkwinych durjach z
ruki fararja ſwjaty jutrowny kſchiž doſtali běchu, podachu ſo we rjanym
proceſſionje na wuhotowanych konjoch a ſerbſke khěrluſche ſpěwajo do
Ralbic. Kſchižerjo z ralbicžanſkeje woſady (jich bě 70) pſchińdźechu k
nam popołdnju k napoł dwěmaj. Jich wjedźeſche knjez Mikławſch Cžornak z
Ralbic, kotryž lětſa ſwój 50lětny jubilej hako kſchižeŕ ſwjecźeſche.
Pjecźdźeſat lět dołho je wón kóžde lěto a bjez pſchetorhnjenja z
jutrownym kſchižom z Ralbic do Kulowa rajtował. Pſchi wulkich cyrkwinych
durjach, kiž z pletwu wobwěſchane běchu, powita knjeza jubilara naſch
faraŕ z dwěmaj duchownymaj a dźeržeſche krótku ſerbſku rycž, we kotrejž
wón cžeſnomu jubilarej zbožo pſchejeſche a lubym ſerbſkim bratram z
ralbicžanſkeje woſady, kiž knjeza jubilara pſchewodźachu a kiž po
khwalobnym waſchnju prědownikow k cžeſcźi horjeſtanjenoho zbóžnika ze
ſwjatym jutrownym kſchižom naſch boži dom wopytaju, wutrobny dźak
prajeſche. Na to poda faraŕ knjezej jubilarej złotu nuchawku a złoty
wěnc z cžeŕwjenym bancźikom, na kotrohož kóncžkomaj złoty kſchiž a
napiſmo: „Jutry 1820—1870“ cźiſchcźanej běſchtej, z tej próſtwu, zo
chcył wón tele wopomnjeńcžko pſchiwzacź hako ſnadne znamjo naſcheje
luboſcźe a naſchoho cžeſcźowanja. Knjez jubilar běſche jara hnuty a
ſylzy ſo jomu z wocžow ronjachu. My pak jomu klincžate „Sława!“
pſchiwołamy a proſymy Boha, zo by joho žohnował z hnadu, z dobrej
ſtrowotu a ze zbožownej ſtarobu, tak, zo móhł wón hiſchcźe wjele
kraſnych lět hako kſchižeŕ a luby pſchecźel ze ſwojimi ſobukrajanami k
nam pſchińcź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Prahi. Lauretanſka zwonowa hra na kapucinaŕſkim tórmje na Hradcžinje,
ze 27 harmoniſcy zeſtajanych zwóncžkow wobſtejaca, 1694 załožena, budźe
na khóſty patrona, wjeŕcha Morica Lobkowica 800 ſchěſnakow z nowa
wuporjedźana.

Z Prahi. Wuporjedźenjo a wutwarjowanjo arcbiſkopſkeje cyrkwje ſwjatoho
Vita traje hižo 8 lět a płacźi dotal 280,000 ſchěſnakow. K daliſchomu
twarjenju je „Dombauverein“ zaſy 54,828 ſchěſnakow nahromadźił. W lěcźe
1873, hdyž budźe 900lětne jubileum załoženja pražſkoho biſkopſtwa
ſwjecźene, budże reſtauracija dotalnoho dźěla cyrkwje dokonjana. Potom
pſchikrocži ſo k daletwarjenju cyrkwje, kotrež chcedźa za 12—14 lět
wuwjeſcź. K tomu budźe ſo kóžde lěto 20,000 ſchěſnakow trjebacź. Hdy
byſchtaj 2 milijonaj ludźi (cyłe Cžechi maja 5 mil. katholikow) kóždy
tydźeń po 1 krajcaru k tomu dali, by we 12 lětach 3,120,000 ſchěſnakow
nahromadźenych było! Tež wocžakuja ſo wotkazanja za dotwarjenjo cyrkwje.

Z Georgswaldy. Piſa mi k. kapłan Storch k wudoſpołnjenju dopiſa z
Philippsdorfa w 7. cžiſle Póſła bjez druhim tole. Nětko je tež
dowolnoſcź wot ſwětneje wyſchnoſcźe pſchiſchła, zo móže ſo cyrkej po
pſchepodatych twarſkich planach twaricź zapocžecź. Twarſki komité je tež
hižo z woſady wuzwoleny a wobkrucźeny. <pb n="79"/>W tutym měſacu budźe
najſkerje hnadny domik zwottorhany hacž na hnadnu ſtwicžku, kotraž tež w
cžaſu twarjenja ſtejo woſtanje, tak zo pobožnoſcź tam pſchetorhnjena
njebudźe. Khapala, kiž budźe hnadnu ſtwicžku wobdawacź, ma ſkónc tutoho
lěta hotowa bycź. Pſchichodne lěto hakle zapocžnje ſo potom twar
cyrkwje, kaž ſmy hižo piſali. Tež pſchiſtaja k. kapłan, zo buſchtej na
hnadnym měſcźe w měrcu dwě dźěſcźi pſchez zaſtupnu próſtwu ſwjateje
Marije wuſtrowjenej, jene ze Słanknowa a druhe ze Schönau, kotrejž
běſchtej měſacy dołho cyle wokhormjenej abo woſłabjenej (gelähmt).

Z Altenburga. W tudomnej małej katholſkej woſadźe bu njedawno privatna
ſchula wotewrjena z 10 dźěcźimi. Wucžeŕ je k. Godduhr z Neiſſe. Kóždy
měſac dźerži tam miſſionſke Bože ſłužby duchowny z Lipſka. Pozdżiſcho
ſnadź budź ſchula za zjawnu wuprajena.

Němſka. Nowy biſkop w Münſteru rěka ♣Dr.♠ Brinkmann. Wón je 1813 w
tamniſchej diöceſy rodźeny.

Z Roma. Biſkopja z bližſchich krajow, kiž běchu jutrow dla domoj
wotjěli, ſu ſo zaſy ſem wrócźili.

Francózſka. Nowiny Liberté ſu ſebi prócu ſcžiniłe, pſchehład zeſtajicź,
kak wjele je Europa wot lěta 1800 za wójnu woprowała. W bitwach wot l.
1815 zapocžinajo je žiwjenjo zhubiło 2,762,000 cžlowjekow. W
orientalſkej wójnje je panyło: 256,000 Ruſow, 107,000 Francózow, 45,000
Jendżelcžanow, 1600 Italſkich. Zběžk w Pólſkej je ſebi 190,000 ludźacych
woporow žadał; za wuſwobodźenjo Grichiſkeje je 148,000 ludźi žiwjenjo
zhubiło. Wójny w Africy wot l. 1830 ſu 146,000 Francózam žiwjenjo wzałe.
W italſkej wójnje padźe 59,664 khěžorſkich rakuſkich wojakow, 30,220
Francózow, 23,610 ſardinſkich, 14,000 neapelſkich a 2,370 bamžowych. W
tutym woblicženju njejſu hiſchcźe padnjeni rakuſcy a ruſowſcy wojacy we
wuheŕſkej revoluciji, francózſcy w Mexiku a poſlenja wójna w Němſkej a w
Rakuſkej. Na pjenjezach je italſka wójna Francózow, Italſkich a Rakuſku
jedyn bilijon a ſchtyri ſta a pjecź a wóſomdźeſat milijonow frankow
khoſchtowała. Za orientalſku je Ruſowſka zapłacźiła: dwaj bilijonaj tſi
ſta a wóſomadwacycźi milijonow frankow; Francózſka 1,348,000,000,
Jendźelſka 1,320,000,000, Turkowſka 1,060,000,000. Rakuſka je na
pſchihotowanjo k wójnje a wobſadźenjo Moldawſkeje a Wallachiſkeje w
cžaſu orientalſkeje wȯjny wudała 470,000,000 frankow. Franki na tolerje
njech ſebi cžitaŕ ſam pſcheměni. Tak žałoſne wopory žadaja hiſchcźe
wójny! Za wójny je dotal pjenjez doſcź na ſwěcże!

Z Pariza. Hacžrunje chce khěžor ſwoje nowiſche a z tym tež ſtarſche
pſcheměnjenja wuſtawy (Verfaſſung) pſchez plebiſcit t. r.
pſchihłoſowanjo cyłoho luda za dobre ſpóznacź dacź, je tola mnohoſcź
joho njepſchecźelow wulka doſcź, kiž zjawnje a potajnje pſchecźiwo njomu
dźěłaja. Tak bu wóndy jedyn deſerteur z mjenom Beaury zajaty, kiž
mějeſche revolver (piſtoliju) pſchi ſebi, z kotrymž chcyſche po ſamſnym
wuznacźu khěžora zatſělicź. Tež cžródka druhich republikanarjow bu
zajata. Někotſi pak měnja, zo na tutej wot někotrych pſchihotowanej
revoluciji nicžo ſtraſchne njeje, ale zo ſu powjeſcźe wo njej
powjetſchene, zo bychu ludźo bóle za Napoleona hłoſowali hako za
wumožerja wot wſchoho njeměra!

<pb n="80"/>

Ruſowſka. We Wilnje (w Litwjanſkej) je pſched někotrymi njedźelemi
tachant Piotrowicz na klětcy nowe katholſke rituale (cyrkwinſke knižki),
w ruſowſkej rycži zeſtajane, hako njekatholſke zacźiſnył, dokelž ſu tam
někotre wěcy pſchecźiwo katholſkim wucžbam a poſtajenjam. Wón je tež
tych hako exkommunicirowanych (z cyrkwje wuzanknjenych) wuprajił, kotſiž
knježeŕſtwej pſchi nutswjedźenju tamnoho rituala pomhaja, ſchtož ſobu
tež joho prědkſtejicźerja, biſkopſkoho adminiſtratora Žylińſkoho
trjechi. Toho dla bu wón na dompucźu z cyrkwje na haſy zajaty. Hdyž joho
žandarmojo pſchimachu, ſpjecźichu ſo ludźo tomu a dyrbjeſche wójſko
pſchińcź. Piotrowicz wuſlecže ſo ſwoju duchownſku draſtu a ludźo
torhachu ſo wo kruchi a kuſki teje ſameje. Na telegrafiſke wopraſchenjo
pſchińdźe za někotre hodźiny wuſudźenjo, zo dyrbi k. Piotrowicz do
Archangela zawjezeny bycź.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 211. Madlena Žurec ze Słoneje Borſchcże;
212. Hana Balantowa z Rachlowa; 213. Marija Běrkowa z Radworja: 214.
adminiſtrator ♣P.♠ Ludwik Angermann z Róžanta; 215. Jakob N. z P.

Na lěto 1869: Jak. Domaſchka z Dobroſchic (tež na pſchedkhadżace l.);
Jak. N. z P.

Dobrowólne dary: M. Ž. 5 nſl.; J. Domaſchka z D. 5 nſl.

♣NB.♠ Jeli móže něchtó 1. a 5. cžiſło Póſła parowacż, njech je k
wužitkej towaṙſtwa nam zaſy póſcźele.

Smilne dary k dalewobſtaranju: Za towaṙſtwo dźěcżatſtwa Jězuſowoho z
Róžanta 4 tolerje.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Franc Otto, ſ. železolijerja Jana Wylema
Götjesa w B. — Zemrjecżi: Jan Pawoł, ſ. korcžmarja Mikławſcha Schuſtera
z Bělcžec, 2 l.; Auguſt Jurij, ſ. murjerja Jakuba A. Wjeraba z B., 2 1/2
měſ.; Marija Madlena rodż. Haſe, mandż. Mikł. Jurija Mättiga z podhroda,
54 l.

Z Radworja. Kſchcźeni: Jurij, ſ. Mikławſcha Lorenca z Radworja; Jurij
Jakub, ſ. Jurija Schramy z Radworja; Jan Jurij, ſ. Pětra Schramy ze
Zdźerje; Jakub, ſ. Jakuba Brycki z Radworja; Hana Thereſia, dź. Jurija
Pětranca ze Zdżerje; Korla Jurij, ſ. Jana Auguſta Wagnera z Radworja. —
Zemrjecźi: Mikławſch Jórſchik z Radworja, 64 l. 13 d.; Jan Kubaṅka z
Khelna, 75 l. 2 m. 21 dn.; Jurij Franc, ſ. Pětra Měſcherja z Měrkowa, 2
m. 16 dn.; Jakub Rößler z Khelna, 62 lět.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: klóſchtyr
Marijna Hwězda 1002 toleri; jena khuda ſłužowna holca z K. 4 tol.; Khata
Nowotnikowa w Róžencźe 20 tol.; kubleŕ Jakub Pjech z Bacżonja 20 tol.;
Jan Buk z Wětrowa 1 tol.; Jakub Schneider z Wětrowa 15 nſl.; wuměnkaŕ
Jakub Wicżaz z Khróſcżic 100 tol.; Michał Schołta z Noweje Wjeſki,
cželadnik w Khróſcźicach 1 tol.; H. Sch. z H. 15 nſl.; M. K. z Kr. 2
tol.; Michał Nuk ze Smjerdżaceje, cželadnik w Khróſcżicach 1 tol.

Hromadźe: 3248 tol. 26 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 10. 21. meje 1870. Lětnik 8.♠

Katholſka cyrkej w Anamje.

Khěžorſtwo Anam leži tež we raniſchej Aſiji a mjezuje z Chineſiſkej.
Tute khěžorſtwo wobſteji z 4 wulkich krajow: Anam, Cochinchina, Tongking
a Kambodſcha, a wopſchija 9315 □mil z 9 milijonami wobydlerjow. We
tutych krajinach je w běhu lětow hacž do nowiſchoho cžaſa wjac
martraŕſkeje krewje běžało, hacž we wulkim khěžorſtwje Chineſiſkeje.
Martrarjow, kiž ſu za wěru Jězuſa tam žiwjenjo dali, njelicžimy po
ſtach, ale po tyſacach. Najſurowſcho zakhadźachu tudy khěžorowje
Min-Menh (1833—1842), Tieu-Tri (1842—1847) a nětcžiſchi Tuduc. Jich
wotmyſlenja běchu, kſcheſcźanſtwo w tutym kraju, hdźež ſo tyſacy jich
poddanow k wěrje Jězuſa wuznawachu, z cyła wutupicź. Wſchitke ſrědki a
martry buchu nałožene. Wſy a měſta buchu ſpalene a pola kſcheſcźanow
zapuſcźene. Wobydlerjo, kiž kſcheſcźanſtwo wuznawachu, hdyž ſo zas k
pohanſtwu wobrocźicź nochcychu, buchu nanajſurowſcho cžwělowani a
morjeni, abo do puſtych krajmow wuhnacźi. Pſchi tym njebu anic na
młodoſcź, anic na ſplah, anic na powołanjo kedźbowane, wſcho bu morjene,
ſchtož kſcheſcźanſke tym njekraſnikam do ruli pany. Ale hacž runje krej
kſcheſcźanow po haſach a pucźach z łužemi běžeſche, tola nimale wſchitcy
naſchej wěrje ſwěrni woſtachu, a we tutych dlěje hacž 20 lět trajacych
pſcheſcźěhach wumrje jich wjac hacž 10,000 martraŕſkeje ſmjercźe, pod
nětcžiſchim khěžorom ſamo pſchez 2000. Tola tež w najhórſchich
pſcheſcźěhanjach licžba kſcheſcźanow lětnje wo 100,000 pſchiběraſche. A
bamž Rjehoŕ ♣XVI.♠ wozjewi cyłomu kſcheſcźanſtwu 27. hapryla 1840 we
woſebitej allokuciji tute zrudne a tola zwjeſelace wobſtejenja anamſkeje
cyrkwje. We lěcźe 1846, hdźež bu wot francózſkoho komandanta Lapierre
anamſke łódźne wójſko pſched Cochinchina za hodźinu cyle zanicžene, a
tež wot China europiſke ſchtuki rujachu, drje ſo tehdomny khěžor
Tieu-Tri naſtróža, a pſcheſta kſcheſcźanow cžwělowacź. Ale joho potomnik
<pb n="82"/>Tuduc někotre lěta pozdźiſcho cźim ſurowſcho zapocža z
kſcheſcźanami zakhadźecź. Bjez wjele druhimi wumrjeſchtaj wot
francózſkich miſſionarow: duchowny Schäffler z Nancy 1. měrca 1851 a
duchowny Bonnard 1. meje 1852 martraŕſkeje ſmjercźe, a wyſche toho wjele
anamſkich kſcheſcźanow. Pſchez to wudyri bjez nim a nětcžiſchim khěžorom
Napoleonom nowa wójna. We tutej bu Tuduc cyle zbity. A hako bu 16.
hapryla 1865 měr wucžinjeny, dyrbjeſche wón Francózam 3 provincy
wotſtupicź a pſchez woſebity zwjazk wupſcheſtrjenjo kſcheſcźanſtwa w
khěžorſtwje Anam dowolicź. Kſcheſcźenjo doſtachu tež z dźěla ſwoje
zamoženjo a ležownoſcźe zas, a buchu tež pſchez pjenjezy zarunane, hdźež
ſo hodźeſche. A khěžor dyrbjeſche ſpóznacź, zo pſchez wſchitke lěta
dołho trajace ſurowe martry a mordowanjo kſcheſcźanſtwo wutupił njebě,
ale zo bě ſkerje pſchi tym pſchiběrało. A kaž ſo zda, je khěžor Tuduc
ſwój hněw na kſcheſcźanſtwo wot toho cžaſa cyle wotpołožił. Hacž runje
miniſtrojo a wyſocy zaſtojnicy, kaž tež pohanſcy popja na kſcheſcźanſtwo
derje zmyſleni njejſu, njewěrja ſej tola něſchto napſchecźo kſcheſcźanam
zapocžecź; dokelž jich khěžor zakita. Wón powoła huſto katholſkich
miſſionarow na ſwój hród a je katholſkomu biſkopej Sohierej
reorganiſaciju wyſchſcheje wucžeŕnje we hłownym měſcźe Hue pſchepodał, a
chce zdu profeſſorow pſchi njej ſam płacźicź. Na francózſkoho khěžora je
woſobne póſelſtwo póſłał, a dokelž běchu woſobni pohanſcy Anamſcy na to
hněwni, zo je wón pſchecźiwo kſcheſcźanſtwu derje zmyſleny, póſła wón na
wyſchſchich zaſtojnikow kraja piſmo, we kotrymž kſcheſcźanow napſchecźo
wſchelakim porokam zakitowaſche, a prajeſche: „zo ſo nihdźe njeje
dopokazacź hodźiło, zo bychu ſo kſcheſcźenjo na pſcheradach a mucźenjach
wobdźělili, po kotrychž dyrbjeſche khěžor z tróna ſtorcženy a morjeny
bycź.“ Tuto běchu mjenujcy jich njepſchecźeljo prjedy wunjeſli, zo bychu
khěžora na kſcheſcźanow naſchcźuwali, bjez tym zo běchu to runje pohanjo
a to joho zwonkownje ſwěrni pſchecźeljo zaſchmjatali. Zo by tež zjawnje
pokazał, zo je za kſcheſcźanow derje zmyſleny, ſcźele wón
japoſchtołſkomu vikarej w Hue huſto woſobne dary, a je tež
kſcheſcźanſkim profeſſoram tudomneho kollegija woſobne rjady ſpožcžił.
Ale budźe tele zmyſlenjo tež w pſchichodnoſcźi krute wobſtacźo měcź, haž
runjc najwyſchſchi zaſtojnicy ſo prócuja, dobrym zmyſlenjam a
porucžnoſcźam khěžora, hdźež ſo hodźi, napſchecźo ſkutkowacź? A hdyž tež
hižon nětk khěžor pſchi wſchitkich dobrych wotpohladach njemóžeſche cyle
zadźěwacź, zo we wotležanych krajinach krawne zběžki wudyrichu,
kſcheſcźanſke cyrkwje a domy ſpalene buchu a pódla zas krej kſcheſcźanow
zemju barbjeſche, kak budźe to w pſchichodnoſcźi? Dotal buchu drje tajcy
złóſnicy, kaž daloko khěžorowa móc daſahaſche, z wjetſcha khoſtani.
Budźe to pſchecy tak? Chcemy ſo to nadźijecź a anamſku cyrkej, kiž je
hižo tak wjele pſchetrała, tež dale do Božoho zakita porucžicż! Hdyž
dyrbjało we božej woli wobzanknjene bycź, zo hiſchcźe dyrbjała ſo licžba
martrarjow w Anam zas pſchiſporicź, ſmy pſchepokazani, zo to ſkerje k
rozſchěrjenju a pſchekraſnjenju hacž k wutupjenju kſcheſcźanſtwa ſłužicź
budźe!

Wobhladajmy ſej nětk cyrkwinſke wobſtejenja katholſkeje cyrkwje w tutym
kraju, kaž ſu nam hacž do nowiſchoho cžaſa, (do lěta 1868), znate. Cyłe
khěžorſtwo Anam je do 7 japoſchtołſkich vikariatow a do miſſionſkoho
wokrjeſa Kambodſcha rozdźělene.

<pb n="83"/>

♣I.♠ Krajina Anam a Cochinchina wobſteji z tych 3 ſcźěhowacych
vikariatow

1) Japoſchtołſki vikariat w raniſchim dźěle tuteje krajiny, je hižon we
lěcźe 1660 poſtajeny, tola w l. 1844 dźěleny, wopſchija nětk provincy
Quang-Nkgai’ Quing-Nhon, Natrang a Liamba. Wot lěta 1865 je tudy biſkop
Charbonier’ a ſkutkuje tam ze europiſkimi a 15 anamſkimi měſchnikami za
kſcheſcźanſtwo. We cyłym vikaricźe bydla 35,000 katholikow. Cyle bjez
pſcheſcźěhanjow tež tutón we poſlenich lětach njewoteńdźe. Hako biſkop
we l. 1867 cyrkwinſku viſitaciju wotdźerža, bu popanjeny a 2 dnaj do
jaſtwa ſadźeny a chcychu joho ſmjercźi wotſudźicź. Joho pſchewodźachu 3
miſſionarojo a 5 anamſcy duchowni. Cźi buchu zajecźi a, hako běchu z
prutami ſchwikani, tež do jaſtwa dowjedźeni. Ale francózſki admiral La
Grandier, zaſtupjeŕ Francózſkeje w Anamje, je ſo na tajke njezakońſke
zadźerženjo tamnoho präfekta hnydom pola khěžora wobcźežował a khoſtanjo
pſcheſtupnikow žadał. Biſkop a cźi druzy jecźi buchu na to na
porucžnoſcź z Hue bórzy z jaſtwa puſchcźeni.

2) Japoſchtołſki vikariat we wjecžornym Anamje a Cochinchina, kiž 6
provincow wopſchija, bu we l. 1844 poſtajeny a wot prjedy pomjenowanoho
dźěleny. We lěcźe buchu tudy 1334 wotroſcźenych a 2448 dźěcźi
kſchcźenych. Spowjednych ludźi bě 63,146, wot kotrychž bu 59,743
woprawjanych. Wěrowanjow bě 553 a 419 firmandow. Licžba katholikow we
vikariacźe bě 33,939, buchu wot 23 europiſkich a 24 anamſkich.

3) Japoſchtołſki vikariat w hornim Cochinchina, kiž bu w l. 1851 wot
raniſcheje Cochinchiny dźěleny, ma bjez 2 milijonomaj wobydlerjow 24,000
wěriwych. Wyſche biſkopa ſkutkuja tudy miſſionarojo a 16 anamſcy
měſchnicy.

(Pokracžowanjo.)

Katholſka cyrkej w Jendźelſkej.

Tež we tajkich krajach, hdźež pſched tſjomi ſtami lět katholſka wěrnoſcź
ſo cyle wukorjenjena zdaſche, pokazuje ſo we nětcžiſchim cžaſu roſcźenjo
katholſkoho wobydleŕſtwa a katholſkoho žiwjenja. Najbóle ſpodźiwacź a
Bohu ſo dźakowacź dyrbimy ſo, hdyž na mócne pſchiběranjo katholſkeje
cyrkwje w Jendźelſkej a w Schótſkej hladamy. Hdźež pſched 300 lětami
žadyn katholſki duchowny božu mſchu dźeržecź njeſmědźeſche, tam namakaja
ſo nětk 1727 duchownych (bjez nimi 217 klóſchtyrſcy) a 1354 katholſkich
cyrkwjow a khapalow. Katholſkich wobydlerjow namaka ſo w Jendźelſkej a
Schottlandźe nimale 2 milijonaj. We lonſchim lěcźe ſu ſo 29 nowych
katholſkich cyrkwjow tam natwarili a wuſwjecźili. Najwjacy tychſamych
(3) je ſo we Londonje natwariło, hdźež žadyn katholik dale do cyrkwje
hicź nima hacž jendźelſku milu. Najbóle pak ſu we Jendźelſkej klóſchtry
ſo rozmnohoſcźili. We lěcźe 1840 njeběchu we cyłej Jendźelſkej wjacy
hacž 3 abo 4 mužſke klóſchtry. Nětk pak ſu tam 69 mužſkich a 216
knježniſkich klóſchtrow a klóſchtyrſkich zjenocźenſtwow. Tele klóſchtry
ſu tak wjele katholſkich ſchulow załožili a zdźerža teſame, zo žadhn
katholſki kſcheſcźan ſwoje dźěcźi do proteſtantſkich <pb n="84"/>ſchulow
ſłacź njetrjeba. Bjez knježnjacymi klóſchtrami ſu ſkoro wſchě cyrkwinſke
rjady zaſtupjene, n. pſch. miłoſcźiwe ſotry, Urſulinki, ſotry wot
dobroho paſtyrja, ſotry luboſcźe atd. We zańdźenym lěcźe je zaſy wjele
proteſtantow do katholſkeje cyrkwje pſchiſtupiło. W Londonje ſamym ſu
wjacy hacž 2000 katholſke wěrywuznacźo wotpołožili. We wſchitkich
wulkich cyrkwjach tohole měſta wudźěla ſo ludźom cuzeje wěry rozwucženjo
wo katholſkej wěrje, kiž pozdźiſcho do katholſkeje cyrkwje pſchiſtupja.
Wokoło 12 anglikanſkich duchownych ſu loni do klina katholſkeje cyrkwje
ſo wobrocźili. Najbóle pſchikhileja ſo cźi anglikanſcy k naſchej cyrkwi,
kiž k tak mjenowanym ritualiſtam pſchiſłuſcheja (to ſu tajcy, kiž
ceremonije pſchi proteſtantſkich božich ſłužbach trjebaja a ſtawizny
cyrkwje ſtudiruja). Hdyž tajcy anglikanſcy ritualiſtowje we cuzbje ſu,
khodźa woni radſcho do katholſkeje cyrkwje na božu mſchu, hacž do
ſwojich modleŕnjow. Pſchińdu tajcy potom domoj, cžinja toſame tež w
Jendźelſkej. Tole změje wěſcźe we ſwojim cžaſu nadobne płody. Zjawne
zmyſlenjo napſchecźo katholikam we Jendźelſkej je ſo k dobromu
wobrocźiło. Prjedawſche zacpěcźo a bojoſcź pſchecźiwo katholſkej cyrkwi
je pſcheſtało a na te měſto je te prócowanjo ſtupiło, katholikam
ſprawnoſcź wopokazacź. To je tež bjez druhim z toho widźecź, zo w
jendźelſkim parlamencźe w prěnjej komorje 22 katholikowje ſedźa. Bjez
tymile ſu ſcźěhowacy konvertitowje: Marquis Bute, grofowje Derbigh,
Granard, Oxford, Buchon, Dunraven, Grainsborough a lord Beaumont.

Kak katholſke žiwjenjo w Jendźelſkej a Schottlandźe ſo poſylnja a
wobkrucźuje, je tež z toho widźecź, zo katholſke ſchule ſo kóžde lěto
pſchiſporja. Lonſche lěto ſtej dwě wyſchſchej ſchuli ſo wotewriłoj.
Katholſkich kollegiow a wyſchſchich ſchulow namaka ſo w Jendźelſkej a
Schottlandźe 17. Nižſchich ſchulow je wloni jara wjele naſtało, tak zo
je za katholikow doſpołnje ſtarane. Z knježnjacymi klóſchtrami ſu
najbóle tež ſchule za holcy zjednoſcźene. A tele ſchule ſteja tež bjez
Anglikanſkimi we tajkej nahladnoſcźi, zo bohacźi wobſedźerjo fabrikow
dźěcźi ſwojich dźěłacźerjow do tajkich ſchulow póſcźelu. Tež wjele
ſyrotnicow, domow za khudych a aſylow (khėžow wucźeka) ſu ſebi
katholikowje tam natwarili. Najbóle ſtaraja ſo klóſchtyrſke knježny za
dźěcźi khudych. Wone maja wulke ſyrotnicy kaž n. pſch. we Norwood, hdźež
kóžde lěto 240—250 ſyrotow (holcžkow) wobſtaraja. Klóſchtyrſke knježny
wobſtaraja wulke ſchpitale kaž n. pſch. we Londonje, kotrež tež wot
proteſtantow ſo khwala. Sotry z Nazaretha dźerža bjez druhimi tež
inſtitut za ſtarych a njemócnych ludźi we farje Hammerſmith, hdźež 300
tajkich ludźi ſo wobſtara. Dokelž tele knježny khude ſu, khodźa wone po
proſchenju a ſu ze wſchitkim ſpokojom, ſchtož doſtanu: ſtare draſty,
wotpadanki we kuchni atd. a cžinja te najnižſche dźěła za tych khudych.
Małe ſotry khudych (klóſchtyrſki rjad) zwjazaja ſo pſchez ſlub,
njemócnym ſtarym ludźom pomhacź. Wone ſu w cžornej draſcźe zhotowane a
maja na hłowje běłe wobkrycźo. Tute maja 12 klóſchtrow.

Tež namakaja ſo we Jendźelſkej katholſke zjednoſcźenja k wotpomhanju
cžłowjecžeje nuzy a hubjenſtwa. Tak je n. pſch. we Londonje
zjednoſcźenjo, zo bychu khudźi, kiž žanu hoſpodu nimaja, pſchenocowacź
móhli: Providence Night Refuge.

We Breſtonje wobſteji hižo wot lěta 1731 katholſke zjednoſcźenjo, kotrež
kóžde lěto wokoło 500 khudych podpjera. We Liverpoolu (te měſto ma
tſecźinu <pb n="85"/>katholſkich wobydleri) je katholſke zjednoſcźenjo,
kotrež je wloni pſchez 644 puntow ſterlingow khudym khorym a mrějacym
rozdawało. W Jendźelſkej a Schottlandźe ſu katholikowje jara darniwi za
kóždu dobru wěc. We Plymouthu je ſo jena katholſka cyrkej natwariła,
kotraž 10,000 puntow ſterlingow khoſchtuje; jedyn njeznaty dobrocźeŕ je
tule cyłu ſummu darił. Marquis of Bute je wjele pjenjez dał k twarjenju
cyrkwje we Oxfortu.

Njech katholſka cyrkej we tymle kraju tak dale ſkutkuje; zawěrno! tež
jow budźe ſchtom katholſkoho kſcheſcźanſtwa we krótkim zaſy mócny a
pſchinjeſe ſtotere płody. ♣P. T.♠

Jakub Pjech.

Cžohož ſo hižo dlěſchi cžas bojachmy, je ſo ſtało — jedyn naſchich
duchownych prědkſtejicźerjow, wyſokodoſtojny knjez ♣canonicus
capitularis senior♠ Jakub Pjech na tachantſtwje w Budyſchinje je 19.
meje popołdnju w ſchtyrjoch zemrjeł.

Njebocźicžki narodźi ſo 5. januara 1797 na kuble ſwojoho nana w
Khróſcźicach. Hdyž bě w ſwojej narodnej wſy a tež w Kulowje do ſchule
khodźił, poda ſo na klóſchtyrſke gymnaſium w Nowej Cali w Delnjej
Łužicy. Potom zaſtupi do ſerbſkoho ſeminara w Prazy a donkonja tam ſwoje
ſchtudije. Měſchniſku ſwjecźiznu doſta 18. ſeptembra 1824. Hako duchowny
běſche najprjedy kapłan pſchi ſerbſkej cyrkwi a pódla wobſtara kemſche w
Zdźeri. Hdyž bě w cžaſu ſwojoho kapłanſtwa něhdźe poł lěta w
Königshainje a Seitendorfje na wupomoc pobył, bu w lěcźe 1833 faraŕ w
Budyſchinje. Tutej woſadźe je nimale 22 lět prědkſtał, ſebi luboſcź
ſwojich woſadnych w bohatej měrje dobył a wulke zaſłužby nahromadźił.
Hižo 28. meje 1844 bu wón za kanonikuſa a pozdźiſcho za aſſeſſora pſchi
konſiſtoriu wuzwoleny, woſta pak we ſwojim farſkim zaſtojnſtwje hacž do
hapryla 1855, hdźež bu wón ♣scholastikus.♠ Na to doſta 1857 zaſtojnſtwo
♣cantora♠ a 1859 zaſtojnſtwo ♣seniora.♠

Pſched wjacy lětami ſkoržeſche wón, prjedy pſchecy ſtrowy, huſcźiſcho na
rheumatiſke boloſcźe a wopytowaſche toho dla kóžde lěcźo kupjel w
Marijnej Studnej pola Smjecžkec. Tola njebě to jenož kupjel, kiž nam
kóždy raz njeboh knjeza ſeniora ſtrowiſchoho zaſy da; ale bě to tež
pſchebywanjo pola joho pſchecźela wot młodoſcźe, wyſokodoſtojnoho k.
kanonikuſa Bartha w joho narodnej wſy. Tola poſlednju nazymu pocža
njebocźicżkoho ſtarobna ſłaboſcź (marasmus). Hižo wot ſpocžatka decembra
njeſmėdźeſche po lěkarjowej radźe wjacy do cyrkwje khodźicź. Tak je cyłu
zymu dyrbjał we jſtwě pſchebywacź, a mějachmy nėtko nadźiju zo joho
cźopłe nalěcźo z nowa wuſtrowi. Tola pſched krótkim ſłaboſcź zaſy
pſchiběraſche, tak zo ſo njedźelu krucźe lehny a ſo ze ſwjatymi
ſakramentami wobſtaracź da. Strowy rozom a rycž mějeſche hacž do
poſlednjeje hodźiny ſwojoho žiwjenja, hacž zańdźeny ſchtwórtk cźiſche w
tym Knjezu wumrje. ♣Requiescat in pace!♠

<pb n="86"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Wotrowſki k. faraŕ Wels, kiž je pſched tydźenjom z
Dreždźan wotjěł, pſchebywa nětko w Bajerſkej a poda ſo wottam do Davosa
w Schwajcaŕſkej, zo by ſo w tamniſchich horach wuſtrowił.

Z Budyſchina. Dotalny kapłan w Königshainje, k. Kupky je za farſkoho
adminiſtratora do Neuleutersdorfa póſłany, a prěni kapłan w Oſtritzu, k.
Heidrich, pſchińdźe hako adminiſtrator do Grunawy, dokelž ſo tamniſchi
k. faraŕ Jakub Mróz khoroſcźe dla penſionirowacź da.

Z Grunawy. Sakſki „Albertverein,“ towaŕſtwo k podpjeranju khorych we
wójnſkim a tež we měrnym cžaſu, je wot klóſchtra Marienthala tudomny
hród (abo fórbarkſke hłowne twarjenjo) požcženy doſtał, zo by tudy, kaž
w druhich ſtronach Sakſkeje, dom za khorych załožił. Klóſchtyr je cyłe
twarjenjo pſchiſprawnje za ſwoje pjenjezy pſchihotowacź dał. Dokelž je
we wokolnoſcźi wjele katholſkich wobydlerjow, ſu tſi miłoſcźiwe ſotry ſ.
Karla Borromejſkoho k wothladanju khorych ſem pſchiſchłe a
„Albertverein“ je tež dwě ſwojich wothladaŕkow (k. Konjechtec a
Kucźanec) ſem póſłał.

Z Oſtritza. Swjatocžne zapokazanjo nowoho fararja k. Müllera ſta ſo
pſchez wyſokodoſtojnoho k. ♣scholasticusa♠ Kucźanka, kotryž joho z rycžu
woſadźe prědkſtaji a liſcźinu inſtallacije a cyrkwine klucže jomu
pſchepoda. Na to mějeſche nowy faraŕ z wulkej aſſiſtencu Božu mſchu a
prědowaſche na podłožku ſłowow ſ. Pawoła: „Pſchez hnadu Božu ſym, ſchtož
ſym.“

Z pruſkeje Łužicy.

Z Mužakowa. Na 5. dnju meje bu tudy zakładny kamjeń noweje katholſkeje
farſkeje cyrkwje połoženy. Tule ſwjatocžnoſcź wobſtara arcměſchnik a
ſchulſki inſpětor k. Hübner z Pribuza, z fararjom k. Altmannom a k.
Kriſtu ze Žarowa (Sorau). Pola tudomnoho fararja k. Feicke zhromadźichu
ſo k ſwjedźenjej cyrkwine prědkſtejeŕſtwo, generaldirektor kubłow a
druzy zaſtojnicy prynca Niederlandſkoho a měſchcźanſke zaſtojnſtwa. W
cźahu dźèſche naprjedy ſchulſka młodoſcź a potom mjenowani hoſcźo
awoſadni. Na twarniſchcźu bu khěrluſch z hudźbu pſchewodźany, na to
běſche rycž a cyrkwinſke poſwjecźenjo. Zakładna liſcźina (urkunda) bu
wot fararja pſchecżitana a potom w ſchklencžanej kapſli do kamjenja
połožena. Duchowni a druzy pſcheproſcheni podyrichu, kaž to waſchnjo je,
z klepakom na zakładny kamjeṅ, a khěrluſch ſkóncži ſwjatocžnoſcź.
Mužakowſka woſada z daliſchej wokołnoſcźu ma 400 duſchow a licži 90
ſchulſkich dźěcźi. Nowa cyrkej budźe 86 ſtopow dołha, 41 ſchěroka a tórm
120 ſto pow wyſoki.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Wuheŕſka. Njeboh biſkop Staniſzlo we Warazdinje je rjane wotkazanja
cžinił. Tak zawoſtaji 25,000 ſchěſnakow za twarjenjo cyrkwje
miłoſcźiwych ſotrow, <pb n="87"/>5000 za kapłanow ſwojeje diöceſy, 5000
duchownſkomu ſeminarej, 300 za braſchnych ludźi, 1000 wuſtawej khudych
tam, 1000 za domjacych khudych, 1000 za jene ♣requiem,♠ 1000 za khude
ſchule, po 500 wſchelakim inſtitutam atd.

Z Roma. Francózſka khěžorka je bamžej kraſny dar ze ſamorucžnym liſtom
póſłała, w kotrymž proſy, zo by ſo ſwjaty wótc Bohu dźakował, zo ſo
attentat (mordaŕſki nadpad) na Napoleona njeje radźił, a Boha wo dalſche
joho zakitanjo proſył. Bamž je Napoleonej zbožo pſchał pſchi tej
pſchiležnoſcźi.

Z Roma. Pſchi ceremoniji nohimycźa pſchez bamža na zeleny ſchtwórtk
běchu kaž hewak 13 běłozdraſcźeni duchowni. Tón krócź běchu wuzwoleni z
Europy, Aſije a Afriki; w nich bě zaſtupjena cyrkwinſka łacźanſka,
ſyriſka a koptiſka rycž, ſwėtne a klóſchtyrſke duchownſtwo. Mjez nimi bě
jedyn mór ze Senegambije, jedyn Arabſki z Nazaretha, jedyn Ircžan z kapa
Dobreje Nadźije, jedyn Albaneſa z Turkowſkeje, po jenym běchu z
Francózſkeje, Schpaniſkeje, Portugalſkeje, Rakuſkeje, Schwajcaŕſkeje a
zbytkni z Italſkeje. Bamž je jich jara wobdarił. Wobjed bě kaž hewak w
ſalu nad portalom cyrkwje ſ. Pětra. Bamž ſtaja pſchi tym jědźe na blido,
ſpěwa pacźerje pſched wobjedom a po nim. Schtož ludźi nuts móže, ſo tam
tehdom pſchicźiſchcźi a po wotkhodźe bamža žadaja ſej dopomnjenki z
blida a z darjenych bouquettow (wonjeſchkow) atd.

Z Roma. Generalne zhromadźizny koncila traja dale, a budźa nětko
hiſchcźe huſcźiſcho. Wobzamknjenja, w tſecźim zjawnym poſedźenju 24.
hapryla wozjewjene, njepodawamy hiſchcźe tón krócź, dokelž ſo nochcemy z
němſkim pſchełožkom (w nowinach wozjewjenym) ſpokojicź, ale chcemy z
łacźanſkoho originala ſamoho pſchełožicź. Z cyła ſu wobzamknjenja we
wědomnoſtnej abo wucženej wyſchſchej rycži zeſtajane; duž njeſměcźe ſo
dźiwacź, hdyž w ſerbſkim pſchełožku tež cuze ſłowa pſchinjeſemy, kaž we
němſkim pſchełožku tohorunja ſu, na pſchikład: rationalismus,
naturalismus, pantheismus atd. Tak wjele do prědka!

Italſka. We wſchelakich ſtronach kraleſtwa ſu republikanarjo njeměr
pocžinili. Zda ſo, zo bychu rady do bamžowoho kraja cźahnyli, ale jich
je pſchemało, hacž zo bychu ſebi Francȯzow dla tam zaſtupicź zwažili.
Tola ſu tež pſchecźiwo kralej; w joho hrodźe palazzo Pitti we Florenzu
ſu wóndy wjele pólvera w pincach namakali. W Neapelu cžinjachu
ſchtudencźi njeměr; toho dla bu univerſita zawrjena a 15 ſchtudentow
zajatych.

Z Pariza. Wothłoſowanjo (plebiſcit) je derje wupanyło za Napoleona. Ze
wſchěch hłoſowarjow je ſo 7 milijonow za njoho a joho ſkutki wuprajiło,
pſchez 1 1/2 milijona pak pſchecźiwo njomu a 1 1/2 mil. je ſo hłoſowanja
zdźeržało.

Ruſowſka. Tachant Piotrowicz, wo kotrymž bě w poſlenim Póſłu rycž, je
tež cirkular (piſmo) na duchownych ſwojeje diöceſy rozpóſłał, w kotrymž
najprjedy pſcheſcźěhanjo katholſkich w nowiſchim cžaſu ze ſtrony
ſwětneje wyſchnoſcźe rozeſtaja. Wón powjeda takle. Po zahnacźn biſkopow
je ſo duchowna wyſchnoſcź wutworiła z wotpadnikow wot wěry a z
policajſtwa. Donoſchowanjo najnižſchoho zaſtojnika doſaha k tomu, zo ſo
faraŕ wotſadźi. Tohodla ſu w diöceſy Wilna woſady z 10,000 duſchemi, kiž
maja jenož jenoho, a to ſtaroho khoroho duchownoho. Wot l. 1863 ſu
někotre ſta duchownych wupokazali abo do jaſtwa cźiſli, <pb n="88"/>a
wot toho cžaſa bu jenož 10 duchownych wuſwjecźenych. Bjez tym zo bě
prjedy pſchecy pſchez 100 alumnow we Wilnſkim ſeminaru, je jich nětko 9.
Tohodla pobrachuje jara na duchownych, tak ſo dyrbi wjele khorych bjez
ſakramentow wumrjecź. Potom wopomina Piotrowicz zakhadźenjo Murawiewa,
druhich generalow a wſchelakich zaſtojnikow. Tak prócowaſche ſo jedyn z
pjenjezami a palencom lud z wotpadej wot katholſkeje wěrje wabicź;
kotſiž nochcychu pſcheſtupicź, tym hrožeſche k knutu a z wotwjedźenjom
do Sibirſkeje. Hdyž ſu tajke a druhe ſurowe pſcheſcźěhanja wopiſane,
napomina ſkóncžnje Piotrowicz duchownych a lud, zo bychu krucźe ſtali we
wuznawanju katholſkeje wěry. ♣P. T.♠

Połnócna Amerika. We měſcźe Cincinnati bu w měrcu nowa cyrkej ſ. Ludwika
ſwjecźena, kotruž ſu katholikowje proteſtantſkej ſekcźe Campellitow
wotkupili. Pſchi poſwjecźenju běſche 6000 ſobuſtawow wſchelakich
tamniſchich towaŕſtwow. Katholikowje maja tam nětko 24 cyrkwjow, w
kotrychž ſo jendżelſcy, němſcy a francózſcy prěduje.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 216. Michał Domſch z Kozarc; 217. Madlena
Welſec z Hrubjelcžic; 218. wucžeŕ Pjetaſch z Khróſcżic; 219. Marija
Wjenkowa z Khróſcżic; 220. Madlena Běrowa z Kopſchina; 221. Jakub Kummer
z Cžaſec; 222. Madlena Wicżazowa z Prawocżic.; Marija Cyžowa z Cžaſec.

Dobrowólne dary: Madl. Kucź. 5 nſl.

♣NB.♠ Jeli móže něchtó 1. a 5. cžiſło Póſła parowacź, njech je k
wužitkej towaṙſtwa nam zaſy póſcżele.

Zemrjete ſobuſtawy: Madlena Wujeſchec z Khróſcźic. Madlena Fulkowa ze
Židowa. K. ſenior J. Pjech w Budyſchinje.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Pawoł Józef, ſ. dżěłacźerja A. G. Górki z
podhroda; Jan Benno, ſ. Jakuba Lukaſcha; Jan Jakub, ſ. žiwnoſcżerja
Franca Gäblera z Zajdowa. — Zemrjecżi: Emil Hermann, ſ. ſchtrymparja Fr.
W. Riedela z Židowa, 6 měſ.; Hana Madlena zwudowjena Fulkowa że Židowa,
64 l. 11 měſ.; Ernſtina dź. Michała Schołty z Mniſchnoca, 2 njedż.;
Jakub Pjech, ſenior na budyſkim tachantſtwje, 73 l. 5 měſ.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: njemjenowany z
Róžanta 5 tol.; K. Kokla z Dreżdżan 1 tol.; Jakub Leſchawa z Prawocźic 1
tol.; Mikławſch Leſchawa z Prawocżic 15 nſl.; P. Lejdr z K. 1 tol.;
Jakub Cyž z Kaſchec 10 tol.; Mikławſch Rencžka z Wotrowa 1 tol.; M. W. z
K. 10 tol.; Auguſt Rjecžka z Dźěžnikec 1 tol.; Pětr Lukaſch z Khaſowa 10
nſl.; z napiſmom: „Knježe, lubuju pychu twojoho domu a měſto, hdźež
twoja kraſnoſcź pſchebywa“ 4 tol.; M. H. 5 nſl. Marija z Dż. 10 nſl.

Hromadźe: 3284 tol. 6 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 11. 4. junija 1870. Lětnik 8.♠

Bratſtwa we katholſkej cyrkwi.

Naſch cžas wuznamjenja ſo pſchez woſebite towaŕſchowanja. Wſchědnje
móžeſch ſłyſchecź, kak tu a tam ſo někotſi zjednocźa, zo bychu ze
zhromadnymi mocami te abo druhe wotpohladanjo docpěcź ſo prócowali,
dokelž wjedźa, zo ſo ze zjednocźenymi mocami prjedy a lóžo něſchto
wuſkutkowacź da. Pſchezjenoſcź cžini ſylnych, to je ſtare nazhonjenjo,
kiž pak we naſchim cžaſu ſo prawje nałožuje, a tak móže jedyn tajke
naſtawace towaŕſtwa, jelizo chcedźa wone něſchto dobre wuwjeſcź, jenož
khwalicź. Něſchto khmane a woprawdźe ſpomožne pak móža teſame jenož
potom dokonjecź, hdyž jich ſobuſtawy nic jenož ſo zhromadźuja, zo bychu
we towaŕſtwje jědli abo pili abo na druhe waſchnjo ſo zawjeſelili, ale
hdyž ſu znutskownje pſchezjene, t. r. hdyž wſchitcy z tymiſamymi
ſrědkami za wuwjedźenjom tohoſamoho wotpohladanja ſkutkuja a dźěłaju. We
naſchej ſwjatej katholſkej cyrkwi znajemy tež wſchelake tajke towaŕſtwa,
a kóždy cžitaŕ „Katholſka poſoła“ je wěſcźe tež ſobuſtaw jenoho abo
ſnadź někotrych; je dźě tola „Kath. poſoł“ ſam płód tajkoho
zjednocźenja. Mjez towaŕſtwami, kiž ſu we katholſkej cyrkwi naſtali, kiž
pod jeje dohladom a wobkedźbowanjom ſtoja, chcemy ſebi k dalſchomu
rozeſtajenju tamne wubracź, kiž „bratſtwa“ rěkaju.

Bratſtwa ſu zjednocźenja pobožnych kſcheſcźijanow, kiž hromadźe za
wuwjedźenjo jenoho nabožnoho wotpohladanja ſo prócuja, kiž ſu pſchez
teſame pſchedpiſane pacźerje a pobožnoſcźe mjez ſobu zjcdnocźene, wot
ſwjateje cyrkwje wobkrucźene a z woſebitymi hnadami wobdarjene. Po
ſwojim wotpohladanjn ſu bratſtwa wſchelake. Najwoſobniſche mjez nimi,
kiž ſu po cyłym katholſkim ſwěcźe rozſchěrjene, ſu: bratſtwo ſ.
Franciska Xaveria za rozſchěrjenjo katholſkeje wěry mjez pohanami,
někotre bratſtwa za wobrocźenjo dźělenych njekatholſkich k zhromadnej
macźeri <pb n="90"/>katholſkej cyrkwi, bratſtwo ſwjatoho rózarija k
cžeſcźenju najzbóžniſcheje knježuy Marije, bratſtwo najſwjecźiſchoho
ſakramenta atd.

Bratſtwa katholſkeje cyrkwje maja tak wſchitke nabožny podłožk a ſtoja
pod wobkedźbowanjom duchowneje wyſchnoſcźe. Mjeno „bratſtwo“ je za tute
zjenocźenja derje wuzwolene, dokelž ſobuſtawy katholſkich bratſtwow ſu
woprawdźe mjez ſobu we wěrnje bratrowſkim zwjazku, maja teſame
wotpohladanjo, teſame pobožnoſcźe a pacźerje, dobywaja teſame hnady ſ.
cyrkwje, wobeńdu teſame ſwjedźenje, zjenocźa ſo huſcźiſcho pſchez
zhromadne ſ. woprawjenjo a dźěla mjez ſobu tež bratrowſcy płody ſwojich
pacźeri a dobrych ſkutkow.

We prěnich ſtotetkach katholſkeje cyrkwje njenamakamy zjenocźenja po
waſchnju nětcžiſchich bratſtwow zrjadowane. Cyłe kſcheſcźanſtwo bě
tehdom jene wulke bratſtwo, dokelž wſchitcy běchu zjenocźeni pſchez
tuſamu žiwu wěru do Boha a horcu luboſcź mjez ſobu, pſchez nutrne
próſtwy, kiž jedyn za druhoho Bohu ſcźeleſche. Hdyž pak kſcheſcźauſtwo
ſo dale rozſchěrjowaſche, a mjez wſchitkimi powołanjemi ſebi wuznawarjow
doby, padny bórzy wjele kſcheſcźanow wabjacej mocy ſwěta k woporej, a
prjedawſcha horliwoſcź we kſcheſcźanſkim žiwjenju woliwkny. Tohodla
dyrbjeſche ſo za ſrėdkami hladacź, pſchez kotrež móhli ſo póccźiwe
waſchnja ſtarych kſcheſcźanow wobkhowacź a wſchitcy, njech maja hewak
kajkežkuli powołanjo we ſwěcźe, k nabožnomu žiwjenju zahoricź. A tajki
pſchihodny ſrědk k wobkhowanju a rozſchěrjenju nabožnoho žiwjenja ſu
bratſtwa, zjenocźenja z dowolnoſcźu cyrkwje załožene a pod jeje dohlad
ſtajene, kotrychž ſobuſtawy za docpěcźo wěſtoho nabožnoho wotpohladanja
ze zhromadnymi mocami ſo ſprócuja. Prěnje tajke nětcžiſchim bratſtwam
podobne zjenocźenjo załoži ſo we lěcźe 1267 we Romje wot ſ. Bonaventury.
Joho kaznje buchu wot bamža Klemensa ♣IV.♠ za dobre ſpóznate a
wobkrucźene. Sobuſtawy tutoho prěnjoho bratſtwa mjenowachu ſo
Gonfalonieri po woſobnej khorhoji (goufalone), kiž woni mchu a na
kotrejž bě ſwjecźo najzbóžniſcheje knježny Marije; tohodla mjenowachu ſo
tež rycźerjo najſwjecźiſcheje knježny a noſchachu hako ſwoje znamjo na
prawym ramjenju cžeŕwjeny a běły kſchižik. Jich wotpohladanjo bě
wukupjenjo jatych kſcheſcźanow z rukow Saracenow; jich nabožna
winowatoſcź bě: kóžde lěto tſi krócź ſo ſpowjedacź a ſwjate woprawjenjo
dóſtawacź. Bamž Klemens ♣IV.♠ wudźěli jim wěſte wotpuſtki.

Pozdźiſcho naſtachu druhe podobne zjenocźenja z nabožnymi
wotpohladanjemi, t. r. kiž chcychu z pacźerjemi, z jałmožnu, pokutnymi a
druhimi dobrymi ſkutkami za cžeſcź božu, za khwalbu najzbóžniſcheje
knježny Marije a druhich ſwjatych a pſchez to za ſwoje ſamotne duchowne
zbožo dźěłacź. Woſobnje we naſchim cžaſu pak, hdźež je nabožne žiwjenjo
zas prawje mócnje wotucźiło, hdźež wěrni kſcheſcźenjo móc zjenocźenja
mjez ſobu lěpje ſpóznawaju, buchu prjedawſche bratſtwa wobnowjene a nowe
buchu załožene. Spomožne bohate płody ſu tute bratſtwa pſchinjeſłe, a
tohodla je cyrkej teſame rady wobkrucźiła, z hnadami a prawami
wobohacźiła.

Derje wjedźene pſchiſporjeja bratſtwa pobožnoſcź a póccźiwoſcź, zakitaja
ſwoje ſwěrne ſobuſtawy pſched wſchelakimi ſtraſchnymi pſchiležnoſcźemi a
wabjacymi ſpytowanjemi, zaſchcźěpja do jich wutrobow wěrnu luboſcź k
Bohu a bližſchomu <pb n="91"/>a wjedu tak wěſcźiſcho pſchez hrózbne
wichory ſwěta k měrej njebjeſkeje wótcžiny. „Wſcho,“ praji ſ. Franc ze
Sales, „wſcho móže jedyn we nich dobycź, nicžo pſchěhracź.“

(Pſchichodnje dale.)

Katholſka cyrkej w Anamje.

(Pokracžowanjo.)

♣II.♠ Krajina Tongking, kiž je 150 hodźinow dołha a 100 hodźinow
ſchěroka, ma woſebitoho krala, kotryž tudy měſto anamſkoho khěžora
knježi. Tute kraleſtwo licži 1,800,000 wobydlerjow, a bu hižon w l. 1660
wot bamža Alexandra ♣VII.♠ hako vikariat pozběhnjene. Bamž Innocenc
♣XI.♠ dźěleſche jón w. l. 1679 do 2 vikariatow, do raniſchoho Tongking a
do wjecžornoho Tongking. We l. 1846 bu wot wjecžornoho Tongkinga
połdniſchi dźěleny a hako vikariat poſtajeny, a w l. 1848 bu wot
raniſchoho Tongkinga jedyn vikariat pod mjenom „ſrjedźny Tongking“
dźěleny, tak zo Tongking nětk ze 4 vikariatow z 8 biſkopami wobſteji.

1) Vikariat we wjecžornym Tongkingu, ze 7 provincow wobſtejacy, je 88
hodźinow dołhi a 20 hodźinow ſchěroki. Biſkop Jeantet, kiž bu tam we
lěcźe 1847 za biſkopa a japoſchtołſkoho vikara w měſcźe Kenon ſwjecźeny,
je pſchez 47 lět tudy hako japoſchtołſki dźěłacźeŕ jara zaſłužbnje
ſkutkował, a pſchi tym jara wjele wutrał. Surowy khěžor Minh-Menh a joho
potomnicy ſu jomu wot lěta 1833 — 1862 za žiwjenjom ſtali; tola je ſo
jim pſchecy z božej pomocu, druhdy kaž pſchez dźiw, wukhował. Hižon w
juniju 1818 je wón tudy hako miſſionar zaſtupił, a to najprjedy hako
wucžeŕ do kollegija w Bochinhu pozdźiſcho do ſeminara w Xunghe. Wón je
tam hacž do toho cžaſa, hdyž bu biſkop, 95 anamſkich duchownych
wocźahnył, wot kotrychž ſu hižon 30 hako martrarjo ſwoje žiwjenjo
woprowali. Na 18. novembra 1866 je tónle anamſki japoſchtoł wumrjeł.
Pſchi joho cžeſnym pohrjebje běchu 8 miſſionarojo a 29 anamſcy duchowni,
wucžomcy theologiſkoho a łacźanſkoho ſeminara w Kenon, a wjele ſtow
kſcheſcźanow pſchitomni. Dotalny koadjutor biſkop Theurel, kiž bě ſo
hakle z Francózſkeje wrócźił, bu hnydom za japoſchtołſkoho vikara
poſtajeny. Wón ſwjecźeſche 22. decembra t. l. 5 młodych duchownych w
měſcźe Ninhphu, a poda ſo w měrcn 1867 na biſkopſku viſitaciju do
provincow Ninh-Binh a Thanhoa, hdźež wot lěta 1838 žadyn biſkop wjacy
pſchiſchoł njebě. Te najrjeńſche woſady namaka w Bachbai, ze 27
ſuſodnymi woſadami w Phue-Nhac z 3 ſuſodnymi farami a w Phatdiem. Tuta
poſlenja woſada licži pſchez 8000 duſchow. Runje ſo trechi, zo jow
jutrowucžku viſitacija wotdźerža, a hdyž ſo biſkopſka boža mſcha z
prědowanjom tehdom tam dźeržeſche, běſche tam 12,000 pobožnych
poſłucharjow, dokelž bě jich wjele z druhich dalokich woſadow tohodla
pſchiſchło. We woſadomaj Kedna a Keben buchu 10 dnjow ſ. ſakramenty
wudźělane. Tam buſchctaj biſkopej tež dwě žiwej reliquiji prědkſtajenej,
mjenujcy jena žona, kotraž běſche w poſlenim pſcheſcźěhanju wſchelake
martry pſchetrała, tak zo bě hiſchcźe jeje bjezwocžo jenož kaž jena rana
a błuzna, a potom jene dźěcźo, kotrež bě było <pb n="92"/>tehdom do tak
mjenowanoho drjewjanoho koła (Halsblock) za ſchiju ſpinjene, a 20 dnjow
nimale bjez jědźe woſtajene, khiba zo jomu něſchto łopjenow do hubki
tykachu. Z božej pomocu tež pſchi žiwjenju woſta. We Phue-Nhac, hdźež
buſchtaj něhdy biſkop Berneux a miſſionar Galy zajataj, namala ſo
najrjeńſcha cyrkej w cyłej miſſionſkej provincy. Taſama je z kamjenjow a
drjewa natwarjena a płacźi twar 3000 ligaturow. K wopokaſtwu, zo ma
kſcheſcźanſtwo nětk wjacy ſwobody, pſchicźeže Kebenſka woſada pod
wjedźenjom fararja a z dowolenjom mandarina, w proceſſiji na konjoch a z
hudźbu (muſiku) biſkopej napſchecźo, a wjedźeſche joho tak kaž pola nas
do ſwojeje cyrkwje. Na druhich měſtach pak dyrbjeſche biſkop tež ze
zrudobu widźecź, kak bě tam pohanſka ſurowoſcź z kſcheſcźanami
zakhadźała. Viſitacija bu 7. auguſta ſkóncžena, tak zo bě nimale 5
měſacow trała. Biſkop běſche z cyła 4000 ſwjaty ſakrament firmowanja
wudźělił, a njebě nihdźe žane wulke zadźewki pſchetracź měł. Ale zo pak
hiſchcźe tež nětk pſcheſcźěhanja cyle pſchetrate njejſu, pokaza
ſcźěhowacy podawk nowiſchoho cžaſa. Na ſchcźuwanjo tſjoch
najwoſobniſchich mandarinow a někotrych wucženych buchu 14. januara 1868
we měſtacžku Ketrinh a wokołnych woſadach (prov. Nam-Dinh) 2 cyrkwi a
103 kſcheſcźanſke khěže ſpalene, 1 klóſchtyr zanicženy a 12 woſadow
rozpjerſchenych, tak zo nětk 4000 kſcheſcźanow wokoło błudźicź
dyrbjachu. Bojoſcź, zo budźa te druhe woſady we provincy, kiž hiſchcźe
3000 duſchow licžachu, runje tak napanjeue, ſo z božim zwarnowanjom tón
krócź njedopjelni. Pozdźiſcho buchu pak najhórſchi tutych złóſnikow na
khěžorowu porucžnoſcź krucźe khoſtani, a 25 buchu ze ſwojich
zaſtojnſtwow tohodla wotſadźeni. Tež ſpaleny Ketrinh budźe zas
natwarjeny. Tute měſtacžko je hižon pola kſcheſcźanow w dobrym pomjatku,
dokelž je na 100 lět hłowne měſtno kſcheſcźanſtwa we Anamje było, ſchtož
bě tež wina, zo bu wone 1858 k zemi runja ſcżinjene a z wjele z
martraŕſkej krewju płodźene. Z božej pomocu bu zas natwarjene, a nětk je
druhi krócź zanicžene.

Faraŕ w Nam-Dinh bu wotſudźeny, 100 pukow tohodla wuſtacź, dokelž bě
biſkopa Theurela hoſpodował, prjedy hacž bě do wyſchnoſcźi w Hanoj
wozjewjene. A hako mandarin pſchi tym zhoni, zo ſo w Hanoj 80
katechumenow na ſwjatu kſchcźeńcu pſchihotuja, da wobej katechetow a 5
najwoſobniſchich z nich do jaſtwa wotwjeſcź. Na wobcźežowanjo biſkopa
Theurela wotmołwi tamny mandarin: „Zo drje je dowolene, kſcheſcźanſtwo
tam zjawnje prědowacź, hdźež kſcheſcźenjo bydla, ale nic we cyle
pohanſkich wſach a měſtach.“ Nadźijemy ſo, zo drje ſu pozdźiſcho na
porucžnoſcź z Hue zas puſchcźeni. Po tajkim ſo njewě, kak dołho měr
woſtanje. Tohodla je tež biſkop Theurel w Hoang-Nguyen na 26. jan. 1868
k. Puginiera za biſkopa koadjutora ſwjecźił.

Z cyrkwinſkich powjeſcźow dźělimy ſobu, zo bu w tutym vikariacźe w l.
1865 z cyła 413 wotroſcźenych a 2307 małych dźěcźi kſchcźenych.
Spowjednych ludźi bě 105,673, bjez nimi 5435 dźěcźi niže 12 lět, kiž
woprawjane njebuchu; wěrowanjow bě 731 a 1725 bě firmandow. We lěcźe
1854 bu wot biſkopa Retorda 136,489 kſcheſcźanow licženych. Tuta licžba
bě ſo po tych krawnych pſcheſcźěhach hacž do lěta 1865 wo 30,000
ponižiła, tola we l. 1867 nimale zas tu ſpomnjenu licžbu wucžinja.
(Skóncženjo.)

<pb n="93"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Z liſta ſmy zhonili, zo je k. faraŕ Wels 22. meje
zbožownje do Davosa w Schwajcaŕſkej pſchijěł.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je k. ♣P.♠ Benno, prjedy adminiſtrator w
Róžencźe a nětk w klóſchtrje Oſſeggu, tak daloko ſtrowy, zo móže Božu
mſchu w domjacej khapałcy dźeržecź.

Z Budyſchina. Póńdźelu 23. meje bu naſch wyſokodoſtojny k. ſenior Pjech
ſwjatocžnje na pohrjebniſchcźo pola ſ. Mikławſcha pohrjebany. K tomu
běchu nimale wſchitcy kk. kanonikuſojo, kk. probſtaj z Marijneje Hwězdy
a Marijnoho Doła, k. faraŕ z Kulowa, fararjo naſcheje łužiſkeje diöceſy,
kiž běchu dla proceſſiona na tym dnju woteńcź móhli, a tež někotſi
kapłani pſchiſchli. Tež běchu krajne, měſchcźanſke a ſtawowſke łužiſke
zaſtojnſtwa, kaž tež wjele woſadnych a wjeſnych ludźi w pſchewodźeŕſkim
cźahu. Rycž pſchi pohrjebje njebě, dokelž njebocźicžki njebě žanu měcź
chcył, kaž je w joho poſlenjej woli ſtało. K wobzamknjenju běſche
♣requiem♠ w tachantſkej cyrkwi, pſchi cžimž běſche wjele ludźi a
ſchulſke dźěcźi ſpěwachu. Pſchi pobocžnych wołtarjach dźeržeſche wjele
duchownych Božu mſchn. Ze wſchitkoho je tež widźecź, zo je naſch njeboh
k. ſenior we dźakownym žohnowanym wopomnjecźu.

Z Budyſchina. Na 21. meje bu z Božej pomocu twarjenjo zběhane, w kotrymž
ma wulka ſyła młodźencow ſwoju druhu domiznu a tudomna katholſka woſada
zjawne ſrjedźniſchcźo namakacź. Je to twarjenjo naſchoho katholſkoho
towaŕſtwa rjemjeſniſkich (Geſellenverein), kotrež bu tudy wloni nazymu
na garbaŕſkej drozy (na lěwicy, hdyž ſo do měſta dźe) kupjene. Wone
płacźeſche tehdom 4300 toleri, nětko pak je ſo hiſchcźe 4000 toleri
wudało za wutwarjenjo a pſchetwarjenjo. Hacžrunje ſu tudomni
rjemjeſniſcy towariſchojo z wulkoho dźěla cuzy, ſu tola kſcheſcźenjo,
katholſcy kſcheſcźenjo, kotſiž maja wſchudźom doma bycź, hdźež ſu prawi
katholikojo. A njezaſłuža woſebje woni pomoc a luboſcź, hdyž ſwoje
ſwobodne hodźiny nochcedźa w rozpuſchcźitoſcźi a njekazanſtwje
pſchecžinicź, ale žadaja wokoło duchownoho wjedźicźerja ſo
zhromadźowacź, zo by jich tón w zjenocźenſtwje z druhimi duchownymi a
zdźěłanymi mužemi w dobrej cźahnitbje a wužitnej wědomnoſcźi dale wjedł
a jich wobkedźbował pſchi jich wjeſelach a bjez nimi był kaž nan a
pſchecźel? Tohodla budź dźak lubomu Bohu, kotryž je hižo wjele tajkich
wutrobow zbudźił, kiž wſchitko to ſpóznaja! Wutrobny dźak praji z tutym
nětcžiſchi präſes towaŕſtwa woſebje tež wſchitkim ſerbſkim katholikam w
Budyſchinje a wokolnoſcźi, mjenujcy tež kublerjam w Něwſecach, Dalicach,
Cźemjercach, Borſchcźi, Kini, Hunjowje, Stróžiſchcźu, Hrubjelcžicach,
Bělcžecach, Smolicach a tudy, kiž ſu darmo twarſki material pſchiwozyli.
Dźak wſchitkim dobrocźerjam! Njech njewuſtawaja, tež pſchichodnje naſche
towaŕſtwo podpjeracź! Pſchecy bóle ma ſo pokazacź, zo pjenjezy njebuchu
k njehódnomu wotmyſlenju, ale k bohuſpodobnomu ſkutkej nałožene. Bóh je
po prawym, kiž tónle dom twari; jomu budź wſchitka khwalba! Jomu ſo
dowěrjamy, zo nam tež dale dopomha a miłoſcźiwu wutrobu tajkich zbudźi,
kotrychž je z cžaſnymi kubłami žohnował; nam wſchitkim pak daj <pb
n="94"/>wón móc, wutracźo a žohnowanjo, zo by ſo dopjelniło, ſchtož
cźěſliſki polir z wyſokoſcźe róſchtow tak rjenje prajeſche: Naſch
towaŕſchny dom njech je a woſtanje měſto pſchezjenoſcźe a bohabojoſcźe,
měra a luboſcźe! Bóh žohnuj cžeſtne rjemjeſło! Bóh je žohnuj! J. Dienſt.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. We domje miłoſcźiwych ſotrow w Neiſſe je 13. meje po dlěſchej
khoroſcźi na ſuchocźe a kaſchlowanju, potom hacž bě na khorym łožu
klóſchtyrſke ſluby wotpołožiła, zbóžnje a ze wſchěmi ſwjatoſcźemi derje
wobſtarana ze ſwěta ſo minyła duchowna knježna Baſiliſſa, rodźena Hana
Pawlikec z Noweje Wſy, ſwojeje ſtaroby 24 lět 7 měſacow 27 dnjow. Wona
běſche ponižna, pobožna a ſwěrna dźowka toho Knjeza a žedźeſche
nanajnutrniſcho za ſwojim bójſkim nawoženju; tohodla je jej Bóh luby
Knjez tež tak zahe krónu wěcžneje kraſnoſcźe poſkicźił. Zbóžny, ſchtóž
we njewinowatoſcźi a bjez cźežkoho hrěcha zahinitym wěcam tejele zemje
božemje praji a, we cžaſnoſcźi khodźo, ſtajnje k njebju pohladuje;
tajkomu płacźi te tróſchtne ſłowo naſchoho zbóžnika: „Hdźež ja ſym, tam
dyrbi tež mój ſłužownik bycź.“ ♣R. i. p.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Philippsdorfa. Póńdźelu 23. meje pſchijědźeſchtaj ſem architekt
(twarc) Sachris z Reichenberga, kiž je plany naſcheje noweje cyrkwje
wudźěłał a miſchtyr Müller z Rumburga, kiž změje ju twaricź. Hdyž
běſchtaj na hnadnym měſcźe pobyłoj, wottykaſchtaj ze ſwojimi ludźimi
połoženjo cyrkwje a khapałki. Wutoru 24. meje (dźeń ſ. Marije pomocnicy)
popołdnju buchu prěnje łopacže zakładneje zemje wuryte wot vikära
Schuberta z Georgswaldy, wot twarca Sachrisa, wot wjeſnoho zaſtupjerja a
wjele druhich; prěniſchej dwaj dźeržeſchtaj pſchi tym rjanu rycž. Pódla
tſěleſche ſo z mjeržlemi. Wurycźo zakłada wobſtaraja wjeſni a woſadni
jara pilnje, a to darmo z luboſcźe k Bohu a k cžeſcźi ſ. Marije. Prěnju
wjezbu (fóru) kamjeni póſła 24. meje dobry ſuſod, proteſtant ze
Seifhennersdorfa, z liſtom, kiž po ſłowje pſchełoženy takle rěka:
„Gmejnje Philippsdorfej. 24. meje 1870. Z tutym ſcźełu wam wjezbu
kamjeni, kotrež chcyli Wy hako dar k natwarjenju domu toho Knjeza, kiž
je nas wſchitkich wótc, dobrocźiwje pſchiwzacź, z mojim pſchecźom, zo by
Bóh Waſche prědkwzacźo žohnował, a zo by poſwjecźene měſtno, kotrež
chcecźe natwaricź, we wichorach wſchitkich cžaſow krucźe ſtało kaž
ſkała. Z pocžeſcźowanjom a podwolnoſcźu — Tobias Grunewald a ſyn.“ Nětko
budźa tež wſchelacy druzy pſchiwožowacź. Murjeŕſke dźěło tež nětk
ſpěſchnje pokracžuje. Nazymu budźe hnadna khapała hotowa; wona budże 7
1/2 winſkich ſaženjow (klafterow) dołha a 3 ſaženje ſchěroka. Cyrkej
ſama pak budźe 24 winſkich ſaženjow dołha a 11 1/2 ſchěroka. Hdy budźe
móžno, w Cžornecach abo Bacźonju cyrkwiny twar zapocžecź? Wěrno drje je,
zo chce dobra wěc tež khwilu měcź; ale tola je wažne, zo ſo tež pſchi
prědku dobru wěc horliwje ſpěchujemy! Z poſtrowjenjom atd.

<pb n="95"/>

Němſka. Połnócnoněmſki reichsrath je wot ſwojoho pſchedſydy (pruſkoho
krala) zaſy wobzamknjeny. Bjez druhim je khoſtanſki zakoń za cyłu Němſku
dowuradźił a w tym zaſy ſmjertne khoſtanjo pſchiwzał, kotrež bu prjedy w
Sakſkej wotſtronjene.

Rakuſka. W khěžorſtwje je zaſy mócne hibanjo na wſchěch ſtronach. Nowy
miniſterpſchedſyda pólſki grofa Potocki a kancleŕ grofa Beuſt pocžinataj
po ſwojim programmje ſkutkowacź. Tak mjenowany „cisleithanſki reichrath“
ſtaj rozpuſchcźiłoj a tež wſchitke krajne ſejmy (landtagi), z wuzwacźom
cžěſkoho, dokelž ſo bojitaj, zo móhli Cžechowje na nowy „reichsrath“
njepſchińcź, hacžrunje ſu tucźi ſlubili, pod wěſtym wuměnjenjom (hdyž
bychu nowy wólbny zakoń prjedy doſtali) tola na wuradźenjach dźělbracź.
Tak njemóže runje cžěſke kraleſtwo, hdźež najwjetſcha njeſprawnoſcź
pſchez wólbny zakoń knježi, kaž Potocki a ſamo Němcy ſu pſchidali, ſwoje
ſłowo k tym nowym jednanjam doſpołnje prajicź, hacžrunje jara wulki dźěl
khěžorſkich krajnych dawkow dawa a wojakow poſkicźa. Duž ſmě ſo do
prědka prajicź, zo w khěžorſtwje z tymle zapocžinanjom runje tak mało k
dobromu póńdźe, kaž pod Giskru. Němcy ſu zdźěla ſpokojeni (jenož
Tyrolſcy nic) a Polakow łója za nowu wěc ze — ſlubjenjemi; ale wſchě
druhe ludy ſteja tejſamej napſchecźiwo. Katholſke němſke nowiny
napominaja, zo bychu wuzwolerjo za nowe ſejmy ſwěru katholſkich
zapóſłancow wuzwoleli. To je cyle prawje, ale ſchto ſkóncžnje pomha,
hdyž nowe ſejmy a nowy „reichsrath“ žadyn prawy měr njepſchinjeſu! Kaž w
tak mjenowanej Cisleithanſkej (njewuheŕſkich krajach), tak tež w
Transleithanſkej (Wuheŕſkej a pódlanſkich krajach) žana pſchezjenoſcź
hiſchcźe njeje. Tam ſu jenož Madźarojo ſpokojeni, kotſiž ſu mjeńſchina,
a wſchě druhe ludy t. r. Słowjenjo (woſebje nětk tež Hranicarjo),
Rumunojo a Němcy (woſebje Sachſojo w Siebenbürgſkej) ſkorža na
njeſprawnoſcź knježeŕſtwa. Jenož němſke a madźarſke nowiny khwala z
wjetſcha khěžorſtwo abo „Oeſtreich-Ungarn,“ ale nowiny druhich ludow
wjedźa, cžohodla ſo to ſtanje! Budźemy widźecź.

Galiciſka. W bernhardinſkim klóſchtrje Sokal pola Lwowa (Lemberg) wudyri
28. meje woheń, kotryž klóſchtyr a dwě cyrkwi zapuſcźi. Schkoda za
klóſchtyr wucžinja 110,000 ſchěſnakow.

Italſka. We wſchěch kóncach kraleſtwa pokazuja ſo republikanſke cžródki.
Garibaldi je drje na kupje Caprera, ale najſkerje wón w potajnym tež za
zběžki ſkutkuje. W Palermje na kupje Sicilii běſche 1. junija wulki
zběžk, tak zo wojacy do luda tſělachu.

Z Roma. Na koncilu bu 28. meje hižo 60. generalne poſedźenjo dźeržane.
Wótcojo jednaja nětko wo bamžowej njezmólnoſcźi wo wěrje. Wſchelacy
biſkopja ſu w tej wěcy hižo dołhe rycže měli, tak zo budźe wona ze
wſchěch ſtronow wobſchěrnje rozjaſnjena. Wucženoſcź cyłoho ſwěta dawa
ſwój hłós, a hdyž wěmy, za Duch ſwjaty ſkóncžne wobzamknjenjo wjedźe,
móžemy w pokoju te ſame wocžakowacź. Powjeda ſo ſylnje, zo po dokonjanym
wobzamknjenju wo tejle naležnoſcźi, za ſwjedźeń ſſ. Pětra a Pawoła
najſkerje móžnym, koncil ſo rozeńdźe na někotre měſacy, zo by ſo nazymu
zaſy z nowa zapocžał a w pſchichodnym ěcźe ſkóncžił.

<pb n="96"/>

Z Roma. Zjenocźeni armeniſcy mniſcha z rjada ſ. Antona tudy, kiž běchu
do zwady z patriarchu Haſſunom ſobu zaplecźeni, ſu na francózſke khóſty
a z francózſkimi pſchewodnymi piſmami z Roma do Konſtantinopla wotjěli.

Z Roma. Zaſy je něſchto biſkopow z koncila woteſchło, tak zo je jich tam
nětko jenož wokoło 600.

Ruſowſka. Z Wilny piſaja, zo dyrbjeſche w cyrkwi po porucžnoſcźi
knježeŕſtwa wozjewjene bycź, zo je znaty tachant Piotrowicz ſłaby na
duchu był. Ale nowy tachant k tomu wozjewjenju pſchiſtaji, zo to njeje
wěrno a napominaſche lud k wobſtajnoſcźi we katholſkej wěrje. Wón bu
zajaty. Tež ſu tamniſchi duchowni adreſſu ze wſchelakimi ſkóržbami do
Petersburga póſłali.

Korea. Pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow traje tu hižo ſchtyri lěta a w
poſlenich pjecź měſacach bu 8,000 kſcheſcźanow ſkóncowanych. Na
wuſlědźenjo kſcheſcźanow je myto wuſtajene, za jenoho 1,500 frankow.
Kſcheſcźenjo ſu nětko jenož hiſchcźe w połnócnym dźěle kraja. Tamniſchi
knježicźeṙ je prajił, zo za 10 lět žadyn kſcheſcźan wjacy na Korea bycź
njeſmě. Runje je japoſchtołſki vikar k. Ridel w Romje, zo by biſkopſku
ſwjecźiznu doſtał a poda ſo w krótkim zaſy na Korea.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 223. Wórſchla Nowotnikec z Hóſka; 224.
Michał Schejda ze Schunowa; 225. Jakub Domaſchka z Konjec; 226. kubleṙ
Jan Guda z Dalic; 227. knježna Gabriela Gudżic w Loſławje; 228. rendant
Michał Beſſer z Marijneje Hwězdy; 229. kubleŕ Jurij Grofa z Kocźiny;
230. kubleṙ Jakub Schołta z Kocżiny; 231. Jakub Młóṅk z Worklec; 232.
Hana Haufic z Worklec; 233. Michał Hermann z Worklec; 234. Jakub Budaŕ
ze Stareje Cyhelnicy; 235. kubleṙ Pětr Libſch z Dubrjenka; 236. kapłan
Michał Róla z Oſtritza; 237. Jakub Cžumpjela z Kaſchec; 238. Jakub
Symank z Wotrowa; 239. Michał Cyž z Wotrowa.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Na Rencžec
kwaſu w Bacżonju 13 tol. 1 nſl.; wjes Jaſeṅca 9 tol.; Michał Bobik z
Wotrowa 1 tol.; Jakub Smoła z Kaſchec 10 tol.; H. P. z Kr. 15 nſl.; M.
H. z Kr. 1 tol.; wjes Róžant 39 tol. 5 nſl. (mjenujcy: adminiſtrator
♣P.♠ Ludwik 10 tol.; ♣P.♠ Tadej 2 tol.; A. H. 1 tol.; Boſcżij Schuſter 1
tol.; Jakub Wjenk 2 tol.; Jurij Lehmann 2 tol.; Pětr Glawſch 1 tol.;
Michał Jurk młódſchi 1 tol.; Jak. Glawſch 1 tol.; Hana Klimantowa 1
tol.; Mich. Frencel 1 tol.; Hana Jakubaſchec 15 nſl.; Józef Libſch 1
tol.; Michał Schołta 2 tol.; J. S. 1 tol.; Pětr Lebza 3 tol.; Mikł.
Mechela 1 tol.; ſwójba Jakubaſchec 1 tol.; dwě ſłužownej dżowcy 1 tol.;
Michał Jurk 20 nſl.; Jak. Domaſchka 2 tol.; Mikł. Schołta 2 tol.; N. N.
15 nſl.; Khata Suchec 15 nſl.;) Mikławſch Cyž ze Žuric 25 tol.; M. B. 1
tol.; redakcija cžaſopiſa „Katholiſches Kirchenblatt“ z Lipſka wot
wſchelakich dobrocżerjow 20 tol. 25 nſl.; red. Póſła dla wurunanja ſummy
8 nſl.; Marija Pjetaſchowa w ſłužbje w Dreždżanach 25 tol.; kubleṙ
Michał Pjech ze Swinjaṙnje 10 tol.; wotrocžk Jan Röthig tam 15 nſl.; dwě
ſłužownej dźowcy pola Wóſkec tam 1 tol.

Hromadźe: 3441 tol. 15 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 12. 18. junija 1870. Lětnik 8.♠

Bratſtwa we katholſkej cyrkwi.

(Skóncženjo.)

Bratſtwa katholſkeje cyrkwje ſu jara ſpomožne zjenocźenja, njech dźiwamy
na jich wotpohladanja, kiž chcedźa wuwjeſcź, abo na ſrědki, z kotrymiž
chcedźa je docpěcź. Tohodla wobkrucźa je duchowna wyſchnoſcź tež rady a
ſwjata cyrkej wobohacźa je z woſobnymi hnadami. Bratſtwa maja pſchede
wſchěm jene nabožne wotpohladanjo t. r. jich ſobuſtawy njezjenocźa ſo
ſwětnoho cžaſnoho wužitka dla, ale maja woſobnje cžeſcź božu a ſwój
ſamotny duchowny wužitk we wocžomaj. To kóždy ſpóznaje, hdyžkuli ſo
praſcha, k cžomu je te abo druhe bratſtwo załožene. Bratſtwo k pſch.
ſwj. Franciſka Xaverija chce katholſku cyrkej mjez pohanami rozſchěrjecź
pomhacź a katholſkich miſſionarow z modlitwami a pjenježnymi woporami we
jich japoſchtołſkim dźěle podpjeracź. Njeje to ſwjatc, nabožne
wotpohladanjo? Abo bratſtwo ſwj. Michała chce wjeŕchej ſwj. cyrkwje
pſchez modlitwu a wěſtu jałmožnu, tak mjenowany „pětrowy pjenježk“
ſtaroſcźe, cźežke wudawki za cyrkwinſke naležnoſcźe a wſchelake wuſtawy
njeſcź pomhacź a po móžnoſcźi polóžecź. Njeje to nabožne khwalobne
wotpohladanjo, woſobnje we naſchich dnach, hdźež ſu japoſchtołſkomu
ſtołej najbohatſche krajiny kradnjene? Njedyrbi nětko podpjeranjo
tohoſamoho naležnoſcź katholſkoho ludu bycź, hdyž ſwětni wjeŕchojo
zaſtupnika Khryſtuſowoho na zemi wopuſchcźa a joho najſwjecźiſche prawa
ranja? Abo bratſtwo najſwjecźiſchoho ſakramenta wołtarja, kiž chce toho
pod nizkimi ſchtałtnoſcźemi khlěba pótajnje pſchitomnoho zbóžnika
woſebicźe cžeſcźicź, pſchez mału lětnu jałmožnu khude cyrkwje k hódnomu
wobydlenju ſyna božoho pſchihotowacź pomhacź, nima tute jene nabožne
wotpohladanjo? A tak tež wſchitke druhe bratſtwa, njech maja mjeno,
kajkež chcedźa, dźěłaja a ſpěwaja za wjetſchu cžeſcź božu, za lěpſche ſ.
cyrkwje, za duchowne zbožo ſwojich ſobuſtawow. Jenož tajke nabožne
wotpohladanja dyrbja <pb n="98"/>wſchě ſobuſtawy wožiwicź, potom budźa
bratſtwa cyrkwi wužitne a ſebi ſamym ſpomožne.

Kaž je tak wotpohladanjo bratſtwow katholſkeje cyrkwje pſchede wſchim
nabožne, ſu tež ſrědki, z kotrymiž chcedźa ſwoje wotpohladanjo wuwjeſcź,
nabožne, kaž mjenujcy modlitwy, jałmožna a druhe dobre, bohuſpodobne
ſkutki a woſobnje póccźiwe, woprawdźe kſcheſcźanſke žiwjenjo. Wſchě
bratſtwa cžinja ſwojim ſobuſtawam ſpěwanjo wěſtych modlitwow k
winowatoſcźi. Tute modlitwy ſu wot cyrkwinſkeje wyſchnoſcźe abo
poſtajene abo k najmjeńſchomu wobkrucźene a dóſtanu woſebitu móc, zo je
kȯždy zjenocźeny z wjele tawzyntami ſpěwa. Bratſke pacźerje ſu pſchi tym
najbóle lohke a krótke, tak ſpěwaja k pſch. ſobuſtawy bratſtwa
najſwjecźeſcheje wutroby Jězuſoweje wſchědnje jenož „Wótce naſch,”
„Strowa ſy Marija” a japoſchtołſku wěru a pſchiſtaja k tomu: „Daj
najſłȯdſcha wutroba Jězuſowa, zo bych tebje pſchecy bóle a bóle
lubował.” Ale hdyž ſo dopomnimy, zo wjele tawzynt pobožnych kſcheſcźanow
tónſamy krótki pacźeŕ wſchědnje ſpěwa a wo tuſamu hnadu proſy,
njedyrbjeli my potom wjeſołu nadźiju měcź, zo budźe tajki zhromadny
pacźeŕ pſchiſtup namakacź k tomu, kiž je ſlubił: „Hdyž ſtaj dwaj wot was
na zemi pſchezjene we kajkejžkuli wěcy, wo kotruž chcetaj proſycź, budże
jimaj wona wot mojoho wótca, kiž we njebjeſach je, data, dokelž hdźež
ſtaj dwaj abo tſjo zhromadźeni we mojim mjenje, ſym ja ſrjedźa mjez
nimi. Mat. 18, 19. 20. Zhromadny pacźeŕ je tak rjany zwjazk, kotryž
wſchě ſobuſtawy, njech ſu daloko wot ſo dźěleni, tola duchownje mjez
ſobu zjenocźi. Zo pak by tutón ſwjaty zwjazk tež woprawdźe wſchě
ſobuſtawy jenoho bratſtwa krucźe wopſchimnył, dyrbi kóždy ſwěrnje ſwoje
pacźerje ſpěwacź a hewak na ſo wzate winowatoſcźe pilnje dopjelnicź.
Pſchez dobrowólne zanjerodźenjo tutych drje ſo wón njepſchehrěſchi, tola
pak zhubi tajki, woſobnje, hdyž to huſcźiſcho ſtanje, prawo na
wotpuſtki, kotrež ſu bratſtwej wudźělene, kaž tež na płody pacźeri a
dobrych ſkutkow druhich bratrow a ſotrow, haj wón ſchkodźi tež ze ſwojej
liwkoſcźu druhim, dokelž cźiſami wo płody tutych wot njoho
zanjerodźenych pacźeri a dobrych ſkutkow pſchińdu. Jenož tón je
zamłowjeny, kotrohož nuzne a wažne dźěła powołanja abo hewak druhe
wobſtejnoſcźe, kaž khoroſcź, winowatoſcźe bratſtwa cyle abo z dźěla
dopjelnicź zadźěwaja; jedyn tajki njeby tak prawo na hnady a płody
bratſtwa pſchiſadźił. Tola pak njech kóždy ſebi z dobrej khwilu
pſchekładźe, haj ſo tež druhich nazhonjenych ludźi, woſobnje ſwojoho
ſpowjednika wo radu wopraſcha, prjedy hacž ſo do toho abo druhoho
bratſtwa zapiſacź da, hacž budźe we ſwojim powołanju tež wſchě
winowatoſcże bratſtwa ſwěrnje dopjelnicź móc. Tohodla njemóža ſo tamni
khwalicź, kiž wo pſchiwzacźo do wſchěch znatych bratſtwow proſcha, a
ſebi potom pſchez to wobcźcžne drěmjo na ſo woznu, kiž potom jenož
njerady njeſu a ſwoje winowatoſcźe pſchi tym huſto zanjerodźa. Nic
pſchiſłuſchenjo k wjele bratſtwam ſame na ſebi je ſpomóžna a
bohuſpodobna wěc, ale ſwěrne a pilne dopjelnjenjo tych we bratſtwach
poſtajenych dobrych ſkutkow.

Zo bychu ſo bratſtwa a pſchez nje nabožne žiwjenjo prawje rozſchěriłe,
je ſwjata cyrkej teſame z wjele wotpuſtkami wobohacźiła. Doſpołne
wotpuſtki pak móža ſo jenož dobycź pſchez želnoſcźiwu ſpowjedź a ſwjate
woprawjenjo a ſpěwanjo <pb n="99"/>tak mjenowanych wotpuſtknych pacźeri
t. r. pſchez modlenjo za naležnoſcźe ſwjateje cyrkwje, za jeje
widźownoho wjeŕcha na zemi, bamža, za měr a pſchezjenoſcź mjez ſwětnymi
wjeŕchami. Tak móža ſo woſobne hnady ſ. cyrkwje, wotpuſtki, jeno zas
pſchez dopjelnjenjo wěſtych pobožnych ſkutkow dobycź, kiž tež tak toho,
kiž je dopjelni, k wjetſchej doſpołnoſcźi a bohuſpodobnoſcźi wjedźe.
Bratſtwa dadźa tak ſwojim ſobuſtawam wjele a wſchelake pſchiležnoſcźe
ſebi duchowne bohatſtwa hromadźicź. Ale pſchez dobre ſkutki a pacźerje,
k kotrymž maja woni tak wjacy pſchiležnoſcźe, budźa ſebi wot Boha tež
hnadu wuproſycź k wobſtajnoſcźi we kſcheſcźanſkim žiwjenju a móc k
pſchewinjenju hrěſchnych ſpytowanjow. Póccźiwe žiwjenjo je tak pſchecy
najwěſcźiſche znamjo, na kotrymž móže ma ſpóznacź, kak tón abo druhi
winowatoſcźe ſwojoho bratſtwa dopjelni. Ze wſchěm prawom móže jedyn wot
ſobuſtawow bratſtwow tajke žiwjenjo žadacź, dokelž maja wjacy a lěpſche
pſchiležnoſcźe z hnadami ſ. cyrkwje ſo poſylnicź a pſchecżiwo
ſpytowanjam ſo wobronicź.

Ze wſchoho toho ſo widźi, cžohodla je ſ. cyrkej, kiž chce wſchěch k
wěcžnej zbóžnoſcźi dowjeſcź, bratſtwa rady wobkrucźała a podpjerała, z
wotpuſtkami a druhimi prawami wobdariła, dokelž tak bohate płody njeſu
za nabožne žiwjenjo cyłych woſudow, kaž za duchowne zbožo jednotliwych
cžłowjekow. J. L.

Katholſka cyrkej w Anamje.

(Skóncženjo.)

2) Japoſchtołſki vikariat połodniſcheje Tongkingſkeje, załoženy 27.
měrca 1846 wot bamža Rjehorja ♣XVI.,♠ wobſteji z provincow Nghean,
Nan=Tieh a Bo=Chinh. — Tež tudy pſcheſcźěhi cyle pſcheſtałe njejſu. Na
18. hapryla 1865 wudyri we jenej wſy njedaloko Bo=Chinh mała
pſcheſcźěha, dokelž kſcheſcźenjo pohanſku pagodu (tempel) njechachu
twaricź pomhacź. Woni buchu do jaſtwa cźiſnjeni, bicźi a do drjewjanych
kołow ſpinani. Tola buchu na wobcźežowanjo biſkopa Ganthiera po
porucžnoſcźi khěžora pozdźiſcho puſchcźeni, a wot toho cžaſa je nětk
tudy měrniſcho. We Bo=Chinhu twari ſo rjana cyrkej, kiž budźe wot
drjewa, tola pak z cyhelemi kryta; tež w Nghean a w Hatich budźa ſo
bórzy cyrkwje twaricź. Dotal ſo kemſche zwjetſcha w hubjenych ſłomjanych
hětach wotdźeržachu. We lěcźe 1867 ſtaj miſſionar Robert a ſubdiakon
Huan rubježnikam do rukow panyłoj a njewě ſo hacž dotal, ſchto je ſo z
nimaj ſtało. Licžba kſcheſcźanow, kiž běſche we l. 1858 w tutym
vikariacźe 77,000 wucžiniła, po tych wulkich krawnych pſcheſcźěhanjach
prjedownych lětow we l. 1865 jenož 62,848 wucžini, a to 44,000 we
provincomaj Nghean a Hatich (t. j. 20. dźěl wobydleŕſtwa) a 18,848 we
Bo=Chinh (t. j. 6. dźěl wobydleŕſtwa). Zańdźeny 7. junija 1868 bu tudy
k. Croce wot japoſchtołſkoho vikara hako biſkop=koadjutor ſwjecźeny.
Wyſche tuteju ſkutkuja tu nětk 33 anamſcy duchowni, 10 diakonojo, 1
ſubdiakon, 6 klerikarjow a 32 katechetow. We duchownym ſeminaru ſu 65
ſeminariſtow. Cyły vikariat wobſteji z 23 farow. We lěcźe 1865 bu 216
wotroſcźenych a 4519 dźěcźi kſchcźenych. Spowjednych ludźi bě 48,816. We
wſchelakich wucžeŕnjach ſo 2200 dźěcźi namakachu.

<pb n="100"/>

We tych wulkich pſcheſcźěhanjach bu wjele kſcheſcźanſkich cyrkwjow do
pohanſkich pagodow pſchewobrocźenych, tola je jich nětk wulki dźěl zas
wrócźeny, a w druhich wſach buchu wot wobydlerjow jich prjedawſche
pagody potorhane. Dokelž pohanjo ſwoje dźěcźi darmo abo za někotre
ſapeki rady pſchedadźa, radſcho hacž zo je hłodu wumrjecź dadźa, tak je
ſo tudy hižon 60,947 tajkich dźěcźi kupiło, wot kotrychž wulki dźěl po
ſwj. kſchcźeńcy bórzy wumrjechu, zo bychu tam hako jandźelkojo za
ſwojich pohanſkich hrubych ſtarſchich proſyli.

3) Vikariat w raniſchim Tongkingu. Hacžrunje pohanjo a wyſocy zaſtojnicy
w tutym vikariacźe na kſcheſcżanſtwo derje zmyſleni njejſu, wužiwaja
kſcheſcźenjo tola tudy měr; dokelž ſo pohani boja, něſchto wulke
napſchecźo kſcheſcźanam zapocžecź; tola dowola ſebi wſchelake
wobcźežowanjo a hanjenja, kaž wſchak ſo tež druhdy we naſchich krajach
ſtanje. Najzrndniſche bě, zo w tutym vikariacźe we l. 1865 pſchez wulku
ſuchotu drohota a hłód wudyri. We hłownym měſcźe tuteje krajiny na 4000
ludźi hłodu wumrje, a we provincy na 100,000, dokelž tež hiſchcźe mór a
kholera pſchiſtupi, a ſebi ſwoje wopory žadaſche. Tež wot kſcheſcźanow,
hacžrunje bě biſkop Alcazar woſebite hójernje załožił, jich 2000 zemrje,
a to najbóle na pomjenowanu khoroſcź. Tež w druhich vikariatach tale
khoroſcź ſurowje knježeſche. Tute hubjenſtwo trajeſche 8 měſacow a
powjeda ſo, zo je pſchez milijon Anamitow wumrjeło, bjez nimi na 9000
kſcheſcźanow. Tola wobradźi Bóh w pſchichodnym lěcże po płódnych
deſchcźach bohate žně a je tam nětk zaſy lěpje. Japoſchtołſki vikar, kiž
w měſcźe Kela bydli, ſkutkuje tudy ze ſwojim koadjutorom a 3 europiſkimi
a 29 anamſkimi měſchnikami, kotrymž hiſchcźe 32 wucžerjo pomhaja. We
lěcźe 1864 bě licžba katholikow tudy 67,315. We l. 1865 bu 145
wotroſcźenych a 38,864 małych dźěcźi kſchcźenych. Wěrowanjow bě 494. a
1056 firmandow.

4) Vikariat we ſrjedźnym Tongkingu bu 4. ſeptbr. 1848 poſtajeny. Tutón
vikariat je we pſcheſcźěhach najbóle cźeŕpił, a tyſacy pſchelachu krej
za Jězuſa. Tola je wot 16. hapryla 1865 doſpołny měr. Tohodla móžeſche
ſo tež we poſlenich lětach wjele za ſpomoženjo kſcheſcźanſtwa
ſkutkowacź. Wot biſkopa Lezona buchu 3 wulke khěže natwarjene, hdźež ſo
dźěcźi pohanſkich ſtarſchich, kotrež te darmo abo za ſnadny pjenjez
wotſtupja, wocźahnu. We jenej tajkich khěži je ſo jich hižom 2200
wotedało, ale wulki dźěl tych ſamych je tam zas wumrjeł. Hako biſkop we
l. 1866 wulku viſitaciju wotdźerža, kotraž pſchez dwaj měſacaj
trajeſche, namakaſche hiſchcźe wſchudźe krawne powoſtanki zrudnych
cžaſow. Kſcheſcźanſke cyrkwje ležachu ſpalene a roztorhane we
rozpadankach; cyłe ſwójby, a wſy běchu wutupjene. Tola namaka hiſchcźe
11 wokrjeſow, kiž běchu zbožownje tute zrudne cžaſy pſchetrałe a ſwoje
cyrkwje a zamoženjo zdźeržałe. Zjawna viſitacija bě tam k wjeſelu cyłoho
kſcheſcźanſtwa. Hdźežkuli biſkop tam pſchińdźe, cźehnjechu z hudźbu
napſchecźo, bubnowachu a z wjeſołoſcźu tſělachu. W někotrych pohanſkich
wſach buchu pagody wot wobydlerjow ſamych potorhane, abo chcychu je do
kſcheſcźanſkich cyrkwjow pſchetworicź. Wſchitcy, kotſiž běchu prjedy
kſcheſcźanow łójili, do jaſtwow mjetali, a za zjawnych njepſchecźelow
Jězuſa płacźachu, wopytachu pſchi tym biſkopa. Jedyn mandarin wot
tutych, kotryž bě ſchtyrjoch miſſionarow <pb n="101"/>popanył, jich
dołho w jaſtwje dźeržał a pſchi tym wſchelakim cžwělam podcźiſnył, njebu
pſched biſkopa puſchcźeny. Wón bu pſchez to tak hnuty, zo ſo nětk z
jenym druhim mandarinom na ſ. kſchcźeńcu pſchihotuje. Njedyrbjało ſo to
za płody próſtwow anamſkich martrarjow ſpóznacź? We lěcźe 1865 běſche w
tutym vikariacźe wyſche biſkopa a 4 europiſkich miſſionarow, 22
anamſkich duchownych a 121 katechetow, kiž mějachu 127,852 wěriwych
zaſtaracź, kotſiž bjez 4 milijonami pohanow rozpjerſcheni bydlachu. We
lěcźe 1864 bu 127 wotroſcźenych, 3230 dźěcźi kſcheſcźanſkich ſtarſchich
a 35,241 dźěcźi pohanſkich ſtarſchich kſchcźenych. Spowjednych ludźi bě
55,530, wot kotrychž 48,847 ſ. woprawjenjo a 2353 poſlenje wolijowanjo
doſtachu. Wěrowanjow bě 648. Na 1. jan. 1868 bu tudy k. Riano hako
biſkop=koadjutor poſwjecźeny.

♣III.♠ Krajina Kambodſcha. Tutón kraj, hacž runje ma woſebitoho krala,
pod anamſkim khěžorom ſteji. We nowiſchim cžaſu hakle miſſionarojo tudy
ſkutkowacź pocžinachu, a miſſionſke polo bu kongregaciji zwonkownoho
miſſionſtwa pſchepodate. Tute towaŕſtwo je tu tež w poſlenich lětach
zbožownje za Khryſtuſa ſkutkowało. Bjez druhimi prědowaſche tam woſobnje
francózſki miſſionaŕ Bareau. Joho prócowanja tež njeběchu bjez płodow,
dokelž wón za krótki cžas 300 Kambodſchanow za kſcheſcźanſtwo doby. Tola
na to rozzłobichu ſo pohani, a we januaru 1867 wudyri tudy krawna
pſcheſcźěha. Wón běſche runje w měſcźe Motcaza, hdźež běſche ſebi prjedy
mału cyrkwicžku natwarił. Druzy miſſionarojo zbožownje do hłownoho měſta
Penompenh cźeknychu, hdźež jich francózſki kommandant Poltier zakita.
Tež Bareau bu wot kambodſchſkoho krala, kiž n̓jemějeſche mocy doſcź,
napſchecźo zběžkarjam krucźe wuſtupicź, radźene, zo by ſo do Penompenha
pod francózſki ſchkit podał. Wón pak nochcyſche cyrkej a woſadu, wo
kotruž mějeſche wulki ſtrach, wopuſchcźicź. Wjecžor 8. januara bu joho
wobydlenjo w Motcaza nadpanjene. Naſtróženi kſcheſcźenjo rozcźěkachu.
Bareau poda ſo do cyrkwje pſched wołtaŕ a padnywſchi na kolena, bu tam
pſchekłóty a ramjenja jomu pſcherubachu. Potom bu jomu hłowa wotrubana a
na lebiju tyknjena. Miſſionſki dom a cyrkwicžka bu ſpalena. Cźěło bu na
druhi dźeń cyle wopalene z rozpadankow wot kſcheſcźanow wucźehnjene, a
hłowa z lebije wzata. Na to pſchinjeſe jedyn kſcheſcźan powjeſcź wot
tutoho njeſkutka miſſionaram w Penompenhu, a hnydom póſła k. Poltier
łódź z kanonami tam, zo bychu mordarjow khoſtali. Ale hako tuta do
Motcaza pſchijědźe, běchu tamni dawno rozcźěkali. Na to buchu powoſtanki
martrarja do Penompenha wotwjezene a tam kſcheſcźanſcy cžeſnje
pohrjebane. Wyſche kſcheſcźanow a miſſionarow pſchewodźachu francózſcy
wyſchkojo, kiž tudy pſchebywaju, cźěło k rowej. — Chcemy ſo nadźijecź,
zo je pſcheſtupnikow zaſłužene khoſtanjo pozdźiſcho trechiło! A zo budźe
ſo tam kſcheſcźanſtwo nětk cźim mócniſcho rozſchěrjecź, hdyž je
miſſionſke polo z martraŕſkej krewju płodźene.

J. Kral.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je w Romje po najnowiſchich
powjeſcźach z Boha ſtajnje ſtrowy. Najſkerje wrócźi ſo wón w juliju.
Zań<pb n="102"/>dźenu ſobotu je k. progymnaſialny direktor Jakub Buk ze
ſwojoho italſkoho pucźowanja (wón je tež w Neapelu pobył) zbožownje zaſy
do Dreždźan pſchijěł.

Z Budyſchina. Z Lubija je dobra powjeſcź pſchiſchła, zo je 100
wotroſcźenych katholikow peticiju podpiſało a na tudomne konſiſtorium
póſłało, zo by wone kóždy měſac katholſke Bože ſłužby za tamniſchich a
we wokolnoſcźi bydlacych katholikow w Lubiju zrjadowacź chcyło. Cźile
katholikowje ſu hižo pola lubijſkeje měſchcźanſkeje rady tak wjele
wuſkutkowali, zo chce wona tamniſchu katechismuſowu cyrkej za katholſke
Bože ſłužby radylubje poſkicźicź. Tak daloko je nětko. To ſo rozymi, zo
budźe naſche tachantſke konſiſtorium tež bórzy za to. Dale změje potom
ſakſke miniſterium hiſchcźe dowolnoſcź dacź. Za kak dołhi cžas tale
dowolnoſcź pſchińdźe, njemóžemy prajicź; pſchetož na pſchikład
dowolnoſcź za załoženjo ſtajnoho duchownſkoho měſtna w Kamjeńcu, kiž bu
pſched lětom ſakſkomu miniſteriu w Dreždźanach podata, njeje drje wottam
hiſchcźe dotal data?? Znajmjeńſcha ſo nicžo w tej naležnoſcźi
njeſłyſchi. Nad tym ſo dźiwacź, je tež nam kaž kóždym druhim nowinam w
Sakſkej dowolene.

Z Budyſchina. Kaž nam powjedaja, je ſerbſki ſwjatkowny proceſſion w
Krupcy w Cžechach te duchowne wjeſelo měł, zo jomu k. ♣P.♠ Arnold Werner
z klóſchtra Oſſega ſerbſcy prědowaſche. Tež je Serbam k. faraŕ Krecžmaŕ
w Pirnje luboſcź z tym wopokazał, zo je jim ſerbſku rycž dźeržał.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Lipſka. Dokelž je jedyn naſchich wucžerjow khory, pſchińdźe ſem k.
Brendler hako pomocnik.

Z Wechſelburga. W tudomnej hrodowſkej cyrkwi běchu 29. meje ſwjatocžne
Bože ſłužby, pſchi kotrychž ſpěwaṙſke towaŕſtwo z Rochlitza vokalmiſſu
wot wot Horaka jara wuſtojnje ſpěwaſche. W naſchej blizkoſcźi (pola
Coſſena) je wjele cźěſkich a italſkich kamjenjerjow a dźěłacźerjow,
kotſiž ſem ke mſchi khodźa.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Badenſka. Biſkop ♣Dr.♠ Kübel we Freiburgu proteſtiruje pſchecźiwo nowomu
zakonjej wo cyrkwinych fundacijach, kotrež chce ſtat na ſo abo pod ſo
wzacź, a tež pſchecźiwo powołanju njekatholſkich wucžerjow do
katholſkich ſchulow.

Z Wina. Khěžor je porucžił, zo ma ſo tež lětſa kaž druhe lěta 30,000
ſchěſnakow k wuporjedźenju doma (arcbiſkpoſkeje cyrkwje) ſwjatoho
Schcźěpana pſchipokazacź.

Z Wina. Swjatkowny tydźeṅ běſche tu wulka zhromadźizna němſkich
wucžerjow. We rycžach, kotrež tam dźeržachu, běſche wjele
njepſchecźelſtwa pſchecźiwo katholſkej cyrkwi a katholſkim duchownym
ſłyſchecź. Rakuſke knježeŕſtwo tajke zhromadźizny rady podpjera. Ale na
druhej ſtronje roſcźe oppoſicija pſchecźiwo nowym ſchulſkim zakonjam.
Wjele krajinow njewuzwola nikoho do noweje ſchulſkeje rady a druhdźe
zaſy złožuja tajcy, kotſiž běchu ſo dali do rady wuzwolicź, ſwoje
zaſtojnſtwo.

<pb n="103"/>

Rakuſka. Politiſki programm połdra milijona Słowjencow (Krajincow, z
kotrychž bruſarjo k nam pſchikhadźeju) wopſchija bjez druhim tež jich
žadanja w naſtupanju cyrkwje. Woni praja: 1) my hako katholſcy žadamy,
zo by katholſka cyrkej ſwoje nutskowne naležnoſcźe ſamoſtatnje (bjes
nutsměſchenja ſwětnoho knježeŕſtwa) zrjadowała. 2) Dokelž nam pſchede
wſchěm na tym zaleži, zo by naſcha młodoſcź z cyła w katholſkim duchu
wocźehnjena była, pſchejemy ſebi, zo by ſchulſki zakoń tak pſcheměnjeny
był, zo by tež katholſke duchownſtwo pſchiſłuſchne poſtajenjo w
ſchulſkim wobkedźbowanju (inſpektorſtwo) zaſy doſtało. 3) Cyrkwine
zamoženjo njech kaž kóžde druhe njezranjene woſtanje.

Galiciſka. Adminiſtrator diöceſy Przemyſl k. Józef Sembratowicz bu hako
grichiſkokatholſki arcbiſkop we Lwowje (Lemberg) pomjenowany.

Italſka. We wſchelakich kóncžinach kraleſtwa traje njeměr we małym dale
a rubježnicy pocžinaja zaſy khrobliſchi bycź. Garibaldi a Mazzini
wozjewjataj z cžaſami liſty, w kotrychž ſwoju zazłobjenoſcź pſchecźiwo
cyrkwi a tež pſchecźiwo italſkomu knježeŕſtwu wobſwědſitaj.

Z Roma. Do bamžowoho wójſka zaſtupi w krótkim 400 Schpanſkich.

Z Roma. W poſlenimaj měſacomaj ſtaj zemrjełoj kardinal Gonella a potom
biſkop Grant ze Southwartha w Jendźelſkej. Poſleniſchi běſche hižo khory
do Roma pſchijěl.

Z Roma. Na koncilu wuradźuja pilnje dale a budźe drje po ſwjedźenju ſſ.
Pětra a Pawoła móžne, něſchto wěſte a wobſchěrne wo tym piſacź.

Z Roma. Tónle tydźeṅ běſche tajne konſiſtorium, w kotrymž budźa někotſi
biſkopja wobkrucźeni.

Z Roma. Kardinal wjeŕch Schwarzenberg, arcbiſkop w Prazy, je nahladne
wopytanjo doſtał; pſchijědźechu ſem ſchtyrjo kanonikojo z Prahi a po
jenym duchownym z kóždoho cžěſkoho wokrjeſa, zo bychu ſwojoho
wyſchſchoho paſtyrja dźakownje poſtrowili.

Schpaniſka. Schpanjenjo, kotſiž ze ſwojej republiku njemóža nikak
pſchejene pſchińcź, pytaja ſebi pſchecy hiſchcźe krala, ale nichtó wo
trón prawje njerodźi, dokelž drje njeby dołho na nim ſedźał.

Francózſka. Knježeŕſtwo chce tajkich wojakow, kotſiž ſu pſchi plebiſcitu
pſchecźiwo khěžorej Napoleonej hłoſowali, z Roma dom powołacź a za to
tam tajkich póſłacź, kiž ſu khěžoroweje myſle. Hewak je Napoleon bamžej
ſlubił, zo chce jomu, jeli budźe trjeba, pſchecźiwno republikanarjam
10,000 wojakow z Toulona na pomoc póſłacź. Wot tam po morju je to lochcy
móžno.

Francózſka. Po annalach (lětopiſach) k rozſchěrjenju wěry mějeſche
lyonſke towaŕſtwo wloni 5,217,093 frankow dokhodow; 91,774 frankow
mjenje dyžli lěto prjedy. Francózſka k tomu dawa; diöceſa Lyon
woprowaſche wloni 342,320 frankow, Pariz 171,403, Cambrai 166,300, Saint
Brieu 118,527, Quimper 170,368 atd. Na druhim měſcźe ſteji Belgiſka. Z
druhich diöceſow katholſkoho ſwěta je Köln jenicžka, kotraž je pſchez
100,000 frankow k tomu ſkutkej woprowała.

Z Konſtantinopla. W kſcheſcźanſkim pſchedměſcźe Pera wudyri
ſwjatkownicżku popołdnju woheń. Pſchi wulkim wětrje rozſchěrjeſche ſo
dla wjele tam <pb n="104"/>ſo namakacych drjewjanych twarjenjow žałoſnje
ſpěſchnje, zo za krótki cžas tyſacy twarjenjow we wohnju ſtejachu.
Pozdźiſcho zapopadźechu ſo tež cyrkwje, wſchelake hrody póſłancow,
theater, ſchpitale a druhe wjetſche twarjenja. Wokoło pjecź ſtow ludźi
ſu wo žiwjenjo pſchiſchli, tež jena diakoniſſa. Tež rjana
armenſkokatholſka cyrkej (kathedrala patriarchi Haſſuno) je ſpalena.
Sultan je kſcheſcźanam jenu kaſernu k nakhwilnomu wobydlenju
pſchipokazał.

Połnócna Amerika. Na ſejmje we Waſhingtonje ſu zapóſłancy miłoſcźiwym
ſotram we Charlestonje 20,000 dollarow pſchipokazali k zaſytwarjenju
ſyrotnoho domu, kotryž bu w poſlenjej wójnje ſpaleny. Hdyž ſo k tomu
namjet ſtaji, praji proteſtant Bowen z Karoliny: „Słužby ſotrow njemóža
z pjenjezami doſcź zapłacźene bycź. Wone dźěłaju a njewocžakuja cžaſne
myto, hacž runje ſu ze ſwojim ſkutkowanjom wutrobitoſcź kaž wojacy a
rozhladnoſcź kaž ſtatnikojo (wyſocy krajni zaſtojnicy) wopokazali. Hacž
runje běchu z połodniſchich krajow (tehdom njepſchecźelſkich) njejſu
wone we wójnje žanoho rozdźěla bjez khorymi cžiniłe, wſchitkich ſu z tej
ſamej luboſcźu wothladałe. Hdyž žołta zymnica wudyri, a mužowje a
lěkarjo dla natykowacej khoroſcźe cźěkachu, ſu miłoſcźiwe ſotry ſame
wutrałe, zo bychu khorym a mrějacym pomocne byłe.” Po tajkich ſłowach
pſchiwza ſo namjet z 110 hłoſami pſchecźiwo 45.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: 240. Mikławſch Matka (Bjedrich) ze Sernjan.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Jan Klemens, ſ. krawca Kühnela z B.; Pawoł
Julius Eduard, ſ. najenka Heinrich Payerna z Hrubjelcžic; Madlena, dź.
kowarja Jana Almerta z B.; Hana Helena, dź. Jana Rjecžki z Dźěchorec. —
Wěrowani: Jan Handrik z Radworja a Hana Domanic z Jaſeńcy. — Zemrjecźi:
Marija Madlena, mandź. njeboh žiwnoſcżerja Michała Rězaka z Wuric (w
Budyſchinje), 67 l. 5 m.; dżěłacźeṙ Mikławſch Kral z Lutobcža, 40 l.;
Jda Martha, dż. F. W. Porſtendorfera, 11 měſ.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Michał Rencž z
Jaſeṅcy 1 tol.; njemjenowany na motto: Po „žnjach” wjacy dam! “15 nſl;
na Roblec kwaſu w Bacżonju 10 tol.

Hromadże: 3453 tol.

Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Za domjacu
pobožnoſcż zrjadował Handrij Ducžman. Zeſchity płacźi 15 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 13. 2. julija 1870. Lětnik 8.♠

Wuſměſcheṙ ſpowjedże.

W jenym wjetſchich měſtow Francózſkeje zhromadźi ſo z wjecžora towaŕſtwo
młodych ludźi w jara wopytanym hoſcźencu, hdżež ſo wo politicy a druhich
wſchědnych nowinkach rozrycžowachu. Ale jich rozrycžowanjo pſchińdźe,
kaž ſo to cžaſto ſtawa, tež na nabožne naležnoſcźe. Pſchitomni běchu
wſchitcy w tych lětach, w kotrychž ſo rozom powołany cžuje, ſwětej dobru
radu dawacź. Wſchitcy běchu znajmjeńſcha po mjenje katholſcy a wot
katholſkich ſtarſchich wocźehnjeni; ale myſlachu ſo po pſchecžitanju
někotrych knihow hižo za tak wucženych, zo wěru ſwojeje młodoſcźe
zacźiſnychu, kotraž jim dla jich hrěſchnoho žiwjenja porokowaſche.
Tohodla ſłužachu jim nabožne rycže jenož hako pſchiležnoſcź, zo móhli
jedyn druhoho we wuſměchowanjn pſchetrjechicź. Woſebje běſche to
ſpowjedź, z kotrejž ſměchi cźěrjachu, zo bychu ze ſwojeje duſche te
njelube zacžucźa wuhnali, kotrež ſpomnjenjo na ſpowjedź w nich
wubudźowaſche, a zo bychu tak ſami ſo zjebali wo tu hnadu, kotruž je
Khryſtus k naſchomu ſpomoženju w ſwojej cyrkwi zawoſtajił.

Jedyn prajeſche: „Ale, to by wjeſoła wěc była, hdy bychmy ze žorta k
ſpowjedźi dóſchli.” Towaŕſchowje prajachu: „To by tola ſpodźiwny žort
był a ty ſebi njeby zwěrił, jón wuwjeſcź.” Wón wotmołwi: „Schto je
lóžſche dyžli to? Schto ſadźicźe? Dajcźe tak a tak wjele bleſchkow k
najbližſchej naſchej zhromadźiznje, a potom powjem wam moje zhonjenja
pſchi žortnej ſpowjedźi.” Duž ſebi dołho njerozmyſlichu a ſadźichu,
ſchtož tamny žadaſche.

Nazajtra — běſche to ſobota — pſchińdźechu hižo rano někotſi
towaŕſchowje k tomu ſkhrobłomu a dopominachu joho, zo by date ſłowo
dopjelnił a tón ſamy dźeń k ſpowjedźi ſchoł. Wón to ze ſměchami z nowa
pſchiſlubi a wěſchcźeſche do prědka, zo z wěſtoſcźu wuhraje.

Pſched wjecžorom poda ſo woprawdźe do cyrkwje, ſtupi ſo pſchi prěnim
ſpo<pb n="106"/>wjednym ſtole a cžakaſche njeſcźeŕpnje a z woſtudłoſcźu,
hacž po wjele druhich ſpowjednych ſkóncžnje na njoho rjad pſchińdźe.
Poklaknywſchi rycžeſche něhdźe takle k ſpowjcdnikej: „Duchowny knježe,
njejſym pſchiſchoł, zo bych ſo woprawdźe ſpowjedał, ale zo bych
wuſadźeny dobytk wuhrał, pſchetož tak a tak je ſo ſtało. Sym drje
woprawdże tele a tele hrěchi wobeſchoł, ale nicžo ſebi z nich
njecžinju.” Hdyž bě wȯn ſkóncžił, rjekny ſpowjednik měrnje: „Ty ſy ſo
hrěchow wuznał a tak ſwoje ſcžinił; nětko mam ja winowatoſcź, zo bych
tež ſwoje ſcžinił a zo bych tebi pokutu napołožił. Ty budźeſch tſi dny
za ſobu rano, pſchipołdnju a wjecžor tele ſłowa prajicź: Smjercź je, ale
ja ſebi z toho nicžo njecžinju; ſud je, ale ja ſebi nicžo z toho
njecžinju; hela je, ale ja ſebi nicžo z toho njecžinju.” A z tym joho
ſpowjednik puſchcźi.

Tón ſamy wjecžor wozjewi wón ſwojim towaŕſcham ze ſpokojnoſcźu, zo je
ſwoje prědkwzacźo dokonjał a žadaſche jich wo wuſtajene myto. Cźi
njeběchu ſo tajkoho bohahanjeŕſkoho ſkutka nadźeli, běchu nětko kaž
zamoleni, nochcychu jomu te myto dacź a žadachu, zo dyrbi prjedy
hiſchcźe napołoženu pokutu dopjelnicź, dokelž tež ta k ſpowjedźi
ſłuſcha. „Jelizo nicžo wjacy njeje,” praji wuſměſcheŕ ſpowjedźe, „dha
njech ſo to ſtanje; dam wam cžeſtne ſłowo, zo tež to dopjelnju a dobycźo
je a budźe na mojej ſtronje!”

Woprawdźe pocža porucžene ſłowa wuprajecź, najprjedy bjez myſlow a potom
tola ze zacžucźom. Tele ſłowa wubudźichu poduſchenu wěru zaſy, kotruž bě
w prěnjej młodoſcźi měł; wone cžinjachu joho njeměrnoho a na poſledku
nochcychu wjacy z horta. Boža miłoſcź wuži tele ſłowa k tomu, zo by joho
z hrěchow a zabłudźenjow wutorhnyła. Wón pocža nutrnje na ſmjercź, na
wěcžnoſcź a na ſwoju hrěſchnu duſchu myſlicź. Trajeſche to někotre dny a
Boža hnada bě ſwoje dźěło dokonjała. Młodźenc poda ſo zaſy k tomu ſamomu
ſpowjednikej, pola kotrohož běſche ſo prjedy ze žortom ſpowjedał, a
nětko wotkry jomu ſwěrnje potajnoſcźe ſwojeje duſche a proſcheſche wo
pomoc k wěrnej ſpowjedźi a k prawomu zjednanju z Bohom.

Tak wěrje a kſcheſcźanſkomu žiwjenju zaſy pſchiwobrocźeny ſtaraſche ſo
wón z horliwoſcźu w dobrych ſkutkach zaſy narunacź ſwoju prjedawſchu
njerodnoſcź a pohórſchowanjo. Pſchi pſchiležnoſcźi powjedaſche ſam tule
hiſtoriju ſwojoho wobrocźenja ze wſchěmi podrobnoſcźemi a dźakowaſche ſo
pſchedwidźiwoſcźi Boha ſamoho, kotryž je joho wonjecžeſcźenjo ſakramenta
pokuty k tomu wužił, zo by joho ze ſwojej lnboſcźu wobjał a zabłudźenoho
runje tehdom na prawy pucź wrócźił, hdyž ſo zdaſche, zo je toho
najmjenje hódny.

Kranjenjo ſwjatych hoſtijow w Rieti.

Gabriel Ferretti, nětko kardinal w Romje, běſche prjedy biſkop w měſcźe
Rieti (z 12,000 wobydlerjemi), kotrež w rjanych apenninſkich horach
leži. Jenoho ranja namakachu, zo bě tamniſcha cyrkej ſ. Mikławſcha wot
złóſnikow wotewrjena, a zo běchu cźi bjez druhimi wěcami tež kheluch ze
ſwjatymi hoſtijemi a monſtrancu, tohorunja ze ſwjatej hoſtiju,
pokranyli. Cyła woſada bě zrudźena. Ferretti pła<pb n="107"/>kaſche nad
tajkim njeſkutkom a poſtaji ſchtyri dny poſcźenja k pokucźenju. Pſchi
zjawnych pokutnych proceſſijach dźěſche wón ſam takrjec hako wopor za
hrěch we ſwojej woſadźe z nahej hłowu, boſy a ze ſchtrykom na ſchiji.
Joho woblicžo njewuſkhny pſchi ſtajnych ſylzach zrudoby. Wjacy krócź za
dźeń napominaſche wón ludźi we cyrkwi k modlenju za njezbožownoho
cžłowjeka, kiž je tamnu złóſcź wobeſchoł. Na ranju ſchtwórtoho dnja
zwonjeſche ſo ze wſchěmi zwonami; pſchetož kheluch ze ſwjatymi hoſtijemi
bu pſchi cyrkwinych durjach namakany. Biſkop donjeſe potom z aſſiſtencu
duchownych a ſwětnych zaſtojnſtwow we ſwjatocžnej proceſſii
Najſwjecźiſche zaſy do cyrkwje, pſched kotruž bě je złóſtnik ſam w nocy
dobrowólnje ſtajił. Tule ſwjatocžnoſcź wobzankny horliwy paſtyŕ z rycžu,
w kotrejž hiſchcźe raz tſidnjowſke Bože ſłužby pſchipowjedźi, a
pſchiſtaji, zo njepſcheſtanje Bože ſłužby dźeržecź, doniž ſo tež
monſtranca njewrócźi. Lud pſchizwoli rady do toho a wopokazowaſche z
nowa wulku nutrnoſcź, kotraž njemóžeſche bjez płodow woſtacź. Druhi
wjecžor hižo pſchińdźe paduch woprawdźe rozkaty k ſwjatej ſpowjedźi k
jenomu duchownomu w měſcźe. Wón woteda tež monſtrancu z njezranjenej
ſwjatej hoſtiju měſchnikej, kotryž ju w nocy w ſwojim bydlenju ſkhowa a
na ranjo do cyrkwje ſ. Michała na pſchedměſcźe donjeſe. Wopomńmy radoſcź
pobožnoho luda a horliwoho biſkopa, hdyž ſo na tſecźim ranju ze wſchěmi
zwonami namakanjo monſtrancy a tak wujednanjo z Bohom za bjezbóžny ſkutk
wozjewjeſche. Ferretti donjeſe we wulkej proceſſiji Najſwjecźiſchoho
zaſy do cyrkwje ſ. Mikławſcha, pſched kotrejž hiſchcźe hnujacu rycž
dźeržeſche. Po žadoſcźi woſadnych běſche pozdźiſcho woſebite ſwjatocžne
dźakprajenjo za wobrocźenjo hrěſchnika. Tónle dźeń tſělachu z kanónami,
twarjachu cžeſtne wrota, zrjadowachu zaſy rjanu proceſſiu, pſched
kotrejž kwětki ſcźelechu. Wjele wjeſnoho luda běſche tehdom do měſta
pſchiſchło, zo bychu dźěl brali na radoſcżi měſchcźanow. K podźakowanju
cžinjeſche biſkop Ferretti potom pěſchi pucź do Loreta ſobu a
wotradźeſche wſchitke ſlědźenjo za pokutnym złóſtnikom.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je k. kapłan Wowcžeŕk w Kulowje khory. Bóh
daj, zo by ſo ſkoro zaſy wuſtrowił!

Z Budyſchina. Na ſ. Jana je k. kubleŕ Jan Wólman z Cžornec tawzynt
toleri wupłacźił, kotrež je wón hako dar k twarjenju noweje cyrkwje
ſlubił. Bóh zapłacź jomu a joho ſwójbje z cžaſnymi a wěcžnymi kubłami!
Swojej cyrkwi pak wubudź Bóh hiſchcźe wjacy tak wulkomyſlnych
dobrocźerjow!

Z Radworja. Naſch wucžeŕ k. Handrij Bräuer je pſchecy hiſchcźe khorowaty
a je toho dla ſchulſki vikar z Budyſchina ſem póſłany.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Prahi. Tudy je k. Ruffer, probſt na Wyſchehradźe a cžěſki ſpiſowaŕ,
18. junija zemrjeł, nimale 80 lět ſtary. Wón mějeſche ſwój kaſchcź hižo
wjele <pb n="108"/>lět we ſwojim wobydlenju pſchihotowany. W Prazy bě
hako dobrocźeŕ a załožeŕ wuſtawa za khudych jara znaty. Hako khudy
hólcžk pſchińdźe wón ze ſwojoho narodnoho měſta Skalicy do Prahi a
pſchinjeſe tehdom porucžacy liſcźik njeboh wyſchehradſkomu kanonikej
Dittrichej, kótryž běſche tež ze Skalicy. Hólcžk ſtupi do wucžby pola
rjemjeſnika. Jenoho dnja dźěſche kanonikus z nim z Wyſchehrada do Prahi
nuts. Na ſwojim pucźu pſchińdźeſchtaj nimo jenoho pjekarja, a duchowny
praji, zo by ſebi jenu całtu wubrał. Hólcžk praji, zo pjenjez nima. „Ja
zapłacźu,” praji ſmějo kanonikus; na cžož ſebi hólcžk najmjeńſchu całtu
wuzwoli. Tale pſchiſtojnoſcź lubjeſche ſo duchownomu, tak zo ſo dale za
tohole hólca ſtaraſche, a hdyž talenty na nim pytny, daſche jomu
ſchtudowacź. Ruffer doſta w l. 1817 měſchniſku ſwjecźiznu, a bu
ſkóncžnje probſt kapitla. Wón ſam je prajił, zo je kóždykrócź z wěſtej
pokornoſcźu wot tamnoho cžaſa nimo teje khěže ſchoł, hdźež bě ſo joho
daliſche žiwjenjo hinak wobrocźiło. Pſched někotrymi lětami bu tamna
khěža ſubhaſtirowana. Kanonikus Ruffer da někomu porucžnoſcź, zo dyrbi
ju za kóždy pjenjez kupicź. To ſo ſta. Na měſcźe małeje khěže pak
natwari njeboh Ruffer nahladne twarjenjo a załoži w nim wuſtaw za
khudych.

Z Prahi. Kapitel na Wyſchehradźe budźe w ſeptembru 800lětny jubilej
ſwojoho załoženja ſwjecźicź.

Cžěſka. Na 10. julija budźe w Chotounje pola Cžěſkoho Broda 900lětny
jubilej narodźenja ſwjatoho Prokopa, patrona Cžěſkeje, ſwjecźeny.
Woſebity wubjerk je k tomu wulke pſchihoty hižo cžinił. W Prazy budźe
tónſamy dźeṅ ſwjedźeńſka proceſſija do cyrkwje ſſ. Cyrilla a Methoda w
Karlinje.

Schlezynſka. Najſtarſchi duchowny w diöceſy je 28. meje zemrjeł, nimale
91 lět ſtary Striegauſki wuſłuženy faraŕ Klimke. Hdyž Napoleon ♣I.♠ do
Ruſowſkeje cźehnjeſche, zaſta wón dźeń we Wulkim Głogowje. Tam běſche
tehdom njeboh Klimke kaplan, a dyrbjeſche na khěžorowu poružnoſcź pólne
Bože ſłužby dźeržecź. Napoleon běſche tehdom jara pobožny. Pſchi
pſchežohnowanju daſche wón z kanónami tſělecź.

Pruſka. W Eislebenje (Lutherowym narodnym měſcźe) maja benediktinki
filialny klóſchtyr. Nětk chcedźa tele knježny pſchihodnu cyrkej twaricź
a trjebaja k tomu twarſkopolicajſku dowolnoſcź. Tola tamniſcha
měſchcźanſka wyſchnoſcź nochce tu ſamu jim dacź. Wona praji: „Wy ſcźe
tudy jenož hako privatne parſchony a ſtejicźe pod towaŕſtwowym zakonjom;
potajkim njeſměcźe ſo ani z waſchim klóſchtyrſkim mjenom mjenowacź,
dokelž po zakonju je cuze mjena noſycź zakazane.” O mudra policija,
knježeŕſtwo budźe tebi ſwěcu tyknycź dyrbjecź! Po towaŕſtwowym zakonju
by ſo dyrbjało kóžde zhromadźenjo knježnow prjedy policajſtwu wozjewicź,
zo mohło wone jenoho abo dweju kommiſſarow do zhromadźizny póſłacź na
tajke měſtno, z kotrohož ſo wſchitko widźecź a ſłyſchecź hodźi! A
policajſka wyſchnoſcź w Eislebenje je woprawdźe tak dźiwna, zo praji,
ſpomnjena zakońſka porucžnoſcź płacźi tež w tutym padźe a za kóžde
zhromadźenjo k Božim ſłužbam! Tajke wukładowanjo zakonja tola nanihdy
pſchipóznate njebudźe!

Němſka. Pſched tydźenjom mějachu pſchedſydojo towaŕſtwow rjemjeſniſkich
hłownu zhromadźiznu w Kölnje.

<pb n="109"/>

Němſka. Dom (cyrkej) we Frankfurcźe je pſchi lońſchin wohnju tak wulku
ſchkodu cźeŕpjeł, zo budźe horni dźěl dyrbjecź ſo potorhacź a z nowa
natwaricź. Nětko je poſtajene, zo ma tórm 333 ſtopow wyſoki bycź, kiž bě
dotal 256 ſtopow. Wſchě wudawki na twarbu ſu na 924,050 ſchěſnakow
wulicžene. K tomu nahromadźi komité, kiž je za dotwarjenjo ſo zeſchoł,
200,000 ſchěſnakow; pruſki kral je tež 200,000 ſlubił a zbytk zapłacźi
bohate měſto ſamo. Twaricź zapocžnu lětſa.

Bajerſka. W měſcźe Neuburgu je bohata wudowa Wolfowa pſched dlěſchim
cžaſom zemrjeła, kotraž bě wjetſchi dźěl ſwojoho zamoženja dobrym
ſkutkam wotkazała. Tak da wona 12,000 ſchěſnakow k załoženju nowoho
duchownſkoho měſtna pſchi jenej tamniſchej woſadźe, 5000 ſchěſnakow k
załoženju hójeŕnje, 5000 ſchěſnakow za Piusa ♣IX.♠ atd.

Rakuſka. Wólby do ſejmow ſu z wulkoho dźěla lěpje za katholſku wěc
wupanyłe, dyžli hdy prjedy. To towaŕſtwa cžinja!

Khrowatſka. Rakuſki khěžor je hako wuheŕſki kral po namjecźe wuheŕſkoho
miniſtra grofy Andraſſy kanonika Michailovitsa z Temeſchvara, kiž bě we
wuheŕſkej revoluciji duchowny honvedow, za arcbiſkopa w Agramje
pomjenował. To budźe zaſy jena nowa wina njeſpokojnoſcźe Khrowatow, kiž
ſu tola pſchecy khěžorej ſwěrni byli. Toho dla ſu hižo ſejmſcy
zapóſłancy banusej Rauchej (khěžoromomu naměſtnikej, kſchcźenomu židej)
interpellaciju abo proteſt póſłali. Po wurunanſkim zakonju wot 8.
novembra 1868 pſchiſłuſcha pomjenowanjo arcbiſkopa ſamoprawnomu
(autonom) knježeŕſtwu Khrowatſkeje w Agramje ſamym a ſydło arcbiſlopa
Khrowatej, nic pak jene wuheŕſkomu miniſterſtwu a druhe Madźarej, kotryž
Słowjanow njelubuje. Khrowatowje ſo nětko praſcheja, ſchto je banus
pſchecźiwo tajkomu njezakońſkomu cžinjenju miniſtra Andraſſya ſpytał.

Italſka. Knježeŕſtwo lubuje tu a tam proceſſiony zahanjecź. Tak bu w
Palermje lětſa proceſſion na Bože Cźěło zakazany.

Z Roma. Na 17. juniju běſche 24 lět, zo je Pius ♣IX.♠ za bamža
wuzwoleny. Tak bliži ſo wón k lětam ſwjatoho Pětra, kotrež hiſchcźe
žadyn bamž docpěł njeje. Do toho cžaſa płacźeſche pſchiſłowo: „♣Non
videbis annos Petri♠ t. r. njebudźeſch widźecź Pětrowe lěta!” Po
podawiznach je ſ. Pětr, kiž mějeſche prjedy w Antiochii ſydło, ſo w
lěcźe 42 w Romje zaſydlił a wottudy cyrkej regirował 25 lět, 2 měſacaj a
7 dnow. Docžaka=li Pius ♣IX.♠ dźeń 24. auguſta 1871, docpěje Pětrowe
lěta. Tak dołho dotal žadyn bamž njeje knježił a tež ſo žadyn njeje Pětr
mjenował. Najdlěje ſu knježili cźile tſjo: Hadrian ♣I.♠ knježeſche 23
lět 10 měſacow 17 dnow; ſ. Silveſter 23 l. 10 m. 27 d. a Pius ♣VI.♠ 24
l. 6 m. 14 d. Nětko je potajkim jenož hiſchcźe Pius ♣VI.,♠ kotryž je ze
wſchitkich 256 naſtupnikow ſ. Pětra dlěje knježił dyžli Pius ♣IX.♠

Z Roma. Na dnju bamžowoho wuzwolenja mějeſche kardinal Patrizi
zbožopſchejacu rycž w mjenje koncilſkich wótcow. Bamž wotmołwi nimale
ſcźěhowace ſłowa: „Pſchede wſchěm dyrbju ſo Bohu dźakowacź, zo je mi
pſchez ſwoju hnadu ſpožcžił, tež 24. lěto bamžowſtwa dokonjecź. Dźakujmy
ſo jomu tež wſchitcy za ſpodźiwne zakitanjo, kotrež wón ſwojej cyrkwi
pſchezcyłnje na tak widźomne waſchnjo poſkicźa. Potom dźakuju ſo tež wam
za zbožopſchecźa, kotrež ſcźe mi runje pſchi<pb n="110"/>njeſli. Ja
njemóžu pak zamjelcžecź, zo ſu ſo w poſlenim cžaſu tež podawki ſtałe,
kotrež mje zrudźichu. Tohodla proſchmy Boha wſchitcy, zo by w ſwojej
hnadźe naſch zhromadny wulki ſkutk k wužitkej cyłoho cžłowjeſtwa nam
dokonjecź dał.

Z Roma. Arcbiſkop Odin z New=Orleansa (w Americy) je tudy wumrjeł. Wón
je ſchěſnaty zemrjetych koncilſkich wótcow.

Z Roma. Swjedźeń Božoho Cźěła běſche lětſa zaſy jara ſwjatocžny;
biſkopow běſche na 500 pódla. Tſi tiary, kotrež ſo tehdom pſchi
proceſſii pſched bamžom njeſu, ſu tele: prěnja, kotruž je Napoleon ♣I.♠
Piusej ♣VII.♠ darił, w hódnoſcźi 234,922 frankow; druha wot ſchpaniſkeje
kralowny Piusej ♣IX.♠ darjena, 153,500 frankow winojta; tſecźa, wot
hrodowſkeje gardy Piusej ♣IX.♠ data a 21,000 frankow płacźaca.

Z Roma. Na 14. dnju junija bu na pohrjebniſchcźu ♣San Lorenzo♠ wopomnik
poſwjecźeny, kotryž je bamž wojakam w lěcźe 1867 w bitwach panjenym
ſtajicź dał. Bamž a wjele biſkopow bě pſchitomnych.

Z Roma. Na koncilu rycži ſo na generalnych zhromadźiznach (bě jich hižo
75) wo bamžowej njezmolnoſcźi. Rycže ſo nětko njewozjewja, a jenož to a
wone ſo z nich donoſchuje. Z toho ſo ſtanje, zo huſto cyle wopacžne
powjeſcźe do wſchelakich nowinow pſchińdu, kotrež ſo potom z dźěla abo
cyle wotwołaja.

Francózſka. Biſkop ♣Dr.♠ Räß we Straßburgu, kiž je khorowatoſcźe a
ſtaroby dla (wón je nimale 80 lět) dowolnoſcź wot koncila doſtał, bu
pſchi ſwojim domojwrócźenju jara ſwjatocžnje powitany. Kapitel,
měſchcźanſke wyſchnoſcźe, wyſocy wojeŕſcy a civilni zaſtojnicy a wjele
druhich ludźi pſchińdźechu jomu hacž na dwórniſchcźo napſchecźo.

Francózſka. Jedyn zapóſłanc běſche w krajnej komorje zběhnjenjo
jeſuitſkoho rjada žadał. Na to wotmołwi jomu ſpiſowaŕ Sarſey, kotryž ſam
pſchecżel jeſuitow njeje, w nowinach ♣Gaulois♠ takle. „Jelizo
pſchipuſchcźimy, zo je w naſchim kraju wjele jeſuitow, znjeměri to was?
Zawěſcźe cžinja woni ſwoje dźěło kaž my wſchitcy; my pſchedawamy ſwoje
žita, wino, tkaniny atd., bjez toho zo bychu ſo jeſuitowje do toho
měſcheli. Kajke winy mamy nětko my, hdyž ſo wo jich naležnoſcźe ſtaramy
a jich znjeměrimy? Wy prajicźe: Woni wucža naſche dźěcźi! Dźiwne
dopokazmo pſchecźiwo nim! Haj, wucža, ale jenož te, kotrež jim dowěrimy.
Wy nochcecźe jich za wucžerjow; dobre — wſchak woni njepſchikhadźeja, zo
bychu wam waſche dźěcźi z mocu wotwjedli. Woni ſkutkuja pſchez
narycženjo, prajicźe wy! Je dha to waſcha wěc, zo byſchcźe ſo narycžecź
dali, a jelizo ſo waſch ſuſod narycžecź da, ſtara to zaſy jenož joho. To
je kóždoho wola, hacž chce dźěcźi k jeſuitam ſłacź abo nic. Dyrbimy
pſchecźiwo kóždomu znjeſliwi bycź, potajkim tež pſchecźiwo jeſuitam. Ja
zapſchijam, zo buchu jeſuicźi pſcheſcźěhani w cžaſu, hdźež njeběſche
krajanam dowolene towaŕſtwa załožecź. Ale nětko! Z kajkim prawom chcecźe
towaŕſtwo Jězuſowe (jeſuitow) zběhnycź a z Francózſkeje wuhnacź, hdyž
joho ſobnſtawy ze ſwobodneje wole k njomu pſchiſłuſcheja?” Tajke
wuprajenja móžemy ſnadź tež pſchecźiwo „ſchkrěkawam” w naſchich ſtronach
druhdy trjebacź. Jenož rune prawo wſchitkim!

Z Pariza. Pryncojo ze zahnateje kralowſkeje ſwójby Orleans ſu ſenatej
<pb n="111"/>(ſejmej) peticiju podali, zo ſměli ſo zaſy do Francózſkeje
wrócźicź. Ale miniſter prajeſche, zo bychu ſo dyrbjeli na wulkomyſlnoſcź
khěžora ſamoho wobrocźicź, hdy bychu woprawdźe wuſłyſchenjo próſtwy
žadali. Wěryhódne tež je, zo chcedźa ſo pryncowje ze ſwojej peticiju
jenož w pomjatku francózſkoho luda wobnowicź a prajicź: Jelizo budźecźe
něhdy po Napoleonowej ſmjercźi abo hiſchcźe prjedy krala trjebacź, my
ſmy tež k waſchim ſłužbam! Pódla ſtanje ſo z tutej próſtwu nětcžiſchomu
knježeŕſtwu kuſk njeluboſcźe, dokelž budźe drje ju zacźiſnycź dyrbjecź.

Z Pariza. Zahnata ſchpaniſka kralowna Iſabella je tudy piſmo wozjewiła a
tež do Schpanſkeje póſłała, w kotrymž praji, zo ſchpaniſki trón t. r.
jenož ſwoje prawo na njón ſwojomu pryncej Alfonſej z Aſturije wotſtupi.
Doniž joho lud abo ſejm za krala njewuwola, woſtanje prync pola
macźerje.

Belgiſka. Pſchi wólbach na ſejm (landtag) ſu tónkrócź katholikowje
dobyli t. r. změja tam wjacy ſobuſtawow, tak zo je njewěriwe
miniſterſtwo wotſtupiło. Te ſame ſpěchowaſche mjenujcy wſchudźom we
wſchěch ſtatnych ſłužbach ſwobodnych murjerjow a je w poſlenich lětach w
Belgiſkej wjele njepſchezjenoſcźe a wobcźežnoſcźe cžiniło.

Jendźelſka. Katholſki lordkancleŕ Iriſkeje, k. O’Hagon je doſtojnoſcź
jendźelſkoho peera doſtał. Wot cžaſa tak mjenowaneje reformacije je to
tſecźi katholſki peer.

Pólſka. Adminiſtrator diöceſy Wilna, Žylinſki, kiž je na ſtronje
knježeŕſtwa, ma wſchitkich katholſkich měſchcźanow pſchecźiwo ſebi a
boji ſo wo ſwoje žiwjenjo. Wón z cyła njewukhadźa, ani w cyrkwi ſo
pokazacź njeſmě, a w joho wobydlenju ſu ſtajnje někotſi policajowje.

Turkowſka. Lacźanſkich kſcheſcźanow (t. r. katholikow z łacźanſkej
cyrkwinej rycžu) je: w Albanſkej 700,000, Boſniſkej 200,000, w
Konſtantinoplu 30,000, w Egiptowſkej 60,000, w Rumunſkej (nětk nimale
ſamoſtatnej) 120,000, w Syriſkej a na kupje Cyprus 509,000.

Paläſtina. Po ♣„Universu“♠ je lětſa w zymje wjele židow (někotre tyſacy)
z Francózſkeje a druhich nawjecžornych krajow pſchez Konſtantinopel do
Paläſtiny pucźowało, dokelž je ſo w židowſkich horach wěſty meſſias
pokazał, kotryž pokutu prěduje a dźiwy cžini. Bratraj Lemanaj, kotrajž
běſchtaj prjedy židaj a nětko ſtaj katholſkaj měſchnikaj, dopokazaſchtaj
we woſebitej knižcy, zo je to hižo ſchěſcźadwacyty meſſias, kotrohož
židźa za zbóžnika wudawachu. Toho jenoho a wěrnoho Zbóžnika hiſchcźe
njeznaja!

Syriſka. W tutym kraju je lětſa wulka ſuchota, tak zo ſo njepłódnoſcźe a
hłodu boja. Gubernator provincy, Reſchid paſcha je tohodla porucžnoſcź
dał, zo bychu ſo zjawne modlitwy za wotwobrocźenjo tajkoho njezboža
dźeržałe. Sam paſcha pſchiṅdźe 25. měrca na hłowne torhoſchcźo měſta
Beirut, hdźež ſo najwyſchſchi duchowni a ſwětni zaſtojnicy zhromadźichu,
wobdacźi wot njepſchehladneje mnohoſcźe kſcheſcźanow a Turkow. Najprjedy
wołaſche ſo imam (duchowny Turkow) k Bohu, zo by ſwoje žohnowanjo wulał
na puſtu zemju; wſchitcy wotmołwichu: amen. Potom zaſpěwa
grichiſkoſchismatiſki patriarcha z Antiochije z dwěmaj biſkopomaj hymnu
(khěrluſch) k cžeſcźi Božej a wobzamkny z arabſkej modlitwu. Skóncžnje
modleſche ſo grichiſkokatholſki biſkop z Beiruta, 80lětny ſtarc, na cžož
<pb n="112"/>tež mohamedanowje (Turkojo) z kſcheſcźanami wotmołwichu:
amen. Bjez tym ſtejachu tež Żidźa nazdala a ſpěwachu hebrejſke pſalmy.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 241. Hana Kralowa z Nowoſlic; 242. Jurij
Großmann z Łuha; 243. Mikł. Lehmann ze Smjecžkec; 244. Michał Młóṅk z
Hory.

Na lěto 1869 zapłacźi: kk. 400. Hana Kralowa z N.; 401. 402. N. N.

Zemrjety ſobuſtaw: Michał Delan z Lutowcža.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżena: Helena Gabriela, dź. kublerja Handrija Gudy z
Hornjeje Kiny.

Radworja. Kſchcźeni: Hańža, dź. Jana Kroſchka ze Łupoje; Mikławſch, ſ.
Mikławſcha Donata z Radworja; Marija Madlena, dź. Jakuba Gruberta z
Radworja; Madlena, dź. Jana Spitanka z Łuha; Hańža, dź. Michała Donata z
Měrkowa; Pětr Ernſt, ſ. Ernſta Freiberga z Měrkowa †; Jan ſ. Jana
Böhmaka z Haja. — Zemrjecźi: Wórſchla njeboh Mikławſcha Buſche z
Radworja, 64 l., 10 m. 17 dn.; Madlena Hendrichec z Radworja, 72 l. 4 m.
15 dn.; Marija, m. Jakuba Cžorlicha ze Zdźerje, 61 l. 4 m. 4 dn.;
Michał, ſ. Boſcźana Běrka z Khelna, 44 l. 2 m. 3 tydź.; Handrij Schołta
z Radworja, 67 l. 7 m. 3 tydź.; Jan Schmurander z Kamjenej, 41 l. 5 m.
11 dn.; Michał Delan z Lutowcža, 73 l. 1 m. 1 dź.; Marija dź. Michała
Schenka z Radworja, 1 l. 8 m. 1 dź.; Michał Span z Radworja, 58 l. 5 m.;
Michał Kubanka z Boranec, 66 l. 2 m. 4 dn.; Marija Auguſta, dż.
Bjedricha Wylema Gnauki z Radworja, 2 l. 5 m. 14 dn. — Wěrowani: Michał
Mark z Budyſchina, z Mariju Wilhelminu Bartec ze Zdźerje; Jan Strauß z
Brěmjenja z Hanu Rjecžkee ze Zdżerje; Handrij Cźěſla z Łupjanſkeje
Dubrawy z Mariju zwud. Kubaſchowej z Khaſowa; Jakub Auguſt Wencel z
Dżěžnikec z Mariju Wicżazec z Boranec.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: M. P. z P. 10
tol.; cželedź na kuble M. Pjecha z Pozdec (P. Z., A. S., M. S., Kh. S.)
5 toleṙ; kubleṙ Jakub Libſch z Hornjoho Hunjowa 100 toleṙ; Kowarjecy z
Cžornec 20 tol.; wuměnkaŕka Cžechowa z Jaſeṅcy 15 nſl.; z Hory: kubleṙ
Jakub Cyž 3 tol., Mikławſch Jenka 1 tol., Jakub Zarjenk 15 nſl.,
Mikławſch Nowak 2 tol.; z Cžaſec: Mikławſch Schpitank 25 tol.,
Schpitankec ſwójba 2 tol., wotrocžk Pětr Bětka 1 tol., Hana Zarjenkec 1
tol., ſłužownicy: M. H. 10 nſl., M. B. 15 nſl., M. B. 15 nſl., M. W. 10
nſl., kubleṙ Jan Wolenk (Běr) ze Zyjic 50 tol.; M. L. ze S. 1 tol.;
Jurij Großmann z Luha 1 tol.; njeboh Jakub Bětka z Dobroſchie 12 tol.;
H. P. ze S.; 1 tol. 15 nſl.

Hromadźe 3691 tol. 10 nſl.

Pſchiſpomnjenjo. Tawzynt toleri wot k. Jana Wólmana z Cžornec, kiž w 1.
cžiſle Póſła hako ſlubjene ſteja a ſo hižo ſobu licža, ſu na ſ. Jana
wupłacżene a njeſu daṅ wot 1 julija. — Te hižo quittirowane 9 tol. z
Jaſeńcy ſu takle nawdate: Pětr Kſchižank 1 tol., Mikławſch Zynda 1 tol.,
Jakub Bjenſch 1 tol., Jakub Müller 5 tol., Jurij Schiman 1 tol.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 14. 16. julija 1870. Lětnik 8.♠

Dogmatiſke wuſtajenjo

katholſkeje wěry, wudate we tſecźim poſedźenju ſwjatoho ökumeniſkoho
koncila we Vatikanje.[10]⁾

♣Pius,♠ biſkop,

ſłužownik božich ſłužownikow,

z pſchihłoſowanjom ſwjatoho koncila k wěcžnomu wopomnjecźu.

Syn boži a wumožnik cžłowjeſkoho ſplaha, naſch knjez Jězus Khryſtus je,
hdyž chcyſche ſo k njebjeſkomu Wótcej wrócźicź, ſlubił, zo chce ze
ſwojej na zemi wojowacej cyrkwju bycź wſchitke dny hacž do kónca cžaſa.
Toho dla wón ženje we žanym cžaſu pſcheſtał njeje, lubowanej njewjeſcźe
pſchitomny bycź, jej pſchi wucženju pomhacź, ju pſchi ſkutkowanju
žohnowacź, jej we ſtrachotach pomoc pſchinoſchecź. Hdyž pak je ſo tale
joho ſpomožna zaſtaroſcź z njelicžbnych druhich dobrotow ſtajnje
wozjewjała, dha je taſama ſo zjawniſcho nazhoniła z tych płodow, kotrež
ſu kſcheſcźanſkomu ſwětej z ökumeniſkich koncilow, a woſebje z
Tridentinſkoho[11]⁾, hacž runje we njepſchecźelſkich cžaſach
wotdźeržanoho, najdobniſcho zeſkha<pb n="114"/>dźałe. Pſchez nje[12]⁾
buchu mjenujcy najſwjecźiſche wucžby wěry krucźiſcho wuprajene a bóle
rozeſtajane, błudy zacźiſnjene a zamjezowane; — pſchez nje bu cyrkwinſka
cźahnitba zaſy wobnowjena a krucźiſcho zrjadowana; — we duchownſtwje bu
prócowanjo wo wědomoſcź a pobožnoſcź ſpěchowane, k kubłowanju młodźiny
za ſwjate wojowniſtwo[13]⁾ buchu wuſtawy załožene, a ſkóncžnje buchu
pocžinki kſcheſcźanſkoho luda pſchez podrobniſche rozwucženjo wěriwych a
pſchez cžaſcźiſche wužiwanjo ſakramentow wobnowjene. Pſchez nje ſta ſo
wyſche toho wužſche zjenoſcźenjo ſtawow z widźownej hłowu a cyłomu
myſtiſkomu[14]⁾ cźěłu Khryſtuſowomu bu móc pſchidata. Pſchez nje buchu
nabožne towaŕſtwa a druhe wuſtawy kſcheſcźanſkeje pobožnoſcźe
mnohoſcźene. Pſchez nje naſta tež tamna trajaca a hacž k pſchelecźu
krewje wobſtajna zahorjenoſcź we rozſchěrjenju Khryſtuſowoho kraleſtwa
daloko po ſwěcźe.

Tola hdyž tele a druhe nahladne dobytki, kotrež je boža miłoſcź woſebje
pſchez poſlednju ökumeniſku zhromadźiznu cyrkwi wudźěliła, z dźakownej
wutrobu, kaž ſo ſłuſcha, wopominamy: njezamožimy tola hórku boloſcź nad
tak wulkim złym poduſycź, kotrež je najbóle z toho naſtało, zo bu pola
jara mnohich pak nahladnoſcź tejeſameje ſwjateje zhromadźizny zacpěta
abo najmudriſche wuſtajenja njewobkedźbowane.

Pſchetož nikomu njeje njeznate, zo ſu ſo błudy, kotrež Tridentinſcy
wótcowje zacźiſnychu, hdyž buchu nabožinu naſtupace wěcy, po zanjechanju
bójſkoho wucžeŕſtwa cyrkwje, woſebitomu rozſudźenju kóždźicžkoho
zawoſtajene, po cžaſu do wſchelakich rozſchcźěpkow (ſektow) rozwiłe a zo
je, mjez tym zo ſo mjez ſobu njepſchezjedne wadźachu, ſkóncžnje wſchitka
wěra do Khryſtuſa pola mnohich wokhablena. Tak ſo hižom ſama ſwjata
biblija, kotraž bu prjedy jenicžki kužoł a ſudnik kſcheſcźanſkeje wucžby
mjenowana, nic wjacy za bójſku měcź, haj bajſkim wumyſlenjam
pſchilicžicź pocžina.

Tehdom naſta a bu jara daloko po ſwěcźe roznjeſena tamna wucžba
rationalisma[15]⁾ abo naturalisma⁶⁾, kotraž, kſcheſcźanſkej nabožinje
hako nadpſchirodnomu wuſtawej we wſchitkim napſchecźo, ze wſchej prócu
na to dźěła, zo by Khryſtus, kiž ſam je naſch knjez a zbóžnik, z
cžłowjeſkich wutrobow a ze žiwjenja a pocžinkow ludow wuzamknjeny był a
ſo, kaž praja, knjejſtwo ſamoho rozoma abo pſchirody załožiłe. Po
wopuſchcźenju a zacźiſnjenju kſcheſcźanſkeje nabožiny, po zaprěcźu
wěrnoho Boha a joho Žałbowanoho, je myſl mnohich ſkóncžnje do bjezdna
pantheisma[16]⁾, materialisma[17]⁾ a atheisma[18]⁾ zapadnyła, tak zo
hižon ſamu rozomnu <pb n="115"/>pſchirodu a wſchitke prawidło
ſprawnoſcźe a prawdy prěja a ſo prócuja, najhłubſche zakłady
cžłowjeſkoho towaŕſtwa zpowalecź.

Hdyž ſo tale bjezbóžnoſcź wſchudźom wokoło rozſchěrjeſche, je ſo dale
njezbožownje podeſchło, zo ſo tež někotſi ze ſynow katholſkeje cyrkwje
wot pucźa praweje pobožnoſcźe wotbłudźichu a zo je we nich, pomjeńſchujo
pomału wěrnoſcźe, katholſke zmyſlenjo woſłabnyło. Pſchetož wopokazało ſo
je, zo ſu woni, pſchez wſchelake a to cuze wucžby zawjedźeni, pſchirodu
a hnadu, cžłowjeſku wědomoſcź a bȯjſku wěru wopacžnje zaměſchejo, prawu
myſl wucžbow, kotruž ſwjata macźeŕ cyrkej dźerži a wucži, ſkazyli a
cyłoſcź a cžiſtoſcź wěry na ſtrachoty pſchiwjedli.

Kak je móžno, zo ſo po pſchehladanju wſchoho toho cyrkej njeby we
wutrobje hłuboko pohnuła? Pſchetož runje kaž Bóh chce, zo bychu wſchitcy
cžłowjekowje zbóžni byli a k ſpóznacźu wěrnoſcźe pſchiſchli; runjekaž je
Khryſtus pſchiſchoł, zo by wozbóžnił, ſchtož běſche zahinyło a do
jednoho zhromadźił dźěcźi bože, kiž běchu rozpjerſchene: tak wě cyrkej,
wot Boha poſtajena macźeŕ a wucžeŕka ludow, zo je dołžnica wſchitkich a
je pſchecy hotowa a kedźbna, padnjenych pozběhnycź, khabłacych
podpjeracź, kotſiž ſo wrócźeja, wopſchimnycź, dobrych poſylnjecź a k
lěpſchomu poſpěchowacź. Toho dla njemóže we žanym cžaſu we wobſwědcženju
a wozjewjenju božeje wěrnoſcźe wopſcheſtacź, derje wjedźo, zo je jej
prajene: Mój duch, kiž je we tebi, a moje ſłowa, kotrež ſym do twojoho
horta połožił, njech njewotſtupja wot twojoho horta nětko a hacž do
wěcžnoſcźe.[19]⁰⁾

Toho dla njejſmy my, ſcźěhnjo ſtopy ſwojich prjedownikow, ženje
pſcheſtali, po ſwojim najwyſchſchim japoſchtołſkim zaſtojnſtwje
katholſku wěrnoſcź wucžicź a zakitacź, a wopacžne wucżby zacźiſkowacź.
Nětko pak, hdyž z nami ſedźa a ſudźa biſkopowje cyłoho ſwèta, pſchez
naſchu nahladnoſcź k tutej ökumeniſkej zhromadźiznje we ſwjatym Duchu
zhromadźeni, zepjerajo ſo na piſane a podate ſłowo bože, kaž ſmy je wot
katholſkeje cyrkwje zakitane a prawje wułožene doſtali, ſmy wobzamknyli,
z tutoho Stoła Pětrowoho pſched woblicžom wſchitkich, wozbožacu wucžbu
Khryſtuſowu ze zacźiſujenjom a zaſudźenjom napſchecźnych błudow po mocy,
nam wot Boha podatej, wuznacź a wuprajicź.

Staw 1.

Wo Bohu, ſtworicźerju wſchitkich wěcow.

Swjata katholſka japoſchtołſka romſka cyrkej wěri a wuznawa, zo je jedyn
wěrny a žiwy Bóh, ſtworicźeŕ a knjez njebjes a zemje, wſchohomócny,
wěcžny, njepſcheměrny, njewobſahnity, we ſpóznacźu a woli a wſchitkej
doſpołnoſcźi njeſkóncžny; kotryž, dokelž je jena woſebita, cyle jednora
a njepſcheměnita duchowna podſtatnoſcź[20]¹⁾, dyrbi ſo wuznawacź hako we
bycźu a bytoſcźi[21]²⁾ wot ſwěta rozdźěleny, we ſebi a ze ſo
najzbóžniſchi, a njewuprajnje wyſchſchi nade wſchitko, ſchtož zwonka
njoho je a ſo myſlicź hodźi.

<pb n="116"/>

Tutón jenicžki wěrny Bóh je we ſwojej dobrocźiwoſcźi a wſchohomócnej
mocy, nic k pſchiſporjenju ſwojeje zbóžnoſcźe, ani k dóſtacźu, ale k
wozjewjenju ſwojeje doſpołnoſcźe pſchez kubła, kotrež ſtworjenjam
wudźěla, z najſwobodniſcheje wole hnydom wot ſpocžatka cžaſa z nicžoho
ſtworił wobej ſtwórbje, duchownu a cźělnu[22]³⁾, mjenujcy jandźelſku a
ſwětowu, a potom cžłowjeſku hako zhromadnu z ducha a cźěła
wobſtejacu[23]⁴⁾.

Wſchitko pak, ſchtož je ſtworił, zdźeržuje a wobknježi Bóh pſchez ſwoju
pſchedwidźownoſcź, mócnje wobſahujo wot kónca hacž k kóncu a wſchitko
mile rjadujo.[24]⁵⁾ Pſchetož wſchitko je joho wocžomaj wotkryte a
zjawne,[25]⁶⁾ ſchtož je ze ſwobodnoho ſkutkowanja ſtworjenjow
pſchichodne.

Staw 2.

Wo wozjewjenju.

Taſama ſwjata macźeŕ cyrkej dźerži a wucži, zo ſo Bóh, ſpocžatk a kónc
wſchitkich wěcow z pſchirodźenym ſwětłom cžłowjeſkoho rozoma ze
ſtworjenych wěcow z wěſtoſcźu ſpóznacź hodźi; pſchetož wot ſtworjenja
ſwěta ſo njewidźowne we nim, ze zrozemjenjom widźi pſchez to, ſchtož je
ſtworjene;[26]⁷⁾ tola je ſo joho mudroſcźi a dobrocźiwoſcźi ſpodobało,
na druhim a to nadpſchirodnym pucźu ſo ſam oho a wěcžne poſtajenja
ſwojeje wole cžłowjeſkomu ſplahej wozjewicź, po ſłowach japoſchtoła:
Cžaſto a na wſchelake waſchnjo je Bóh něhdy k wótcam rycžał pſchez
profetow; najpoſłedy we tutych dnjach je k nam rycžał pſchez ſyna.[27]⁸⁾

Tutomu božomu zjewjenju runje ma ſo pſchipiſacź, zo to, ſchtož we
bójſkich wěcach cžłowjeſkomu rozomej ſame na ſebi njepſchiſtupne njeje,
ſo tež we pſchitomnym poſtajenju cžłowjeſkoho ſplaha wot wſchitkich
lóhcy, z krutej wěſtoſcźu a ze žanym pſchiměſchkom błuda ſpóznacź hodźi.
Tola nic tejele winy dla ma ſo wozjewjenjo cyle nuzne mjenowacź, ale,
dokelž je Bóh ze ſwojeje njeſkóncžneje dobroty cžłowjeka k
nadpſchirodnomu kóncej poſtajił, mjenujcy k dźělbracźu na bójſkich
kubłach, kotrež ſpóznawanjo cžłowjeſkoho rozoma cyle pſcheſahaja;
pſchetož wócžko njeje widźało ani wucho ſłyſchało, ani njeje do
cžłowjekoweje wutroby pſchiſchło, ſchtož je Bóh tym pſchihotował, kotſiž
joho lubuja.[28]⁹⁾

Dale je tele nadpſchirodne wozjewjenjo po — wot ſwjateje tridentinſkeje
zhromadźizny wuprajenej — wěrje cyłeje cyrkwje, wopſchijate we piſanych
knihach a we podawiznach bjez piſma, kotrež ſu, z Khryſtuſowoho horta
ſamoho wot japoſchtołow dóſtate abo wot japoſchtolow ſamych z
nutsdawanjom ſwjatoho Ducha kaž wot ruki k rucy podawane, hacž na nas
pſcheſchłe.[29]⁰⁾ A tele knihi ſtaroho a nowoho zakonja maja ſo cyłe ze
wſchitkimi ſwojimi dźělemi, kaž ſu we wukazu tohoſomoho <pb
n="117"/>koncila pomjenowane a ſo we ſtarym łacźonſkim wudawku „Vulgata”
namakaja, hako ſwjate a kanoniſke[30]¹⁾ pſchijecź. Cyrkej dźerži pak je
za ſwjate a kanoniſke, nic toho dla, hako bychu jenicžcy z cžłowjeſkej
prócu zeſtajane potom z jeje nahladnoſcźu byłe dobreprajene, tež toho
dla nic, dokelž zjewjenjo bjez zmylka wopſchijeja, ale toho dla, dokelž
z nutsdawanjom ſwjatoho Ducha ſpiſane maja Boha za zapocžerja a dokelž
hako tajke cyrkwi ſamej pſchepodate ſu.

Dokelž pak ſo to, ſchtož je ſwjata tridentinſka zhromadźizna wo
wukładowanju ſwjatoho piſma k zawuzdźenju lohkomyſlnych duchow ſpomožnje
poſtajiła, wot wěſtych cžłowjekow wopaki wułožuje, wuprajimy my,
wobnowicy tamny wukaz, zo je to joho myſl, zo ma ſo we wěcach wěry a
pocžinkow, kotrež k wutwarjenju kſcheſcźanſkeje wucžby ſłuſcheja, tamna
za wěrnu myſl ſwjatoho piſma dźeržecź, kotruž je dźeržała a dźerži
ſwjata macźeŕ cyrkej, kotrejž wo wěrnej myſli a wukładowanju ſwjatych
piſmow ſudźicź pſchiſłuſcha; a toho dla njeje nikomu dowolene,
napſchecźo tejle myſli abo tež napſchecźo jednomyſlnomu zrozemjenju
wótcow tute ſwjate piſmo wukładowacź.

Staw 3.

Wo wěrje.

Dokelž cžłowjek wot ſwojoho ſtworicźerja a knjeza wſchitkón wotwiſuje a
ſtworjeny rozom je njeſtworjenej wěrnoſcźi cyle podcźiſnjeny, dyrbimy
wozjewjacomu Bohu pſchez wěru połnu poſłuſchnoſcź rozoma a wole podacź.
Katholſka cyrkej pak wuznawa, zo tale wěra, kotraž je ſpocžatk
cžłowjeſkeje zbóžnoſcźe, je nadpſchirodna móc, pſchez kotruž z
nutsdawaujom a pomocu hnady božeje to, ſchtož je wot njoho wozjewjeue,
za wěrno dźeržimy, nic dla nutskowneje, z pſchirodźenym ſwětłom rozoma
dopóznateje wěrnoſcźe wěcy, ale dla nahladnoſcźe wozjewjacoho Boha
ſamoho, kotryž ſo mylicź a jebacź njemóže. Pſchetož wěra je po
ſwědcženju japoſchtoła wopſchijecźo nadźatych a dopokaz njewidźownych
wěcow.[31]²⁾

Zo pak by poſłužbnoſcż naſcheje wěry rozomej nic mjenje pſchiměrjena
była, chcyſche Bóh z nutskownej pomocu Ducha ſwjatoho zjenoſcźicź
zwonkowne dopokazma ſwojoho wozjewjenja, mjenujcy bójſke ſkutki a prjedy
wſchoho dźiwy a profecźenja, kotrež, na doſahace waſchnjo božu
wſchohomóc a njeſkóncžnu wědomoſcź zjawnje pokazujo, ſu najwěſcźiſche a
zrozemjenju wſchitkich pſchiměrjene znamjenja božoho wozjewjenja. Toho
dla ſu kaž Mójzes a profetowje, tak woſebje Khryſtus tón Knjez mnohe a
najzjawniſche dźiwy a profecżenja cžinili; a wo japoſchtołach cžitamy:
Woni pak wuńdźechu a prědowachu wſchudźom, a tón Knjez ſobu ſkutkowaſche
a wobkrucźeſche ſłowo ze ſcźěhowacymi znamjenjemi.[32]³⁾ A zaſy je
piſane: Mamy hiſchcźe ſylniſche, profetiſke ſłowo, a derje cžinicże na
nje kedźbujcy, kaž na ſwěcu we cźěmnym měſcźe ſwěcźacu.[33]⁴⁾

<pb n="118"/>

Hacžrunje pak pſchihłoſowanjo k wěrje na žane waſchnjo njeje ſlepe
pohnucźo ducha, njemóže tola nichtó prědowanju evangelia tak, kaž je k
doſtacźu zbóžnoſcźe trjeba, pſchihłoſowacź bjez rozſwětlenja a
nutsdawanja Ducha ſ., kiž wſchěm dawa ſłódkoſcź pſchi pſchihłoſowanju a
wěrjenju wěrnoſcźe.[34]⁵⁾ Toho dla je wěra ſama na ſebi, byrnje pſchez
luboſcź njeſkutkowała, dar boži a jeje pocžink je k zbóžnoſcźi ſłuſchacy
ſkutk, pſchez kotryž cžłowjek Bohu ſamomu ſwobodnu poſłuſchnoſcź
wopokazuje, dokelž pſchihłoſuje a ſobuſkutkuje z joho hnadu, kotrejž
móhł ſo ſpjecźowacź.

Dale dyrbi ſo we bójſkej a katholſkej wěrje wſchitko to wěricź, ſchtož
je we piſanym abo podawanym ſłowje božim wopſchijate a ſo wot cyrkwje
pak pſchez ſwjatoſtne wuſudźenja, pak pſchez porjadne a pſchezcyłne
wucžeŕſtwo hako bože zjewjenjo pſchedſtaja.

Dokelž pak je bjez wěry njemóžno, Bohu ſo ſpodobacź, a do towaŕſtwa joho
dźěcźi pſchińcź, toho dla njeje ſo bjez teje ſameje ženje nikomu
wuſprawnjenjo poradźiło, ani njedoſpěje ſchtó wěcžne žiwjenjo, je=li we
njej hacž do kónca njezwoſtanje. Zo pak móhli ſwojej winowatoſcźi, prawu
wěru wobpſchijecź a we njej wobſtajnje zwoſtawacź, doſcź cžinicź, je Bóh
pſchez ſwojoho jednorodźenoho Syna cyrkej załožił a ze zjawnymi
znamjenjemi ſwojoho załoženja wuhotował, zo móhła ſo taſama hako
zakitaŕka a wucžeŕka zjewjenoho ſłowa wot wſchitkich ſpóznacź. Pſchetož
na ſamu katholſku cyrkej pocźahuje ſo wſchitko to, ſchtož je k dohladnej
wěriwoſcźi kſcheſcźanſkeje wěry tak mnohotnje a tak ſpodźiwnje wot Boha
zarjadowane. Zawěrno, tež cyrkej ſama na ſebi je, mjenujcy dla ſwojoho
ſpodźiwnoho rozſchěrjenja, wuznamneje ſwjatoſcźe a njewucžěrpajomneje
płódnoſcźe we wſchitkim dobrym, dla katholſkeje jednoſcźe a
njepſchewiniteje ſtajnoſcźe — wulki a wobſtajny dopokaz wěryhódnoſcźe a
njezanicžomne ſwědcženjo jeje bójſkoho poſołſtwa.

Pſchez to ſo ſtawa, zo taſama kaž mjez ludy pozběhnjene znamjo[35]⁶⁾,
tak derje tych k ſebi pſcheproſchuje, kotſiž hiſchcźe njewěrja, kaž
ſwojim dźěcźom wěſtoſcź dawa, zo ſo na najkrucźiſchi zakład zepjera ta
wěra, kotruž wuznawaja. A tutomu ſwědcženju pſchiſtupuje mócna podpjera
z wyſchſcheje mocy. Pſchetož najdobrocźiwſchi knjez wubudźuje a
ſpomožuje błudźacym ze ſwojej hnadu, zo móhli k ſpóznacźu wěrnoſcźe
pſchińcź; a tych, kotrychž je z cźmy pſcheſadźił do ſwojoho ſpodźiwnoho
ſwětła, poſylnjuje ze ſwojej hnadu, zo móhli we tymſamym ſwětle
zwoſtawacź, a njewopuſchcźi, jeli joho njewopuſchcźa. Toho dla njeje na
žane waſchnjo jenajke poſtajenjo tych, kotſiž ſu pſchez njebjeſki dar
wěry ſo katholſkej wěrnoſcźi pſchizamknyli, a tych, kotſiž, wot
cžłowjeſkich měnjenjow wjedźeni, wopacžnu nabožinu ſcźěhuja; pſchetož
tamni, kotſiž ſu wěru pod wucžeŕſtwom cyrkwje pſchijeli, njemóžeja ženje
žanu ſprawnu winu k pſcheměnjenju wěry abo k dwělowanju na njej měcź.
Hdyž dha je tomu tak, njezakomdźmy, dźak prajicy Bohu Wótcej, kotryž je
nas hódnych ſcžinił k podźělej Swjatych we ſwětle, tajku zbóžnoſcź, ale
pohladujo na zapocžerja a dokonjerja wěry, Jězuſa, dźeržmy njewotkhilne
wuznawanjo ſwojej enadźije. (Pſchichodnje fkóncženjo.)

<pb n="119"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Prahi. Tudy zemrje 4. julija ſwjecżacy diſkop Pětr Krejči, rodźeny w
Turnowje 1796, duchowny wot 1819, a wot 1857 biſkop ♣in partibus,♠ wot
1863 tachant kapitla. Wón běſche horliwy duchowny paſtyŕ a ſwěrny ſyn
ſwojoho cžěſkoho naroda. Za hłownoho herbu ſwojoho zamoženja poſtaji wón
arcbiſkopſki hólcži ſeminar. Druhe wotkazanja ſu: na fundaciju lětnoho
wopomnjecźa w arcbiſkopſkej cyrkwi 3000 ſchěſnakow, po 1000 w Turnowje a
Brezinje, po 200 a 100 ſchěſn. we wſchelakich farſkich cyrkwjach, do
wjacorych wjeſnych ſchulow po 100, 1000 w Turnowje ke kupowanju knihow a
druhich darow za dźěcźi, 12000 na ſtipendije za ſchtudentow, po 1000
ſchěſnakach někotrym wuſtawam hłuchoněmych, ſlepych a khorych,
wſchelakim klóſchtyrſkim zjenocźenjam, 4000 za khudych duchownych, 1000
za knihowne towaŕſtwo ſ. Jana, 2000 za cžěſki a 1000 za němſki wucžeŕſki
ſeminar, wuſtawej khudych w Turnowje 2000 a 1000 za tajki w Brezinje,
4000 za twarjenjo nowoho cžěſkoho muſeum, 5000 ſchěſnakow na wutwarjenjo
nowoho wołtarja pola ſ. Vita w Prazy atd. atd.

Němſka. Wóndanjo bě Leopold prync Hohenzollernſki (bratr wjeŕcha
Rumunſkeje), pruſki wyſchſchi, poſkicźenjo doſtał, ſo za ſchpaniſkoho
krala wuzwolicź dacź. To je we Francózſkej žałoſnu haru nacžiniło,
dokelž ſo wona nowoho ſuſoda, kotryž by tola pſchecy z Pruſkej w
pſchecźelſtwje był, hižo nětk bojecž pocža. Francózſke knježeŕſtwo
hrožeſche ſamo z wójnu, hacž ſo ſkóncžnje prync Leopold wſchitkich
wuhladow na ſchpaniſki trón zaſy wotrjekny. Z tym njebu wucžinjene, hacž
ſo druhi wocžakowaŕ ſchpaniſkoho tróna abo něſchto druhe njenadeńdźe,
cžohož dla mohła nowa wójna wudyricź, hdy by jena z wulkich mocow w tym
winu k wójnje pytała!

Němſka. Hłowna zhromadźizna katholſkich towaŕſtwow Němſkeje budźe lětſa
wot 12. do 16. ſeptembra w Regensburgu.

Němſka. W Eſſenje běſche 29. junija hłowna zhromadźizna katholſkich
towaŕſtwow Rheinlanda a Weſtfalſkeje, na kotruž bě ſo 10,000 ludżi
zeſchło.

Z Roma. Wo bamžowej njezmolnoſcźi bu wothłoſowane, po wſchelakich
nowinach wſchelako. W kajkim wopſchijecźu a rozeſtajenju wothłoſowane
prawidła płacźa, njewě nichtó z wonka koncila. Duž wocžakajmy!

Z Pariza. Tudy zemrje pólſka grofina Potocka w ſwojim 35. lěcźe. Wona
ſłuſcheſche pod mjenom ſotra Marija hižo 17 lět do rjada „małych ſotrow
khudych.” Wona běſche z woſobneje ſwójby a tež jara wucžena knježna;
tola wotrjekny ſo ſwěta, zo mohła khudym ſłužicź.

Pólſka. We wſchelakich nowinach piſachu, zo je biſkop Borowſki, 70 lět
ſtary, ze Žitomira do Petersburga powołany był, dokelž bě nałožowanjo
ruſowſkeje rycže pſchi Božej ſłužbje a liturgiji zakazał, a zo je ſo tam
tak derje zakitał po ſwojim cyrkwinſkim ſtejiſchcźu a zo je ſwobodny
zaſy domoj ſo wrócźił. Nětko pak wozjewjeja pólſke nowiny liſt biſkopa
Borowſkoho na bamža, w kotrymž wón krucźe pſchecźiwo knježeŕſtwu dla
ſakhadźenja z katholſkimi rycži, tak zo ſo joho wotſudźenja boja.

Połnócna Amerika. Präſident general Grant chce za wuwjedźenjo za<pb
n="120"/>konja pſchecźiwo wjeležónſtwu (polygamia) najradſcho z mocu
ſkutkowacź. To by nowopohanſku ſektu Mormonow pſchi ſłonym jězorje w
Utah najhórje trjechiło. Ze ſtrachom a zazłobjenjom hotuja ſo tam cžródy
žonow wokoło kóždoho muža na wójnu. Jich „profeta” Brigham=Young pak
tola wě, zo by pſchehracź dyrbjał a chce radſcho ze zjenocźenych ſtatow
wucźahnycź, zo by ſo do Mexikanſkeje pſcheſydlił. Toho dla je tam hižo
próſtwu na präſidenta Juareza wotpóſłał.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1870: kk. 245. ♣P.♠ Benno Kral z klóſchtra Oſſegga; 246.
kubleṙ Mikławſch Ducžman z Wudworja; 247. žiwnoſcźeṙ Pětr Kurjat ze
Schunowa; 248. Mikławch Cžorlich z Měrkowa; 249. Michał Delan z
Lutowcža; 250. Marija Handrikec z Kamjeneje; 251. Michał Schpihel z
Radworja; 252. Pětr Kral z Bronja; 253. Madlena Schpitankec z Radworja.

Na l. 1869 zapłacżi: 403. M. D. z R.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſcheżeny: Jan Pětr, ſ. Boſcźija Žofki z B. — Zemrjetaj:
kubleṙ Jan Wels w Hrubjelcžicach, 33 l. 5 měſ.; Madlena, dź. njeboh
žiwnoſcżerja Pětra Laraſa w Hrubjelcžicach, 15 l. — Wěrowanaj: Mikławſch
Młóṅk z Dalic a Madlena Žurec ze Słoneje Borſchcże.

Z Ralbic. Kſchcżeni: Jurij, ſ. Pětra Lebzy z Koſlowa; Madlena, dź. Pětra
Cyža z Nowoſlic; Marija Madlena, dż. Michała Suchoho z Konjec; Marija
dż. Mikławſcha Lebzy (Hantuſcha) z Nowoſlic; Madlena, dź. Boſcźija
Wicżaza ze Smjerdżaceje; Karl Auguſt, ſ. Korle Auguſta Fähnricha ze
Schunowa; Jakub Michał, ſ. Pětra Lebzy z Ralbic; Marija, dź. Jakuba Cyža
(Schrybaṙka) z Konjec; Marija, dź. Michała Schöne ze Sernjan; Pětr, ſ.
Michała Schneidera z Koſlowa; Jakub, ſ. Jakuba Schołty (Schewca) ze
Schunowa. — Zemrjecźi: Haṅža, dź. Jurija Mijana z Koſlowa, 6 měſ.;
Michał Brankacžk (Wałda) z Lazka, 77 l.; Madlena, njeboh Hanſa Hanto
zaw. mandźelſka z Lazka, 74 l.; Katha, dź. Mikł. Krala ze Smjerdźaceje 5
měſ.; Jakub Bětka z Róžanta, 60 lět; Madlena, njeboh Boſcźija
Mikławſchka zaw. mandź z Ralbic, 66 l.; Marija, dż. Mich. Schöny ze
Sernjan 8 dn.; Pětr Kaſchpork ze Smjerdżaceje, 61 l.; Marija mandż.
Jakuba Krala ze Sernjan, 62 l. Michał Mikela ze Sernjan, 78 l. —
Wěrowani: Michał Jakubaſch z Hórkow z Mariju Kmjecžec ze Smjerdżaceje;
Mikł. Kurjat z Ralbic z Madlenu Weclichec z Ralbic; Auguſt Minkwic z
Kamjenca z Haṅžu Pawlikec z Koſlowa; Mikł. Müller z Hatow z Madlenu
Schimelec ze Sernjan; Jurij Schołta ze Schunowa z Hańžu Wicźazec z
Ralbic.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Wuměnkaṙ Jakub
Kocor z Kanee 50 tol.; J. Sch. z Kaſchec 1 tol. 10 nſl.; k. faraṙ J.
Benſch z Ralbic 5 tol.; k. kapłan Łuſcźanſki z Ralbic 5 tol.; žiwnoſcźeṙ
Wujeſch z Bacźonja 50 tol.; k Božej cžeſcźi 2 tol.; cżeladnik P. B. z
Bacżonja 5 tol.

Hromadźe 3809 tol. 20 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 15. 6. augusta 1870. Lětnik 8.♠

Dogmatiſke wuſtajenjo.

(Skóncženjo.)

Staw 4.

Wo wěrje a rozomje.

Tež to je dźeržała a dźerži wobſtajna jednomyſlnoſcź katholſkeje
cyrkwje, zo je dwoji rjad ſpóznacźa, nic jeno po zaſadźe,[36]⁷⁾ ale tež
po pſchedmjecźe[37]⁸⁾ rozdźělny: a to po zaſadźe, dokelž we jednym z
pſchirodźenoho rozoma, we druhim z bójſkeje wěry ſpóznawamy; po
pſchedmjecźe pak, dokelž ſo nam zboka toho, k cžomuž móže pſchirodźeny
rozom doſahnycź, we Bohu zakhowane potajnoſcźe pſchedſtajeja, kotrež
njemóžeja k ſpóznacźu pſchińcź, khiba zo ſu wot Boha wozjewjene. Tohodla
japoſchtoł, kotryž wobſwědcžuje, zo je Bóh wot pȯhanow pſchez to
ſpóznaty, ſchtož je ſtworjene, wupraji, rycžicy wo hnadźe a wěrnoſcźi,
kotraž je ſo pſchez Jězuſa Khryſtuſa ſtała:[38]⁹⁾ Rycžimy we potajnoſcźi
božu mudroſcź, kotraž je zakhowana, kotruž je Bóh we wěcžnoſcźi k
naſchej hordoſcźi pſchedpoſtajił, kotruž nichtó z wjeŕchow tutoho cžaſa
ſpóznał njeje: nam pak je Bóh wozjewił pſchez ſwojoho Ducha; pſchetož
Duch wſchitko pſchepytuje, tež hłubiny bójſtwa.[39]⁰⁾ A Jednorodźeny ſam
khwali Wótca, zo je toſame zakhował pſched rozomnymi a mudrymi a je
wozjewił malicžkim.[40]¹⁾

A rozom drje, wot wěry rozſwětleny, hdyž ſprócuiwje, pobožnje a ſtrózwje
pyta, z božej pomocu někajke a to najpłódniſche zrozemjenjo potajnoſcźow
doſpěje, pak z porunoſcźe toho, ſchtož popſchirodnje ſpóznawa, pak ze
zwjazka potajnoſcźow <pb n="122"/>ſamych mjez ſobu a z poſlednim
poſtajenjom cžłowjeka; ženje pak njezamoži je tak pſchewidżecź, hako te
wěrnoſcźe, kotrež joho woſebity pſchedmjet wucžinjeja. Pſchetož bože
potajnoſcźe po ſwojej pſchirodźe ſtworjeny rozom tak pſcheſahaja, zo,
byrnje pſchez wozjewjenjo podate a pſchez wěru pſchijate, tola ze
zawěſchkom wěry wodźete a kaž z wěſtej cźěmnoſcźu wobdate zwoſtawaja,
kaž dołho we tutym ſmjertnym žiwjenju zdaleni wot knjeza pucźujemy;
pſchetož we wěrje khodźimy, a nic we widźenju.[41]²⁾

Hacžrunje drje je wěra wyſche rozoma, njemóže tola ženje žadyn wěrny
napſchecźiwk mjez wěru a rozomom bycź; dokelž je tónſamy Bóh, kiž
potajnoſcźe wozjewja a wěru nutsdawa, cžłowjeſkomu duchej ſwětło rozoma
dał; Bóh pak njemóže ſo ſamoho zaprěcź a wěrno njemóže nihdy wěrnomu
napſchecźo rycžecź. Kóžde prózdne pozdacźo tajkoho napſchecźiwka pak
najbóle z toho naſtawa, zo pak wucžby wěry njebuchu po myſli cyrkwje
zrozemjene abo wukładowane, pak zo maja ſo wumyſlene měnjenja za
wuprajenja rozoma. Tohodla wuprajimy, zo je cyle wopacžne kóžde
wuprajenjo, kiž je wěrnoſcźi rozjaſnjeneje wěry napſchecźne.[42]³⁾ Dale
ma cyrkej, kotraž je ſobu z japoſchtołſkim zaſtojnſtwom wucženja tež
porucžnoſcź doſtała, zakład wěry wobkhowacź, wot Boha tež prawo a
winowatoſcź, wopacžnje mjenowanu wědomoſcź zacźiſkowacź, zo nichtó ſo
njeby wojebał pſchez mudrowſtwo a naprózdne jebanjo.[43]⁴⁾ Tohodla ſo
wſchitkim kſcheſcźanſkim wěriwym nic jeno wobara, tajkele měnjenja,
kotrež ſo hako wucžbje wěry napſchecźiwne ſpóznaja, woſebje hdyž ſu wot
cyrkwje zacźiſnjene, hako prawowne ſady wědomoſcźe zakitacź, ale
pſchiwinowatoſcźa ſo cyle, je wjele wjacy za błudy dźeržecź, kotrež maja
jebace zdacźo wěrnoſcźe na ſebi.

Nic jeno njemóžetaj wěra a rozom ženje ſebi naprěki bycź, ale dawataj
ſebi tež poſpolnu[44]⁵⁾ pomoc, hdyž prawy rozom zakłady wěry dopokazuje
a z jeje ſwětłom rozſwětleny wědomoſcź bójſkich wěcow wutwarja; wěra pak
rozom wot błudow wuſwobodźuje a zakita a jón ze wſchelakorym ſpóznacźom
wuhotuje. Tohodla daloko wot toho, hako by cyrkej hajenju cžłowjeſkich
wumjełſtwow a wědomoſcźow zadźěwała, ſpomožuje a ſpěchuje teſame na
mnohe waſchnjo. Pſchetož nic jeno, zo wužitk, kotryž z nich za
cžłowjeſke žiwjenjo wukhadźa, znaje a njezacpěje, ale wjele wjacy
wuznawa, zo, runje kaž ſu wot Boha, wědomoſcźow knjeza, wuſchłe, tak z
pomocu joho hnady k Bohu wjedźeja, je=li zo ſo prawje wuwjeduja. A
zawěſcźe wona tež njezakazuje, zo bychu tele wědomoſcźe, kóžda we ſwojim
wobſahu, ſwoje woſebite zaſady a woſebity pucź njeměłe, ale tule ſprawnu
ſwobodnoſcź pſchipoznawajo, zadźěwa z prócu tomu, zo njebychu napſchecźo
bójſkej wucžbje wojujcy błudy do ſo pſchijałe abo ſwoje woſebite mjezy
pſcheſtupiwſchi to na ſo ſtorhnyłe a zaſchmjatałe, ſchtož wěrje
pſchiſłuſcha.

Wucžba wěry, kotruž je Bóh wozjewił, njeje tež kaž mudrowſke wucženjo
cžłowjeſkomu duchej k wudokonjenju pſchedpołožena, ale je hako bójſki
pokład Khryſtuſowej njewjeſcźe k ſwěrnomu zakitanju a njezmylnomu
wukładowanju podata. <pb n="123"/>Tohodla dyrbi ſo tež pſchecy ta myſl
ſwjatych wucžbow dźeržecź, kotruž je ſwjata macźeŕ cyrkej junu wuprajiła
a ženje njeſmě ſo pod zdacźom a mjenom wyſchſchoho zrozemjenja wot
tuteje myſle woteńcź. Tak dha njech ze ſkhodźenkami ſtarobow a cžaſow
roſcźe a wjele a mócnje nadobywa tak jednotliwych kaž wſchitkich, kaž
jednoho cžłowjeka tak cyłeje cyrkwje zrozemjenjo, wědomoſcź, mudroſcź,
ale to po ſwojim waſchnju, mjenujcy we tejſamej wucžbje, tej ſamej
myſli, a tym ſamym wuprajenju.[45]⁶⁾

Prawidła.[46]⁷⁾

♣I.♠

Wo Bohu, ſtworicźerju wſchitkich wěcow.

1) Je=li zo by ſchtó jednoho, wěrnoho Boha, ſtworicźerja a Knjeza
widźownych a njewidźownych wěcow prěł — budź wuzamknjeny.[47]⁸⁾

2) Je=li zo by ſo ſchtó njehańbował wobkrucźecź, zo wyſche
cźěleſnoſcźe[48]⁹⁾ nicžo njeje — budź wuzamknjeny.

3) Je=li zo by ſchtó prajił, zo je podſtatnoſcź[49]⁰⁾ abo bytoſcź Boha a
wſchitkich wěcow jedna a taſama — budź wuzamknjeny.

4) Je=li zo by ſchtó prajił, zo ſu cžaſowe wěcy, tak derje cźěleſne kaž
duchowe, abo tola duchowe z božeje podſtatnoſcźe wuſtupiłe; abo zo boža
bytoſcź pſchez ſwoje wozjawnjenjo abo wuwijenjo wſchitko dokonja; abo
ſkóncžnje, zo Bóh je powſchitkowna a njeſkóncžna bytoſcź, kotraž
wobmjezujcy ſo ſamu, wucžini wſchitkoſcż wěcow, do rodow[50]¹⁾ družinow
a jednotliwcow dźělenu — budź wuzamknjeny.

5) Je=li zo by ſchtó njewuznawał, zo ſu ſwět a wſchitke wěcy, kiž ſo we
nim namakaju, kaž duchowe tak cźěleſne, po cyłej ſwojej podſtatnoſcźi
wot Boha z nicžoho ſtworjene; abo je=li by prajił, zo Bóh njeje z wolu,
wot wſchitkeje nucźenoſcźe ſwobodnej, ale tak nucźeny ſtworił, kaž
nucźeny ſo ſamoho lubuje; abo je=li by prěł, zo je ſwět k božej cžeſcźi
ſtworjeny — budź wuzamknjeny.

♣II.♠

Wo wozjewjenju.

1) Je=li zo by ſchtó prajił, zo ſo jedyn a wěrny Bóh, naſch ſtworicźeŕ a
knjez, pſchez to, ſchtož je ſtworjene, z pſchirodźenym ſwětłom
cžłowjeſkoho rozoma z wěſtoſcźu ſpóznacź njemóže — budź wuzamknjeny.

2) Je=li zo by ſchtó prajił, zo ſo ſtacź njemóže abo ſpomožne njeje, zo
by ſo cžłowjek pſchez bójſke wozjewjenjo wo Bohu a ſłužbje, kiž ma ſo
jomu ſtacź, rozwucžił — budź wuzamknjeny.

<pb n="124"/>

3) Je=li zo by ſchtó prajił, zo ſo cžłowjek k ſpóznacźu a doſpołnoſcźi,
kotraž pſchirodźenu pſchekracžuje, z Boha pozběhnycź njemóže, ale ze
ſebje ſamoho k wobſedźenju wſchitkoho wěrnoho a dobroho we ſtajnym
pokracženju doſpěcź móže a dyrbi — budź wuzamknjeny.

4) Je=li zo by ſchtó knihi ſwjatoho piſma cyłe ze wſchitkimi jich
dźělemi, kaž je ſwjata tridentinſka zhromadźizna teſame pomjenowała,
hako ſwjate a kanoniſke horje njewzał abo prěł, zo ſu teſame wot Boha
nutsdawane — budź wuzamknjeny.

♣III.♠

Wo wěrje.

1) Je=li zo by ſchtó prajił, zo je cžłowjeſki rozom tak njewotwiſny, zo
ſo jomu wot Boha wěra pſchikazacź njemóže — budź wuzamknjeny.

2) Je=li zo by ſchtó prajił, zo ſo bójſka wěra wot pſchirodźeneje
wědomoſcźe wo Bohu a moralnych wěcach njerozeznawa, a zo ſo tohodla k
bójſkej wěrje nježada, zo by ſo wozjewjena wěrnoſcź dla nahladnoſcźe
wozjewjacoho Boha wěriła — budź wuzamknjeny.

3) Je=li zo by ſchtó prajił, zo bože wozjewjenjo njemóže pſchez wonkowne
znamjenja wěrjomne bywacź, a zo maja ſo tohodla cžłowjekowje jeno pſchez
nutskowne nazhonjenjo kóždoho woſebje abo pſchez woſebite nutsdawanjo k
wěrje pohnuwacź — budź wuzamknjeny.

4) Je=li zo by ſchtó prajił, zo ſo žane dźiwy ſtacź njemóžeja a zo
dyrbja ſo tohodla wſchitke, tež we ſwjatym piſmje wopſchijate,
powjedanja wo nich mjez baſnicžki a bajki zapokazacź; abo zo ſo dźiwy
ženje z wěſtoſcźu ſpóznacź njemóžeja a zo ſo pſchez nje bójſki ſpocžatk
kſcheſcźanſkoho nabožniſtwa prawje dopokazacź njemóže — budź
wuzamknjeny.

5) Je=li zo by ſchtó prajił, zo pſchihłoſowanjo k kſcheſcźanſkej wěrje
njeje ſwobodne, ale z dopokazmow cžłowjeſkoho rozoma z nuznoſcźu
wuſlěduje; abo zo je boža hnada jeno k žiwej wěrje trěbna, kotraž pſchez
luboſcź ſkutkuje — budź wuzamknjeny.

6) Je=li zo by ſchtó prajił, zo poſtajenjo wěriwych a tych, kotſiž k
jenicžcy prawej wěrje hiſchcźe pſchiſchli njejſu, jenajke, tak zo móžeja
katholikowje ſprawnu winu měcź, (tu) wěru, kotruž ſu pod wucžeŕſtwom
cyrkwje hižon pſchiwzali, zběhnywſchi ſwoje pſchihłoſowanjo do
dwělowanja poſtajicź, dóńž njejſu wědomoſtny dopokaz wěrjomnoſcźe a
wěrnoſcźe ſwojeje wěry dokonjeli — budź wuzamknjeny.

♣IV.♠

Wo wěrje a rozomje.

1) Je=li zo by ſchtó prajił, zo we božim wozjewjenju njejſu žane wěrne a
nawoprawſke potajnoſcźe wopſchijate, ale zo ſo wſchitke wucžby wěry
hodźa pſchez prawje wutworjeny rozom po pſchirodźenych zaſadach
zrozemicź a dopokazacź — budź wuzamknjeny.

2) Je=li zo by ſchtó prajił, zo dyrbja ſo cžłowjeſke wědomoſcźe z tajkej
ſwobodnoſcźu nałožowacź, zo maja ſo jich wuprajenja, byrnje ſo
wozjewjenej wěr<pb n="125"/>noſcźi pſchecźiwiłe, hako wěrne dźeržecź a
njeſmědźa ſo wot cyrkwje zacźiſnycź — budź wuzamknjeny.

3) Je=li zo by ſchtó prajił, zo móže ſo ſtacź, zo wot cyrkwje
prědkſtajenym wucžbam něhdy po pokracžowanju wědomoſcźe, móže ſo
hinaſchi zmyſl podſtajicź, dyžli tón, kaž je cyrkej to rozemiła a rozemi
— budź wuzamknjeny.

Tohodla wukonjejo winowatoſcź ſwojoho najwyſchſchoho paſtyŕſkoho
zaſtojnſtwa, wſchitkich Khryſtuſa wěriwych, najwjacy pak tych, kotſiž ſu
prědkſtejerjo a wucžerjo, pſchi luboſcźi Jězuſa Khryſtuſa wopſchiſahamy,
a z nahladnoſcźu tohoſamoho naſchoho Boha a zbóžnika porucžamy, zo bychu
k wotdźeržowanju a wukorjenjenju tutych błudow ze ſwjateje cyrkwje a k
wotewrjenju ſwětła najcžiſcźiſcheje wěry prócu a ſtaroſcź nałožowali.

Dokelž pak doſcź njeje, błudowěrneje wopacžnoſcźe ſo zdalowacź, je=li zo
ſo tež tych błudow ſprócniwje njezdalujemy, kotrež ſo jej wjacy abo
mjenje bliža: dopomnjamy wſchitkich na winowatoſcź, tež poſtajenja a
wukazy dźeržecź, pſchez kotrež ſu tajke wopacžne měnjenja, kiž ſo tudy
woſebje njepomjenuja, wot tutoho ſwjatoho ſtoła zacźiſnjene a zakazane.

Date we Romje we zjawnym we Vatikanſkej baſilicy ſwjedźeńſcy
wotdźeržanym poſedźenju, we lěcźe Knjezowoho wocžłowjecženja tyſac,
wóſom ſtow a ſydomdźeſatym, dźeń ſchtyriadwacyty hapryla. We
ſchtyriadwacytym lěcźe naſchoho bamžowſtwa.

Tak je ſo ſtało.

Józef, biſkop ze St. Pöltena, ſekretaṙ vatikanſkoho koncila.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop Ludwik je wjecžor 18. julija z Roma
wotjěwſchi, pſchez Win ſo ſtrowy domoj wrócźił, ſobotu 23. julija do
Dreždźan a pjatk 29. do Budyſchina.

Z Marijnoho Doła. Njedźelu 24. julija běſche w naſchim klóſchtrje rjany
ſwjedźeń. Pſched oſſegſkim prälatom wotpołožichu klóſchtyrſke ſluby
(profeß) tute knježny: Michaela Wawrikec z Miłocźic, Rafaela Glawſchec z
Worklec, Klara Cyžec z Wotrowa, Lidwina Elßnerec z Altſtadta pola
Oſtritza, Helena N. z Tiſchnowic w Morawſkej (hdźež ma ſo nowy
ciſterciſki klóſchtyr załožicź), Laurentia N. z Hainſpacha a Perpetua N.
z Georgenthala. Tež bu knježna Chriſtina N. ze Schönau klóſchtyrſcy
zdraſcźena.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Pſchi mobiliſirowanju ſakſkoho abo 12. połnócnoněmſkoho
armeekorpſa bu za kóždu naſcheju diviſijow tež jedyn katholſki pólny
kapłan poſtajeny, za 1. diviſiju k. zaſtupny dwórſki prědaŕ Ludwik Wahl
a za 2. diviſiju k. präfekt a kapłan Karl Maaz z Dreždźan. Bóh jej
pſchewodź!

<pb n="126"/>

Z Dreždźan. Pſched měſacom złoži k. wucžeŕ May po nimale 40lětnym
tkowanju ſwoje zaſtojnſtwo.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Wrótſławy. We Oberherzogswaldau zemrje pſched někotrym cžaſom baronka
z Dyherrn=Czettritz a Neuhaus, kiž bě, hacžrunje proteſtantſka,
katholſkim wuſtawam najwjetſchi dźěl zamoženja wotkazała. Tak za
twarjenjo khorownje (Krankenhaus) w Freiſtadtu 40,000 tol., hoſpitalej
ſ. Jana w Herzogswaldau 30,000 tol.; klóſchtrej miłoſcźiwych bratrow w
Wrótſławje 4000 tol.; katholſkomu ſchpitalej pola ſ. Hedwiki w Barlinje
5000 tol.; ſchěrym ſotram w Wrótſławje 5000 tol.; kongregraciji ſotrow
♣du bon secours♠ w Lyonje w Francózſkej 5000 tol.; katholſkej cyrkwi w
Oberherzogswaldau 1000 tol. atd. Wyſche toho buchu tež někotre
proteſtantſke wuſtawy a cyrkwje wobdźělene. K.

Pruſka. W Calve bu 20. meje zakładny kamjeń tak mjenowaneje miſſionſkeje
khěže, w kotrejž budźe khapala, wucžeŕnja a wobydlenjo za duchownoho,
wot k. probſta Beckmanna z Barlina połoženy. Katholſka woſada bu 1859
załožena, a je ſo kemſchenjo dotal we wſchelakich wotnajatych ſtwach
dźeržało.

Z Barlina. Schěre ſotry ſu ſej tudy 3. junija woſebitu khěžu kupili,
hdźež budźa nětk bydlicź.

Němſka. Žałoſna wójna je wudyriła! Dwě wulkej mocy wojujetej wo ſwoju
wažnoſcź w Europje! Hižo wot poſlednjeje wójny 1866 zawidźeſche khěžor
Napoleon pruſkomu kralej pſchecy pſchibjeracu ſylnoſcź a njemóžeſche
jomu zabycź, zo bě tutón tež z połodniſchimi němſkimi krajemi
(Bajerſkej, Würtembergſkej, Badenſkej a Heſſen=Darmſtadtſkej) kruty
zwjazk (Schutz= und Trutzbündniß) wobzamknył a zo njebě wuſtajenja
pražſkoho měra (po kotrymž mějeſche Pruſka połnócny dźěl Schleswiga
wotſtupicź, hdy bychu tamni danſcy wobydlerjo za to hłoſowali atd.)
hiſchcźe dopjelnił. Po někotrych druhich pſchekorach chcyſche Francózſka
tež w naležnoſcźi wuzwolenja ſchpaniſkoho krala rozkazowacź, ſchtož ſebi
pruſki kral lubicź njedaſche. Hacžrunje běſche hohenzollernſki prync
Leopold ſo wuhladow na ſchpaniſki trón wotrjekł, žadaſche francózſki
póſłanc wot pruſkoho krala Wylema w Emsu tež za pſchichod wěſtoſcź, zo
budźe Pruſka kóždomu jej pſchecźelnomu pryncej zadźěwacź pſchi
prócowanju wo ſchpaniſki trón. W tutych jednanjach roſcźeſche z wobeju
ſtronow zahorjenoſcź za wójnu, na kotruž běſchtej ſo wobě hižo někotre
lěta pſchihotowałoj. Kóžda ſtrona měnjeſche we wójnje to dobycź, ſchtož
ſo z měrnym wucžinjenjom doſpěcź njehodźeſche! Duž pſchipowjedźi khěžor
Napoleon 18. julija pruſkomu kralej wójnu, hdyž běſchtej wobě
njepſchecźelſkej ſtronje hižo wójſko na mjezach ſcźahowacź pocžałoj.
Pruſki kral pak wuſtupi tež hako pſchedſyda połnócnoněmſkoho zwjazka a
jomu pſchihłoſowachu na zwjazkowej radźe a na połnócnoněmſkim
parlamencźe w Barlinje. Toho dla dyrbjachu tež wſchitcy wjeŕchojo tutoho
zwjazka (kaž naſch ſakſki kral) wójnu ſobu wjeſcź. K tomu wuprajichu
ſpomnjene połodniſchoněmſke kraje (najprjedy Bajerſka, na ſejmje z
dwěmaj tſecźinomaj zapóſłancow), zo je pſchekora pruſkoho krala z Na<pb
n="127"/>poleonom tajka, zo maja woni jomu we wójnje pomhacź. Toho dla
je nětcžiſcha wójna nětko wot Němcow z wjetſcha mjenowana narodna abo
nacionalna. Hako tajku wobhladuja ju tež Němcy w rakuſkim khěžorſtwje a
w druhich krajach. Tak wjele wo naſtacźu wójny. My tudy politiſke nowiny
njepiſamy a budźemy toho dla jenož najwažniſche powjeſcźe podawacź.
Dotal žana wulka bitwa hiſchcźe była njeje, ale jenož někotre bitwicžki.
Naſchi Sakſowje ſteja pſchi centralnej abo hłownej armeji, njejſu pak do
toho cžaſa hiſchcźe z njepſchecźelom nicžo cžinicź měli.

Němſka. Po najnowſchej powjeſcźi ſu 4. auguſta Pruſojo z Bajerſkimi
francózſke měſto Weißenburg dobyli, pſchez 500 jatych wzali a diviſiju
Francózow pod generalom Douay wotrazyli.

Rakuſka. Khěžorſtwo woſtanje kaž wſchitke druhe kraje, kiž z
wójnuwjedźacymaj mjezuja, neutralne. Wone ma tež doma doſcź dźěła! Ludy
woſtanu njeſpokojne. Tak je ſkóncžnje tež cžěſki ſejm rozpuſchcźeny,
ſchtož ſo prjedy ſtało njebě, ale nětko njedźakuja ſo Cžechowje za to;
woni žadaja ſwoje ſtare prawa. — Nětko chce knježeŕſtwo konkordat cyle
zběhnycź.

Hollandſka. We měſcźe Forney bě towaŕſtwo z někotrych mužſkich a
žónſkich wobſtejace, hromadu ſtupiło, zo by theater hrało. Bjez druhim
hrajachu tež — koncil. Jedyn bu „bamž,” jedyn hrajeſche joho žonu
„bohowku Mariju,” dwaj druhej kardinalow, a t. d. Woni tu kekliju tež
woprawdźe wuhrachu, ale kajki mějeſche tute hanjenjo kónc? „Bamž” nahle
wumrje, a bě pola joho cźěła tajka hrózba wſchitkich napanyła, zo nichtó
pſchi nim njewoſta, a pohrjeb dyrbjeſche ſo w nocy ſtacź. Ta, kiž bě
„bohowku Mariju” prědkſtajała, bu hnydom wrótna, a hiſchcźe rozom dotal
zaſy doſtała njeje. Tež jedyn „kardinalow” wumrje zatraſchneje ſmjercźe,
a wſchitcy keklerjo mjenje abo bóle ſkhorichu! Zo ſwětne nowiny, kiž
hewak ſpěſchnje powjedacź wjedźa, hdźež je ſo něſchto ſtało, ſchtož móže
katholſku cyrkej hanicź, wo tutej kekliji nicžo njepiſaja, drje móže ſej
cžitaŕ ſam myſlicź. Bóh ſo njeda za ſměch měcź! K.

Z Roma. Na 18. julija běſche ſchtwórte zjawne poſedźenjo koncila, hdźež
buchu wobzamknjenja wo cyrkwi a bamžu cžitane. Z pſchitomnych 533
biſkopow ſu z wuwzacźom dweju wſchitcy z „haj” wotmołwili; tola, ſchtož
je jara wažue, ſu 80 tehdom na poſedźenjo njepſchiſchli a bamžej piſmo
póſłali, w kotrymž ſwoje pſcheſwědcženjo zakitaja, ale ſwoju poddatoſcź
a poſłuſchnoſcź cyrkwi a bamžej wuprajeja. Wot 4. meje hacž do 11.
julija je ſo wo tychle wěcach wobſchěrnje rycžało a je po wjele
rozrycžowanju wo pſchihódnych ſłowach wucžba wo bamžu nětk takle
wuprajena a rozeſtajana: „Tohodla wucžimy a poſtajamy: romſki bamž
wobſedźi, hdyž ♣ex cathedra♠ (ze ſtoła) rycži, t. r. hdyž zaſtojnſtwo
paſtyrja a wucžerja wſchitkich kſcheſcźanow wukonjejo, po ſwojej
najwyſchſchej japoſchtołſkej nahladnoſcźi wucžbu wo wěrje abo žiwjenju
♣(de fide vel moribus),♠ kiž ma ſo wot cyłeje cyrkwje dźeržecź, poſtaja
♣(definit),♠ pſchez Božu pomoc tu njezmólnoſcź, z kotrejž je bójſki
zbóžnik ſwoju cyrkej we poſtajenju wucžby wo wěrje a žiwjenju wuhotowacź
chcył; a poſtajenja romſkoho bamža ſu tohodla njeporjedźomne
♣(irreformabiles).♠” Po wuprajenju tejele wucžby mějeſche bamž krótku
rycž. ♣Te Deum♠ a japoſchtołſke požohnowanjo wobzamkny ſwjatocžnoſcź.
<pb n="128"/>— Pſchez 100 biſkopow je w generalnej kongregaciji 16.
julija dowolenoſcź (Urlaub) hacž do 11. novembra doſtało, zo bychu
zaſtojnſkich dźěłow a ſtrowoſcźe dla do ſwojich diöceſow ſo wrócźili;
koncil pak traje dale. Pſchez 300 biſkopow, kiž w Romje njeběchu, ſu
ſwoje pſchihłoſowanjo k wozjewjenjam 18. julija pſchipóſłali.

Z Roma. Biſkop Stahl z Würzburga je tudy w zańdźenym měſacu w 66. lěcźe
wumrjeł. Joho cźěło bu do Würzburga dowjezene.

Z Roma. Najwažniſcha powjeſcź je, zo je Francózſka ſwoje wójſko z
cyrkwinoho ſtata wotwołała. Do 10. auguſta maja wſchitcy francózſcy
wojacy, kiž w Romje a w Civitavecchia ſteja, wotjěcź. Francózſka z tym
wjele na nahladnoſcźi zhubi; ale knježeŕſtwo je Rom Italſkej
pſcheradźiło, zo by tuta alliancu (zjenocźenjo) z Francózſkej ſlubiła. W
krótkim wobſadźi potajkim italſke kralowſke wójſko mjezy bamžowoho
kraja, zo bychu republikanarjo nuts njemóhli. Ale to ſu tež ſchwarni —
zakitarjo! Duž nadźijamy ſo lěpſchich cžaſow hakle, hdyž budźe zaſy měr.

Chineſiſka. Zaſy ſu zrudne powjeſcźe pſchiſchłe. We Pekingu buchu
wſchitcy miſſionarojo ſkóncowani, klóſchtyr miłoſcźiwych ſotrow a
biſkopſka kathedrala buchu ſpalene, a ſotry morjene. Tež francózſki a
jendźelſki póſłanc, kaž tež někotſi Ruſowje a Francózowje buchu morjeni.
We Tſintſin ſo teſamo ſta, a tež w Nankingu je bojoſcź, zo mohło ſo tak
ſtacź. Tohodla ſu ſo europiſke knježeŕſtwa nětk na chineſiſkoho khěžora
wobrocźiłe, a žadaja wot njoho krute zarunjanjo. Pſched měſto Nanking je
wulka jendźelſka łódź pſchijěła, a chce tam kſcheſcźanow zakitacź. K.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1870: kk. 254. Michał Kocor ze Schunowa; 255. Marija
Michałowa z Konjec; 256. młynk Michał Lipicž ze Sernjan; 257. Jakub
Mieth z Kukowa; 258. Pětr Nowak z Kozarc; 259—263. z Wudworja: Jakub
Schołta, Michał Schołta, Jakub Zarjenk, Michał Jórſch a Michał Bryl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Jan Pawoł, ſ. dźěłacźerja Jana Schołty z B. —
Zemrjetaj: Madlena rodź. Rakec, zwudowjena Schubertowa z Bělcžee, 61 l.;
Auguſt Moric Stelzig, dżěłacżeŕ na Židowje, 55 l. — Wěrowanaj: khěžnik
Michał Brückner w Kulowje a Hana Wjerabec z Khelna.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Marija K. ze
Żidowa 15 nſl.; jedyn, kiž njecha mjenowany bycź, 10 frankow abo 2 tol.
20 nſl.; kubleŕ Michał Domſch ze Smjecžkec 50 tol.; M. H. 5 nſl.; Michał
Robel z Wotrowa 20 tol.; S. z Ch. 5 nſl.

Hromadźe: 3883 tol. 5 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 16. 20. augusta 1870. Lětnik 8.♠

Prěnje dogmatiſke wuſtajenjo wo Khryſtuſowej cyrkwi,

wudate we ſchtwórtym poſedźenju ſwjatoho ökumeniſkoho koncila we
Vatikanje.

Pius, biſkop, ſłužownik božich ſłužownikow,

z pſchihłoſowanjom ſwjatoho koncila k wěcžnomu wopomnjecźu.

Wěcžny paſtyŕ a biſkop naſchich duſchow je, zo by ſkutk ſwojoho
wozbožacoho wumoženja na wěki trajacy ſcžinił, ſwjatu cyrkej załožicź
wobzamknył, we kotrejž bychu wſchitcy, wěriwi, kaž w domje žiwoho Boha,
ze zwjazkom jedneje wěry a luboſcźe zjenoſcżeni byli. Toho dla je,
prjedy hacž bu pſchekraſnjeny, Wótca proſył nic jeno za japoſchtołow,
ale tež za tych, kotſiž budźa pſchez jich ſłowo do njoho wěricź: zo
bychu wſchitcy z jednoho byli, kaž ſtaj ſam Syn a Wótc jene. Runje kaž
dha je japoſchtołow, kotrychž běſche ſebi ze ſwěta wuzwolił, póſłał, kaž
běſche ſam póſłany wot Wótca: tak je chcył, zo bychu we joho cyrkwi
paſtyrjo a wucžerjo byli hacž do ſkóncženja cžaſa. Zo pak by biſkopſtwo
jedne a njerozdźělene było, a pſchez měſchnikow, mjez ſobu
zjenoſcźenych, ſo wſchitka mnohoſcź wěriwych we jednoſcźi wěry a
zhromadnoſcźe zdźeržała: je wón ſwjatoho Pětra druhim japoſchtołam
prědkſtajił, a we nim wobſtajne prawidło a widźowne dno wobojeje
jednoſcźe załožił, na kotrohož krutoſcźi mějeſche ſo wěcžny templ
wutwaricź a k njebju ſo znoſchaca wyſokoſcź cyrkwje we krutoſcźi tuteje
wěry ſo pozběhowacź.[51]⁾ A dokelž mocy hele k znicženju cyrkwje, hdy by
móžne było, napſchecźo jeje wot Boha połoženomu zakładej dźeń wote dnja
z wjetſchim hidźenjom wſchitkich ſtronow ſtawaja: dha my k zakitej,
hajenju a pſchiſporjenju katholſkoho ſtadła z pſchihłoſowanjom ſwjatoho
koncila za nuzne dźeržimy, wucžbu wo załoženju, wobſtajnoſcźi <pb
n="130"/>a pſchirodźenoſcźi ſwjatoho japoſchtołſkoho prěnjowſtwa[52]⁾,
we kotrymž móc a krutoſcź cyłeje cyrkwje wobſteji, wſchitkim wěriwym po
ſtarej a wobſtajnej wěrje cyłeje cyrkwje k wěrjenju a dźerženju
prědkſtajicź, a naprěcžne, Knjezowomu ſtadłej tak ſchkódne błudy
zacźiſnycź a wotſudźicź.

Staw ♣I.♠

Wo załoženju japoſchtołſkoho prěnjowſtwa we ſwjatym Pětrje.

Toho dla wucžimy a wuprajamy, zo je po ſwědcženjach evangeliow
prěnjowſtwo prawomócnoſcźe[53]⁾ na cyłej cyrkwi njepoſrědnje a runje
ſwjatomu japoſchtołej Pětrej wot knjeza Khryſtuſa ſlubjene a pſchepodate
było. Pſchetož k jenicžkomu Symanej, kotromuž běſche hižom prjedy
prajił: „Ty budźeſch Kefas rěkacź[54]⁾,” je Knjez, potym hacž běſche
tutón ſwoje wuznacźo wotedał prajicy: „Ty ſy Khryſtus, ſyn žiwoho Boha”
— z tutymi ſwjatoſtnymi ſłowami rycžał: „Zbóžny ſy, Symanje, ſyno
Jonaſowy, dokelž mjaſo a krej njejſtej tebi wozjewiłoj, ale mój Wótc,
kiž je w njebjeſach. A ja tebi praju, zo ty ſy Pětr, a na tule ſkału
natwarju ſwoju cyrkej, a mocy hele ju njebudźa pſchemocowacź. A tebi
podam klucže njebjeſkoho kraleſtwa; a ſchtožkuli zwjazaſch na zemi,
budźe zwjazane tež we njebjeſach; a ſchtožkuli wotwjazaſch na zemi,
budźe wotwjazane tež w njebjeſach[55]⁾.” A ſamomu Symanej Pětrej je
Jězus po ſwojim horjeſtacźu prawomócnoſcź najwyſchſchoho paſtyrja a
wjednika nad cyłym ſwojim ſtadłom pſchepodał, prajicy: „Pas moje
jehnjata; pas moje wowcy.”[56]⁾ Tutej tak jaſnej wucžbje ſwjatoho piſma,
kaž je ſo wot katholſkeje cyrkwje pſchecy rozemiła, pſchecźiwjeja ſo
zjawnje wopacžne měnjenja tych, kotſiž wot knjeza Khryſtuſa we joho
cyrkwi poſtajeny rjad knježeŕſtwa pſchewobrocźiwſchi, prěja, zo je Pětr
ſam pſched druhimi japoſchtołami, pak jednotliwymi woſebje pak
wſchitkimi hromadźe, z wěrnym a prawym prěnjowſtwom prawomócnoſcźe wot
Khryſtuſa był wuhotowany; abo kotſiž wobkrucźeja, zo tute prěnjowſtwo
njeje njepoſrědnje a runje ſwjatomu Pětrej, ale cyrkwi a pſchez nju jomu
hako ſłužownikej cyrkwje ſameje podate było.

Jelizo dha by ſchtó prajił, zo ſwjaty japoſchtoł Pětr njeje wot knjeza
Khryſtuſa poſtajeny wjeŕch wſchitkich japoſchtołow a widźowna hłowa
cyłeje wojowaceje cyrkwje; abo zo je wón jeno prěnjowſtwo cžeſcźe, nic
pak wěrneje a praweje prawomócnoſcźe wot tohoſamoho naſchoho knjeza
Jězuſa Khryſtuſa runje a njepoſrědnje doſtał: budź wuzamknjeny.

Staw ♣II.♠

Wo wobſtajnoſcźi prěnjowſtwa ſwjatoho Pětra we romſkich bamžach.

Schtož pak je wjeŕch paſtyrjow a wulki paſtyŕ wowcow Knjez Jězus Khry<pb
n="131"/>ſtus we ſwjatym, japoſchtołu Pětrje k woſtajnej zbožownoſcźi a
wěcžnomu zbožu cyrkwje załožił, to dyrbi pſchez tohoſamoho załožerja
bjez pſcheſtacźa tracź we cyrkwi, kotraž budźe, na ſkału załožena, hacž
do kónca cžaſow kruta ſtacź. Nikomu dźě njeje njewěſte, ale wſchitkim
ſtotytkam je znate, zo je ſwjaty a wulcyzbóžny Pětr, wjeŕch a hłowa
cyrkwje, ſtołp wěry a zakład katholſkeje cyrkwje wot naſchoho Knjeza
Jězuſa Khryſtuſa, Zbóžnika a Wumožnika cžłowjeſkoho ſplahu, klucže
kraleſtwa doſtał; a hacž do tutoho cžaſa a pſchecy we ſwojich
ſcźěhowarjach, biſkopach ſwjatoho romſkoho, wot njoho ſamoho załoženoho,
a pſchez joho krej poſwjecźenoho Stoła, žiwy je a prědkſteji a ſudniſtwo
wjedźe[57]⁾. Tak dha, ſchtóžkuli na tutym Stole Pětra naſlěduje, tónſamy
wobſedźi po poſtajenju Khryſtuſa ſamoho Pětrowe prěnjowſtwo nad cyłej
cyrkwju. Zarjadowanjo wěrnoſcźe dha traje a ſwjaty Pětr, zwoſtowajo we
dóſtatej krutoſcźi ſkały, njewopuſchcźa na ſo wzate knjejſtwo
cyrkwje.[58]⁾ Z tuteje winy dyrbjeſche ſo k tutej romſkej cyrkwi jeje
mócniſcheje woſebnoſcźe dla pſchecy cyła cyrkej, to je wěriwi, kotſiž
hdźežkuli ſu, wobrocźecź, zo bychu w tutym ſtole, z kotrohož prawa
cžeſcźownoho zjenocźenſtwa na wſchitkich wukhadźeja, kaž ſtawy we hłowje
ztowaŕſchene, do jenoho zwjazka cźěła zroſtli.[59]⁾

Jelizo dha by ſchtó prajił, zo njeje ze załoženja pſchez Knjeza
Khryſtuſa abo po bójſkim prawje, zo ma ſwjaty Pětr w prěnjowſtwje nad
cyłej cyrkwju pſchecy ſcźěhowarjow, abo romſki bamž njeje w tutym
prěnjowſtwje ſcźěhowaŕ ſwjatoho Pětra: budź wuzamknjeny.

Staw ♣III.♠

Wo mocy a poměrach prěnjowſtwa romſkoho bamža.

Toho dla, zeprjecźi na zjawne ſwědcženja ſwjatoho piſma a dźeržicy ſo
wurycžnych a pſchehladnych wuſtajenjow kaž naſchich prjedownikow,
romſkich bamžow, tak powſchitkownych koncilow, wobnowjamy wuprajenjo
Florentinſkoho ökumeniſkoho koncila[60]⁰⁾, po kotrymž dyrbi ſo wot
wſchitkich Khryſtuſa wěriwych wěricź, zo ſwjaty japoſchtołſki Stoł a
romſki bamž prěnjowſtwo na cyłym ſwěcźe wobſedźi a romſki bamž ſam je
ſcźěhowaŕ wjeŕcha japoſchtołow, ſwjatoho Pětra, a wěrny naměſtnik
Khryſtuſowy a hłowa cyłeje cyrkwje a wótc a wucžeŕ wſchitkich
kſcheſcźanow; a zo je tomuſamomu wot naſchoho Knjeza Khryſtuſa we
ſwjatym Pětrje połna móc, cyłu cyrkej paſcź, wobknježicź a nawjedowacź,
pſchepodata; kaž je to tež w ſkutkach ökumeniſkich koncilow a we
ſwjatych (cyrkwinſkich) prawidłach wopſchijate.

Toho dla wucžimy a wuprajamy, zo ma romſka cyrkej po Knjezowym
zarjadowanju prěnjowſtwo porjadneje mocy nad wſchitkimi druhimi
(cyrkwjemi), a zo je tale prawomócnoſcź mocy romſkoho bamža, kiž je
woprawdźe biſkopſka, njepoſrėdna[61]¹⁾: napſchecźo njej ſu paſtyrjo a
wěriwi kajkohožkuki wob<pb n="132"/>rjada abo doſtojnoſcźe, kaž kóždy
woſebje, tak wſchitcy hromadże po winowatoſcźi ſwjatoknjejſkoho
podrjadowanja a wěrneje poſłuſchnoſcźe, nic jeno we wěcach, kotrež wěru
a pocžinki, ale tež w tych, kotrež cźahnitbu a knjejſtwo cyrkwje, po
cyłym ſwěcźe rozſchěrjeneje, naſtupaju, zwjazani; tak zo je pſchi
wobkhowanju jednoſcźe z romſkim bamžom kaž we zhromadnoſcźi tak we
wuznawanju wěry Khryſtuſowa cyrkej jedne ſtadło pod jednym najwyſchſchim
paſtyrjom. Tole je wucžba katholſkeje wěrnoſcźe, wot kotrejež ſo nichtó
bjez ſchkody na wěrje a zbóžnoſcźi zdalicź njemóže.

Tak daloko pak je wot toho, zo by tale móc najwyſchſchoho biſkopa
(bamža) porjadnej a njepoſrědnej mocy biſkopſkeje prawomócnoſcźe, z
kotrejž biſkopowje, kotſiž wot ſwjatoho Ducha ſtajeni na měſto
japoſchtołow naſtupowachu, hako wěrni paſtyrjo ſebi pſchipokazane
ſtadła, kóždy ſwoje woſebite, paſu a wobknježa, zadźěwała: zo ſo tale
(móc biſkopow) wot najwyſchſchoho a powſchitkownoho paſtyrja (wjele
wjacy) wobkrucźa, poſylnja a zakita po tamnym wuprajenju ſwjatoho
Rjehorja Wulkoho: „Moja cžeſcź je cžeſcź cyłeje cyrkwje. Moja cžeſcź je
kruta móc mojich bratrow. Tehdom pak ſym ja wěrnje cžeſcźeny, hdyž ſo
kóždźicžkomu woſebje pſchiſłuſchna cžeſcź njezapowje.”[62]²⁾

Dale ſcźěhuje z tamneje najwyſchſcheje mocy romſkoho bamža, cyłu cyrke
wobknježicź, zo jomu pſchiſłuſcha prawo, we wukonjenju tutoho ſwojoho
zaſtojnſtwa z paſtyrjemi a ſtadłami cyłeje cyrkwje ſwobodnje
wobkhadżecź, zo móhli ſo cźiſami na pucźu zbóžnoſcźe wot tohoſamoho
wucžicź a nawodźecź. Toho dla zacźiſkujemy a wotſudźamy měnjenja tych,
kotſiž praja, zo ſmě ſo tele wobkhadźowanjo najwyſchſcheje hłowy z
paſtyrjemi a ſtadłami zadźěwacź, abo kotſiž teſame ſwětnej mócnoſcźi
podcźiſkuja, hdyž wupraja, zo to, ſchtož ſo wot japoſchtołſkoho Stoła
aboj we joho mjenje k wobknježenju cyrkwje poſtaja, mocy a płacźiwoſcźe
nima, jelizo njeje z dobroprajenjom ſwětneje mócnoſcźe wobkrucźene.

A dokelž po bójſkim prawje japoſchtołſkoho prěnjowſtwa romſki bamž cyłej
cyrkwi prědlſteji, wucžimy tež a wuprajamy, zo wón je najwyſchſchi
ſudnik wěriwych,[63]³⁾ a zo móže ſo we wſchitkich k cyrkwinſkomu
pſchepytowanju pſchiſłuſchacych naležnoſcźach k joho wuſudźenju
wobrocźicż,[64]⁴⁾ a zo wuſudźenjo japoſchtołſkoho Stoła, wyſche kotrohož
mócnoſcźe žana druha njeje, wot nikoho njebudźe móc zacźiſnjene bycź, a
tež nikomu dowolene njeje, wuſudźenjo tohoſamoho rozſudźecź.[65]⁵⁾
Tohodla ſu wot prawoho pucźa wěrnoſcźe zabłudźeni, kotſiž wobkrucźeja,
zo ſo wot wuſudźenjow romſkich bamžow na ökumeniſki koncil hako na
mócnoſeź, wyſche romſkoho bamža ſtejacu, powołacź ſmě.

Jelizo dha by ſchtó prajił, zo romſki bamž ma jeno winowatoſcź
wobkedźbowanja abo nawjedowanja, nic pak połnu a najwyſchſchu móc
prawomócnoſcźe nad cyłej cyrkwju, nic jeno we wěcach, kotrež wěru a
pocžinki, ale tež we tych, kotrež cźahnitbu a knjejſtwo cyrkwje, po
cyłym ſwěcźe rozſchěrjeneje, naſtupaju; abo zo ma <pb n="133"/>wón jeno
wažniſch podźěl, nic cyłu połnoſcź tuteje najwyſchſcheje mocy; abo zo
tale joho móc njeje porjadna a njepoſrědna pak nad wſchitkimi a
jednotliwymi cyrkwjemi, pak nad wſchitkimi a jednotliwymi paſtyrjemi a
wěriwymi: budź wuzamknjeny.

Staw ♣IV.♠

Wo njezmylnym wucžeŕſtwje romſkoho bamža.

Zo pak je w tutym japoſchtołſkim prěnjowſtwje, kotrež ma romſki bamž
hako ſcżěhowaŕ Pětra, wjeŕcha japoſchtołow, nad cyłej cyrkwju, tež
najwyſchſcha móc wucžeŕſtwa ſobu wopſchijata, je tónle ſwjaty Stoł
pſchecy dźeržał, to ſtajne waſchnjo cyrkwje wobkrucźuje, a ſame
ökumeniſke koncile, woſebje te, na kotrychž ſo narańſcha cyrkej z
nawjecžornej k zjednoſcźenju we wěrje a luboſcźi ſkhadźowaſche, ſu to
wuprajiłe. Pſchetož wótcowje ſchtwórtoho Konſtantinopoliſkoho
koncila,[66]⁶⁾ do ſtopow prjedownikow ſtupajo, ſu tele ſwjatoſtne
wuznawanjo wudali: Prěnje k zbóžnoſcźi je, prawidło praweje wěry
wobkhowacź. A dokelž ſo njemóže wobeńcź wuprajenjo naſchoho Knjeza
Jězuſa Khryſtuſa, prajacoho: Ty ſy Pětr, a na tule ſkału natwarju ſwoju
cyrkej —: dopokazuje ſo to, ſchtož bu prajene, z wucžinkami podawkow,
pſchetož we japoſchtołſkim Stole je ſo katholſka nabožina pſchecy
njewoblakowana wobkhowała a ſwjata wucžba hajiła. Dokelž dha nikak
nježadamy, ſo wot wěry a wucžby tohoſamoho (t. j. Stoła) wotdźělicź,
nadźijamy ſo, zo zaſłužimy we jednym zjenocźenſtwje bycż, kotrež
japoſchtołſki Stoł prěduje, we kotrymž je cyła a wěrna krutoſcź
kſcheſcźanſkeje nabožiny.[67]⁷⁾ Z pſchihłoſowanjom druhoho Lyonſkoho
koncila[68]⁸⁾ ſu pak Grichowje wuznali: Swjata romſka cyrkej ma
najwyſchſche a połne prěnjowſtwo a prěnjoſcź nad cyłej katholſkej
cyrkwju, wo cžimž po wěrnoſcźi a z ponižnoſcźu ſpóznawa, zo je teſame
wot Knjeza ſamoho we ſwjatym Pětrje, wjeŕchu abo hłowje japoſchtołow,
kotrohož ſcźěhowaŕ je romſki bamž, z połnoſcźu mocy doſtała. A kaž dyrbi
wón prjedy druhich wěrnoſcź wěry zakitacź, tak tež dyrbja ſo pſchez joho
wuſudźenjo rozſudźicź praſchenja, jelizo ſu nėkajke we naſtupanju wěry
naſtałe. — Florentinſki koncil[69]⁹⁾ ſkóncžnje je wuſtajił: Romſki bamž
je wěrny naměſtnik Khtyſtuſowy, a hłowa cyłeje cyrkwje a wótc a wucžeŕ
wſchitkich kſcheſcźanow; a jomu je w ſwjatym Pětrje wot naſchoho Knjeza
Jězuſa Khryſtuſa połna móc podata, cyłu cyrkej paſcź, wobknježicź a
nawjedowacź.

Zo bychu tutomu paſtyŕſkomu zaſtojnſtwu doſcźcžinili, ſu ſebi naſchi
prjedownikowje pſchecy njewuſtawacu prócu dawali, zo by ſo wozbožaca
wucžba Khryſtuſowa pola wſchitkich ludow ſwěta rozſchěriła; a z jenajkej
ſtaroſcźu ſu kedźbowali, zo by ſo njewobſchkodźena a cžiſta wobkhowała
tam, hdźež běſche pſchijata. Toho dla ſu biſkopowje cyłoho ſwěta pak
jednotliwi, pak we zhromadźiznach zjenoſcźeni, ſcźěhujcy dawne waſchnjo
cyrkwjow a měru ſtaroho prawidła, woſebje tamne ſtraſchnoſcźe, kotrež w
naležnoſcźach wěry naſtawachu, pſched tutón japoſchtołſki ſtoł noſyli,
zo bychu ſo wobſchkodźenja wěry woſebje tam porjedźiłe, hdźež wěra
njemóže <pb n="134"/>wotpada nazhonicź.[70]⁰⁾ Romſcy bamžowje pak ſu, za
tym hacž wobſtejnoſcź cžaſow a wěcow to radźeſche, pak na powołanych
ökumeniſkich koncilach, abo powuſlědźenju měnjenja po ſwěcźe
rozpjerſcheneje cyrkwje, pak pſchez podźělne zhromadźizny, pak pſchez
nałožowanjo druhich ſrědkow, kotrež pſchedwidźownoſcź poſkicźeſche, to k
dźerženju wuſtajeli, ſchtož ſu z božej pomocu za pſchezjedne ze ſwjatym
piſmom a z japoſchtołſkimi podawiznami ſpóznali. Pſchetož ſcźěhowarjam
ſ. Pětra je Duch ſ. ſlubjeny, nic, zo bychu na joho nutsdawanjo nowu
wucžbu wozjewili, ale zo bychu z joho pomocu te pſchez japoſchtołow
pſchepodate wozjewjenjo abo pokład wěry ſwědomicźe zakhowali a ſwěrnje
wukładowali. A tule jich japoſchtołſku wucžbu ſu tež wſchitcy cžeſcźowni
wótcowje pſchijeli a ſwjecźi prawjewěriwi wucžerjo cžeſcźili a
ſcźěhowali, dokelž doſpołnje wjedźachu, zo tónle Stoł ſwjatoho Pětra wot
wſchitkoho błuda pſchecy njedotknjeny zwoſtawa, po bójſkim ſlubjenju
naſchoho Knjeza a Zbóžnika, kotrež je wjeŕchej ſwojich wucžownikow
ſcžinił: „Ja pak ſym za tebje proſył, zo by twoja wěra njewoteběrała; a
ty zaſy něhdy poſylnjej ſwojich bratrow.”

Tónle dar wěrnoſcźe a ženje njewoteběraceje wěry dha je Pětrej a joho
ſcźěhowarjam na tutym Stole wot Boha podaty, zo bychu ſwoje nadobne
zaſtojnſtwo k zbóžuoſcźi wſchitkich zaſtejeli, zo by cyłe ſtadło
Khryſtuſowe pſchez nich wot jědojtoho jědźe błuda wotwobrocźene, z
cyrobu njebjeſkeje wucžby ſo žiwiło, tak zo by ſo pſchez wotſtronjenjo
pſchiležnoſcźe k rozſchcźěpjenju cyła cyrkej pſchezjedna zdźeržała a na
ſwój załožk ſo zepjerajo kruta wobſtała napſchecźo mocam hele.

Tola dokelž ſo runje w tutym cžaſu, hdźež je zbožowna ſkutkownoſcź
japoſchtołſkoho zaſtojnſtwa drje najbóle trěbna, mnozy namakaja, kotſiž
joho nahladnoſcźi ſo pſchecźiwjeja: dźeržimy za cyle nuzne ſwjatoſtnje
wuprajicź prjednoſcź, kiž je jednorodźeny Syn boži z najwyſchſchim
paſtyŕſkim zaſtojnſtwom zjednoſcźicź ſo doſtojnił.

Tak dha my, ſwěrnje ſo dźeržicy wot ſpocžatka kſchecźanſkeje wěry
doſtatych podawiznow, k cžeſcźi Boha naſchoho Zbóžnika, k powyſchenju
katholſkeje nabožiny a k zbóžnoſcźi kſcheſcźijanſkich ludow — wucžimy a
wuſtajamy z pſchihłoſowanjom ſwjatoho koncila hako wot Boha wozjewjenu
wucžbu: Romſki bamž, hdyž ♣ex cathedra♠ (t. j. ze Stoła wucžeŕſkoho)
rycži, to je, hdyž zaſtojnſtwo paſtyrja a wucžerja wſchitkich
kſcheſcźanow wukonjejo, po ſwojej najwyſchſchej japoſchtołſkej mócnoſcźi
wot cyłeje cyrkwje dźeržomnu wucžbu wo wěrje abo pocžinkach wuſtaji: ma
pſchez pomoc božu, kotraž je jomu we ſwjatym Pětrje pſchilubjena, tu
njezmylnoſcź, z kotrejž chcyſche bójſki Wumožnik ſwoju cyrkej pſchi
wuſtajenju wucžby wo wěrje abo pocžinkach wuhotowanu měcź. A toho dla ſu
tajke wuſtajenja romſkoho bamža ſame ze ſo, nic pak z pſchihłoſowanja
cyrkwje, njeporjedźomne.

Jelizo pak by ſebi ſchtó zwažił, ſchtož chcył Bóh wotwobrocźicź, tutomu
naſchomu wuſtajenju napſchecźo rycžecź: budź wuzamknjeny.

Date we Romje we zjawnym we Vatikanſkej baſilicy ſwjedźeńſcy
wotdźeržanym poſedźenju, we lěcźe Knjezowoho wocžłowjecženja tyſac wóſom
ſtow a ſydomdźeſatym, dźeń wóſomnaty julija. We ſchtyri a dwacytym lěcźe
naſchoho bamžowſtwa.

Tak to je. Józef,

biſkop ze St. Pöltena, ſekretaŕ vatikanſkoho koncila.

<pb n="135"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Po porucžnoſcźi miniſterſtwa wójny je w tudomnej kaſernje
lazaret pſchihotowany; za 300 ranjenych ſu tu łoža a wſcho druhe trěbne.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je na ſwjedźeń ſwjatoho Bernarda do
klóſchtra Oſſegga wotjěł.

Z Budyſchina. Za tydźeń budźa te hižo dawno žadane knižki „Pobožnoſcź na
ſwjatym ſkhodźe” z nowa hotowe a móže ſo potom we wſchěch expedicijach
Póſła doſtacź.

Z Grunawy. Naſch druhi wucžeŕ k. Wünſche je hako wojak dyrbjał ſobu do
wójny cźahnycź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Wójna traje dale a dobycźo je na ſtronje Němcow. Kaž je znate,
krocža tucźi z tſjomi wulkimi armejemi do prědka; prěnju (prawe
kſchidło) wjedźe pruſki general Steinmetz, z kotrymž ſu 1., 7., 8. a 9.
korps (wupraj: khor) abo 100,000 pěſchkow z pſchiſłuſchacej kavaleriju a
artilleriju; druhu (ſrjedźnu) nawjeduje prync Friedrich Karl, z kotrymž
ſu 2., 3., 4., 10. a 12. (ſakſki) korps a heſſendarmſtadtſka diviſija,
abo 160,000 pěſchkow, 40 regimentow kavalerije a 90 batterijow, z cyła
pſchez 220,000 muži; tſecźu (lěwe kſchidło) ma krónprync, z kotrymž
ſu 1. a 2. bajerſki korps a badenwürtembergſki korps, kaž tež 5. a 11.
pruſki korps, abo 46 regimentow pěſchkow a 27 regimentow jězdnych atd. z
cyła 200,000. Pſched tydźenjom ſu wſchitke tele wójſka do Francózſkeje
docźahnyli; tola njejſu dotal wſchitke korpſy we wohnju byłe, kaž na
pſchikład naſch ſakſki. Po bitwje pola Weiſſenburga běchu wjetſche bitwy
pola Wörtha 6. auguſta pod kronpryncom, pola Saarbrückena tež 6. pod
Steinmetzom, 14. a 16. zaſy pod kronpryncom pſched twjerdźiznu Metz.
Někotre tawzynty morwych běſche na kóždej ſtronje pſchi kóždej bitwje.
Francózowje ſu wjele jatych, tójſchto kanonow (30 pola Wörtha, 60 w
Marſalu atd.), za 1 1/2 milijona toleri provianta, lokomotivy atd.
zhubili. Němcy cźahnu pſchecy hłubſcho do Francózſkeje; Francózowje
ſnadź budźa pola Chalonsa abo hakle pſched Parizom bitwu ſebi wažicź. Ze
wſchoho je widźecź, zo Napoleon njeje na wójnu doſcź pſchihotowany był a
zo maja Němcy wjele wjacy wojakow, hacž móže ſo jim napſchecźo ſtajicź.
Tohodla je Napoleon jara hidźeny, je dyrbjał kommando generalej Bazaine
wotſtupicź a na ſejmje w Parizu hižo ſu prajili, zo dyrbi knježeŕſtwo
złožicź! Khěžorka Eugenia a prync ſtaj na cźěkanjo pſchihotowanaj, a
Napoleon drje tež! Italſka a Danſka pak, kiž ſtaj jomu prjedy alliancu
lubiłej, nětko nicžo wo tym wjedźecź nochcetaj, hdyž wón pſchehrawa! —
Na morju Francózowje dotal tež nicžo wulke dokonjeli njejſu.

Němſka. Najnowſchi telegramm z bitwiſchcźa rěka: Francózſka armeja w
ſylnym poſtajenju k wjecžoru wot Metza bu 18. aug. pſchimana, w 9
hodźinſkej bitwje doſpołnje zbita, wot zjenocźenja z Parizom wotrěznjena
a do Metza zahnata!

Němſka. Pſchi wulkej wójnje wopokazuje ſo tež wulka ſkutkowna luboſcź k
ranjenym a mrějacym. Prěnja armeja ma pſchipokazane 150 katholſkich
miło<pb n="136"/>ſcźiwych ſotrow, 15 miłoſcźiwych bratrow a 60
lutherſkich diakoniſſow; k tomu pſchinoſchowarjow a pomocnych
wothladarjow 159. Druha armeja ma 150 miłoſcźiwych ſotrow a 16 bratrow,
a 70 diakoniſſow; k tomu pſchinoſchowarjow a pomocnikow 227. Tſecźa
armeja ma 150 miłoſcżiwych ſotrow a 20 bratrow, kaž tež 12 diakoniſſow;
k tomu „diakonow”, a druhich pomocnikow 194. Wyſche toho wjele
ſchtudentow w lazaretach ſobu pomha. Tute miłoſcźiwe a dobrowólne
„wójſko” roſcźe hiſchcźe pſchecy; tola pobrachuje tam hiſchcźe na
lěkarjach.

Z Roma. Francózowje ſu wſchitcy wotcźahnyli, tola pak 43 kanonow hako
bamžowomu wójſkej požcžene zawoſtajili. Italſke kralowſke wójſko
poſylnja ſo hižo na mjezach bamžowoho kraja. W Romje pak republikanarjo
pſchihoty cžinja k njeměrej! Hacžrunje ſu najhórſchoho republikanarja
Mazzinia zajeli a do Gaety ſadźili, dha maja italſcy kralowſcy hiſchcźe
druhich doſcź, kiž ropot na požadanjo wobſtaraja, jelizo Viktor Emmanuel
do Roma zechce. A bamž ma jenož 15,000 wojakow!

Z Roma. Dla doſpołnoſcźe pſchiſtajamy, zo biſkopja, kotſiž 18. julija do
poſedźenja koncila njepſchińdźechu a tak ſobu njehłoſowachu, njejſu
wſchitcy pſchecźiwo wucžbje wo bamžowej njezmólnoſcźi; pſchetož tež
tajcy tam pobrachowachu, kiž běchu prjedy ♣juxta modum♠ (pod
wuměnjenjom) za to hłoſowali, kaž tež někotſi, kotſiž chcychu prjedy
♣„placet“♠ wotmołwicź, ale kotrymž ſo pſchedźěłane wuprajenjo nětko
ſłabe zdaſche. Wjele tych biſkopow, kotſiž 18. julija w poſedźenju
pobrachowachu, ſu ſwjatomu wótcej a hewak zjawnje wozjewili, zo nětko po
proklamaciji (wuprajenju) tež tak wuznawaja; na pſchikład
kardinalarcbiſkop Mathieu z Beſançona, arcbiſkopja z Rheimsa, Avignona a
Sens, z Wina, Prahi, Salzburga a z Kölna, biſkopja z Orleansa, z Mainza
atd.

Belgiſka. Pſchi nowych wólbach na ſejm ſu katholikowje dobyli t. r. woni
změja nětko wjacy zapóſłancow.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy towaŕſtwa na lěto 1870: kk. 264. Marija Kahlic ze Židowa; 265.
Michał Bulank z Wotrowa; 266. Khata Weclichec ze Żurie; 267. Pětr
Schołta ze Schunowa; 268. Madlena Bardonjowa z Pěſkec; 269. Jan Knebel z
Haſlowa; 270. ♣stud. theol.♠ Jurij Cyž w Prazy; 271. gymnaſiaſt Jurij
Nowak w Prazy.

Dokelž abonnentowje Póſła pſcheey pſchibjeraja, ſchtož je wězo nam jara
lubo, pobrachuja nam wſchelake dotalne cžiſła. Schtóž potajkim móže, je
lubje proſcheny, wſchě dotalne cžiſła, byrnje cyle cžiſte njebyłe, k
wužitkej towaṙſtwa nam abo naſchim expedicijam zaſy daricź.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Mětowſkec
ſwójba ze Słoneje Borſchcźe 3 tol.; kubleṙ Jurij Robel z Bacżonja 100
tol. (W poſlenim cžiſle dyrbi rěkacź: njeboh Mikławſch Robel z Wotrowa.)

Hromadźe: 3986 tol. 5 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 17. 3. septembra 1870. Lětnik 8.♠

Cžeṙwjeny kſchiž w běłym polu.

Pódla cyrkwinſkich rjadow, kotrež maja wjele ſtow ſotrow a bratrow na
bitwiſchcźach a w lazaretach, ſkutkuja w nětcžiſchej, kaž tež hižo w
poſlenjej, wójnje wſchelake dobrowólne ſwětne zjenocźenſtwa a mnohoſcź
jednotliwych k wolóženju ranjenych a mrějacych wojakow.

Cźile pomocnikowje a tele pomocnicy, kaž tež lěkarjo, zaſtojnicy a
wojacy ſanitetſkich wotdźělenjow noſcha pak znamjo cžeŕwjenoho kſchiža
na běłej wjazbje abo bindźe. Tohorunja wutyknu woni, hdźežkuli na
bitwiſchcźu abo w lazaretach ſkutkuja, běłu khorhoj z tymle znamjenjom.

A njeje to rjane a pſchiſprawne znamjo? Hlej kſchiž! Wón je wotznamjo
Khryſtuſowoho kſchiža, z kotrohož wſchitke poſylnjenjo lnboſcźe k
bližſchomu pſchińdźe. Z płodow tohole kſchiža pſchikhadźa cyroba za
prawe kſcheſcźanſke duſche, za liwkich kſcheſcźanow pak k najmjeńſchomu
dopomnjecżo na Jězuſowu wucžbu, po kotrejž je kóždy cžłowjek, ſamo tež
njepſchecźel, naſch bližſchi. A ſchtó móže prajicź, hacž njeje runje
tele znamjo kſchiža někotrohožkuli nowoho pohana zaſy na Khryſtuſa a
joho wucžbu dopomniło?

Tónle kſchiž je cžeŕwjeny w běłym polu! Słužba luboſcźe, kotraž pod
tymle kſchižom ſo wopokazuje, płacźi woſebje tym, kotſiž w bitwje ſwoju
krej pſcheliwachu, a to ſami njewinowacźi za lubowany wóteny kraj a z
poſłuſchnoſcźe k ſwojomu krajnomu wjeŕchej! Schtó wě, hacž te cžeŕwjene
znamjo na běłym polu tež někotrohožkuli ranjenoho wojowarja njedopomni,
zo je tež joho njepſchecźel njewinowaty na njezbožu, kotrež je joho
trjechiło. To wozmje złóſcź z joho wutroby.

Tele cžeſcźowne znamjo znaje pſchecźel a njepſchecźel, a ſchtóž je z
prawom noſy, płacźi tež w bitwje za neutralnoho, na kotrohož ſo njeſmě
tſělecź. Dokelž <pb n="138"/>pak ſu ſebi tež druhdy ſchpionojo a druzy z
njeprawom tajku wjazbu pſchityknyli, ma w blizkoſcźi njepſchecźela kóždy
hiſchcźe woſebity atteſt (wobſwědcženjo), kiž tule woprawnjenoſcź
dopokazuje.

Tele znamjo bu wuzwolene wot tamneje cžeſcźehódneje zhromadźizny mužow
ze wſchelakich krajow, kotſiž w lěcźe 1863 w Genfje we Schwajcaŕſkej
wuradźowachu, ſchto ma ſo k wolȯženju ranjenych a khorych wojakow we
wójnje ſtacź a ſchto w tym naſtupanju prawo bycź. Tola nic jenož tele
znamjo, ale tež wſchitke druhe namjety tychle mužow buchu wot
wſchelakich knježeŕſtwow bórzy w lěcźe 1864 pod mjenjom genfſkeje
konvencije pſchijate a w lěcźe 1868 hiſchcźe bóle wuwjedźene.

Po tejle konvenciji, kotrejž ſtej wobě wojowacej ſtronje tež w
nětcžiſchej wójnje pſchiſtupiłoj, płacźi hako hłowna zaſada (princip):
Ranjeny abo daliſchoho wojowanja njemócny wojak njeje wjacy
njepſchecźel, ale je naſchej pomocy porucženy. Wſchitke pſchez běłu
khorhoj z cžeŕwjenym kſchižom wudebjene zawjazowaniſchcźa
(Verbandplätze), ambulancy (pólne hójeŕnje), lazarety atd. ſu neutralne
a maja ſo pſchelutowacź, kaž dołho tam ranjeni a khori ſu, khiba zo ſo z
wójnſkej mocu wobwachuja a wobaraja. Njezranjomni ſu potajkim nic jenož
tucźi ranjeni a khori, ale tež tam ſo namakacy lěkarjo, ſwětni abo
duchowni wothladarjo a wothladaŕki, zarjadowacy a ſanitetni zaſtojnicy,
kaž ſobuſtawy zjenocźenſtwow ze ſpomnjenej wjazbu abo bindu.

Žana tychle parſchonow njeſmě wot njepſchecźela ani ranjena ani zajata
bycź, dokelž woni maja pſchiſłuſchnoſcź pſchi ranjenych a khorych
zwoſtacź, byrnje jich zawjazowaniſchcźa a lazarety wot njepſchecźela ſo
wobſadźiłe. Duž njemóže ſo w naſchim cžaſu wjacy ſtacź, zo bychu ranjeni
a khori wojacy, kaž ſo to prjedy druhdy ſtacź dyrbjeſche, bjez
lěkaŕſkeje a druheje pomocy ležo woſtajeni byli. Tajcy wojacy ſu nětko
pola pſchecźela a njepſchecźela z jenajkej luboſcźu zaſtarani. Wojacy,
kotſiž hako ranjeni do rukow njepſchecźela panu a ſo wuhoja abo
wuſtrowja, puſchcźa ſo po móžnoſcźi domoj, byrnje wojowanja zaſy mócni
byli, tola dyrbja ſlnbicź, zo w tutej wójnje nochcedźa zaſy z brónju
wojowacź.

Kóždy transport (noſchenjo abo wjezenjo) khorych a ranjenych z lazaretow
je tohorunja neutralny. Na zawjazowaniſchcźach a pſchi ambulancach, kiž
na bitwiſchcźo po tajkich wojakow khodźa, je tež material (jich wěcy a
cyroba) neutralny a njeſmě jim pſchi njepſchecźelſkim wobſadźenju wzaty
bycź. Tola pſchi wobſtajnych abo ſtejacych wójnſkich lazaretach a pſchi
transportach materiala ſamoho ſmě ſo tutón material wot njepſchecźela
zebracź.

Tajke je prawo tych, kiž ſteja pod cžeſcźownym znamjenjom cžeŕwjenoho
kſchiža w běłym poln.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Někotre nowiny ſwarjachu na naſchej klóſchtraj, hako
byſchtaj nicžo za ranjenych wojakow njecžiniłoj a podobne krajne
prědkwzacźa njepodpjerałoj. Njewěrnoſcź tajkich rycžow dopokazuje ſo
nětko „w pſchipóſłanym“ <pb n="139"/>do „Leipziger Zeitung“. Klóſchtyr
Marijny Doł je twarjenja ſwojoho dwora abo hroda w Grunawje k
zarjadowanju ſchpitala na wjele lět darmo pſchepodał. (Pſchiſpominam, zo
w tejle khorowni tſi miłoſcźiwe borromejſke ſotry ſkutkuja, kotrež maja
dwě wothladaŕcy z Albertvereina k pomocy.) Klóſchtyr Marijna Hwězda pak
je w lěcźe 1866 lazaret na ſwoje wudawki załožił a nětko 200 toleri
pſchinoſchka za ranjenych wſchelakim towaŕſtwam wotedał, kaž tež kiſtu
ſchatow a płatu do Dreždźan póſłał.

Z Budyſchina. Naſcha ſerbſka farſka cyrkej je lětſa zaſy nowe debjenſtwo
doſtała. Najprjedy bu měſto bjez wołtarjemi a prěnimi ławkami z
dźěłanymi marmorowymi kamjenjemi (z fabriki kk. Villeroy a Bocha w
Dreždźanach) wuſadźane. Njedawno pak je jedyn dobrocźeŕ, kiž nochce
mjenowany bycź, wulki krónſki moſazny ſwěcžnik za 125 toleri a jedyn
druhi rjanu pſchihodnu wěcžnu lampu za 50 toleri kupicź dał. Bóh žohnuj
tuteju dobrocźerjow!

Z Radworja. Dokelž je naſch cžeſcźeny k. wucžeŕ Handrij Bräuer cžaſto
khory, bu 1. t. m. pomocny wucžeŕ k. Schołta, rodźeny z Wotrowa,
nakhwilnje ſem póſłany.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Wot tych 250 wojakow z kulowſkeje woſady, kiž pſchi ♣V.♠
pruſkim wójſtwje ſteja a we bitwomaj pſchi „Weißenburg“ a „Wörth“
wojowali ſu, je hižno jich tójſchto ranjenych, morwy pak, dźakowano
Bohu, hiſchcźe nichtó njeje. Z khwalbu dyrbimy wot tutych wojakow
pſchiſpomnicź, zo, prjedyhacž z nanowoho domu a z wótcnoho kraja do
wójny cźehnjechu, wſchitcy ſu ſo k cźežkomu krawomu dźěłej pſchez ſwjatu
ſpowjedź a pſchez ſwjate woprawjenjo we naſchej farſkej cyrkwi
poſylnjeli a ſu ſej ſwjaty ſkapulir abo woſwjecźenu medalju na pucź do
cuzby ſobuwzali. Z Bohom wujednany a znamjo božoho ſchkita na wutrobje
wobkhowajo kóždy tróſchtniſcho ſwojim lubym domjacym božemje praji a ſo
z wjetſchej wutrobitoſcźu do ſtracha žiwjenja podawa.

Wot wójny, kotruž zjenocźeni němſcy wjeŕchojo a ludy nětk napſchecźiwo
francózſkomu khěžorej Napoleonej wjeſcź nuzowani ſu, tu a tam bjez ludom
hiſchcźe wopacžne měnjenja knježa. Znate doſcź je, zo njejſmy my łamarjo
měra, ale zo tuta žadława wójna je ſo nam wot francózſkoho khěžora a wot
joho miniſterſtwa bjewſcheje ſprawneje winy pſchipowjedźiła. Francózojo
ſu ſo ſchtyri lěta dołho ze wſchej mocu na wójnu pſchihotowali a běchu,
ſwojich nowych tſělbow a němſkeje njejednoty dla, ſwojeje wěcy tak
zawěſcźeni, zo ſo jim wot cofanja a pſchehracźa cyle nicžo njedźijeſche.

Prjedy wójny piſaſche naſch ſwjaty wóte bamž Pius na francózſkoho
khěžora a na pruſkoho krala a proſcheſche jeju hako widźowny zaſtupnik
toho, kotryž je wěcžny fěrſchta pokoja, zo chcyłoj we měrje ſo wobnjeſcź
a wot ſwojich, kaž wot druhich krajow krejpſchelecźo wotwobrocźicź.
Pruſki kral wotmołwi ſwjatomu wótcej we rjanym liſcźe, zo wójnu njecha a
zo podwolny je, ſwětej měr wobkhowacź, jelizo joho Napoleon na pokoj
woſtaji; francózſki khěžor pak wotpokaza <pb n="140"/>wótcowſke bamžowe
napominanjo. Pruſki kral porucži zdobom pſchi ſpocžatku wójny, zo dyrbi
ſo za doſtacźo božeje pomocy po cyłym kraju dźeń modlenja a pokuty
ſwjecźicź a zo dyrbi ſo njedźelſke a ſwjate dny we zjawnych cyrkwinſkich
próſtwach po prědowanju pſchiſtajicź: „Swjaty Božo, popſchej nam twoju
hnadu, zo bychmy tež we wójnje napſchecźo naſchim njepſchecźelam hako
kſcheſcźenjo ſo zadźerželi.“ Napoleon zažehli narodne cžeſne žadanſtwo
ſwojich poddanow, pſchicźeže k ſwojim wójſtwam z Afriki Turkow a
ſpuſchcźi ſo na łžě, pſcheradu a bróń. Napoleonowy zapocžatk njeje jara
khwalbny był, lohcy tež nic joho kónc.

Praſcheſch ſo: kak je Napoleon ſwoje khěžorſtwo we Francózſkej zwjedł,
dyrbiſch wotmołwicź: z łamanjom zjawneje ſwjatocžneje pſchiſahi a ze
ſchibałſtwom; praſcheſch ſo: ſchtódha je młodoho neapelſkoho krala a
toſkanſkoho wójwodu z tróna prjedownikow zahnał, dyrbiſch wotmołwicź:
Napoleon; praſcheſch ſo: ſchtódha je rakuſkoho khěžora z hornjeje
Italſkeje wutłócžił, dyrbiſch wotmołwicź: Napoleon; praſcheſch ſo:
ſchtódha je bamžej najrjeńſchi a najwjetſchi dźěl cyrkwinſkich krajow
kranycź dał, dyrbiſch wotmołwicź: Napoleon; praſcheſch ſo: ſchtódha je
małe bamžowe wójſtwo we lěcźe 1860 pſchi Kaſtel-Fidardo rozrazył,
dyrbiſch wotmołwicź: Napoleon; pſchetož tón da tehdom italſkomu
generalej Cialdini telegrafirowacź: „cžiń z krótka!“ A praſcheſch ſo
napoſledk: ſchtódha je wina na wójnje we lěcźe 1866, dyrbiſch
wotmołwicź: Napoleon, kotryž je na woběmaj bokamaj ſchcźuwał. Duſchne
ſchtucžki to runje njejſu, zapłata pak budźe ſo tež za nimi wuměrjecź,
dokelž ſprawny Bóh we njebjeſach bydli.

Wěrno je, we poſlenich lětach je Napoleon wurubjenoho a wuſlekanoho
bamža pſched italſkimi złóſcźnikami zakitał, tak zo móžeſche ſwjaty wótc
k najmjeńſchomu we Romje a pſchi romje ſwj. japoſchtołow Pětra a Pawoła
ſwoje najwyſchſche cyrkwinſke zaſtojnſtwo wobſtaracź; to pak njeje
Napoleonowa, ale je pobožnoho francózſkoho ludu zaſłužba. Wěriwy
francózſki lud noſcheſche bamža na rukomaj, a dokelž Napoleon joho
njeluboznoſcź wubudźicź njeſmědźeſche, dyrbjeſche wón, doſpołny tajeńc,
po zdacźu ludej k woli bycź. Tež proſcheſche khěžorka Engenia ſtajnje a
huſto ze ſylzami, zo by khěžor bamžej kſchiwdu njecžinił a ruku na njoho
njezłožił, pſchetož wona derje wjedźeſche, zo je wot toho cžaſa, zo
prěni Napoleon bamža zapſchima, joho hwězda zblědnyła a zakhadźała.
Tohorunja bě ſławny Thiers we francózſkej komorje pod juſkanjom ludu
wuprajił: „ſchtóž bamža zjě, budźe na bamža wumrjecź.“ Napoleon, prjedy
pſchecźel a towaŕſch rebellarow Garibaldi a Mazzini, bu pozdźiſcho jeju
napſchecźnik, dokelž wonaj nětk nic jeno jomu a bamžej, ale tež
wſchitkim khěžoram, kralam a kſcheſcźijanſkim wjeŕcham na ſchiju dźetaj.

Z toho ſo ſpóznaje, zo Napoleonowa luboſcź k bamžej wulka njeje a wjele
njepłacźi. Abo je to znamjo (cejch) bamžowoho pſchiwiſnjenja, hdyž tamón
dwajjazycžny khěžor nětk z wonwucźehnjenjom francózſkich wojakow z
twerdźizny Civitaveccchia wrota měſta Rom wſchitkim bamžowym
napſchecźnikam wotewri a jich z tym k zapſchimanju ſkhrobli? Francȯzojo
ſu Napoleonej k wjedźenju dali, tajke wopuſchcźenjo ſłaboho a wot
wſchěch bokow nadpanjenoho bamža pola nich cźežſcho waži hacž pſchěhrata
bitwa.

<pb n="141"/>

Prajcźe ſami: wotwiſa bamž a katholſka wěra z hnady francózſkoho khěžora
a je boža wſchohomócna ruka pſchekrótſena? „Ty ſy Pětr, t. r. ſkała, a
na tu ſkału chcu ja moju cyrkej natwaricź a porty hele njebudźa ju
pſchemocowacź“ — tele ſlubjenjo naſchoho zbóžnika je we wſchěch cžaſach
a we wſchěch zrudobach tróſcht a nadźija katholſkich kſcheſcźanow było.
Cžłowjekojo nicžo njezamóža, Bóh ſam chce ſwoju cyrkej a jeje widźownoho
wjeŕcha wobwarnowacź a zakitacź: toho ſwědk ſu ſtawizny wóſomnacźich
ſtow lět.

Zatraſchny ſud boži wala ſo pſched naſchimi wocžimi na zełhaŕnoho
Napoleona; po joho woteńdźenju budźa z Boha lěpſche cžaſy pſchińcź.
Němſke kraje ſo bóle a bóle zjenocźa, po wójnje pak budźa lohcy k nim
pſchizanknjene te krajiny, kiž pſched 200 a 100 lětami pſchez
ſchibałoſcź francózſkich kralow wot němſkoho kraja ſu wottorhnjene byłe
a kiž na tamnej ſtronje wulkeje rěki „Rhein“ leža, Elſaß a Lothringſka,
hdźež ſo hiſchcźe dźenſa zwjetſcha němſka rycž rycži. We wſchěch
zjenocźenych němſkich krajach změja katholſcy kſcheſcźenjo mócnu
pſchewahu, jich žadanja a wuſudźenja budźa we radźe wjeŕchow a ludow
doraz dawacź. Na to tež pokazuje ſtare łacźanſke wěſchcźenjo
braniborſkoho mnicha Hermana we klóſchtrje Lehnin z lěta 1250, kotrež
rěka:

♣Et pastor gregem accipit, Germania regem,♠

♣Nec lupus nobili plus insidiatur ovili,♠

to je:

Paſtyŕ (bamž) zas doſtanje ſtadło a němſki kraj krala,

Wjelk pak za wowcžeŕnju njełaka dale.

Z Kulowa. Wulki wołtaŕ naſcheje farſkeje cyrkwje je nowe rjane ſwjecźo
doſtał: ſwjateje Marije do njebjes horjewzacźo. Wuſchikna ruka naſchoho
knjeza ſchulſkoho direktoŕa Ledźbora je nam tule kraſnu wuzdobu
wobradźiła. Widźiſch ſwjatu Mariju, kotraž rucy wupſchěſtrje, k njebju
pohladnje a ſo do wyſokoſcźe zběhnje. Jeje lěwa noha ſtupi na kſchidło
lecźatoho jandźela, jeje cźěło wobdawa běła draſta a módry płaſchcź,
wokoło hłowy pak zmahuje zeleny ſchlewjeŕk. K prawicy ſwjateje knježny
ſteji jandźel wjeſołoſcźe, kotryž we ſwojimaj rukomaj róžu a liliju
dźerži, k lěwicy jandźel pobožnoſcźe, kotryž rucy ſtyknje a ſo modli.
Wot ſwjateje Marije wuliwa ſo wſcho ſwětło a wobſwětli, tak rjec, cyły
wołtaŕ.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Wjele tawzyntow němſkich dźěłacźerjow, kiž buchu po rozkazu
miniſterſtwa z Pariza a z Francózſkeje wupokazani, ſu domoj
pſchicźahnyli a ſu z dźěla wulku nuzu cźeŕpjeli. Tola ſo nětko wſchudźom
knježeŕſtwo a wſchelake towaŕſtwa za nich ſtaraja woſebje z
pſchipokazanjom dźěła.

Schlezynſka. Ze Schlezynſkeje ſameje je pſchez 250 borromejſkich,
ſchěrych a franciſkanſkich miłoſcźiwych ſotrow na bitwiſchcźa a do
lazaretow ſo podało.

Němſka. Tónle tydźeń běchu ſo biſkopja Němſkeje we Fulda k wuradźowanjam
zhromadźili.

<pb n="142"/>

Němſka. Pſchi wulkej dobycźeŕſkej bitwje pola Metza na 18. auguſta ſu
naſchi Sakſowje wjele dopomhali, hacž runje hakle w ſchtyrjoch popołdnju
wojowanjo z njepſchecźelom pola Saint Privat zapocžachu. Z něhdźe 15,000
morwych a ranjenych němſkoho wójſka běſche 2000 Sakſow. Naſcha
kavallerija a 102. a 103. regiment infanterije pak buchu tehdom
pſchelutowani. Wot tamnoho dnja, na kotrymž bu wulki dźěl francózſkeje
armeje z kommandantom Bazaine do Metza zahnaty, ſu němſke wójſka zaſy
dale k wjecžoru cźahnyli a někotre wažne měſta, woſebje Chalons
wobſadźili. Nětko bu nowe rozdźělenjo wójſkow wuwjedźene a nowa
ſchtwórta armeja tworjena, kotrejž Sakſowje, pruſka garda a 4. pruſki
korps pſchiſłuſcheja a z kotrejež wjedźicźeŕſtwom bu naſch krónprync
Albert wuznamjenjeny. Armeje pruſkoho krónprynca, naſchoho krónprynca a
Steinmetza buchu poſtajene, zo bychu dale k Parizej cźahnyli. Tola
prjedyhacž móžeſche ſo to doſpołnje ſtacź, běſche trjeba, zo by hiſchcźe
wójſko pod Mac Mahonom zbite było, kotrež ſo z pſchicźahom a
wotdźělenjom Bazaineowych ludźi połnócnje wot Reimsa hromadźeſche a
najſkerje Francózam woſebje we twjerdźiznomaj Thionville a Metz na pomoc
khwataſche. Tohodla cźehnjeſche wulki dźěl němſkoho wójſka k belgiſkim
mjezam na Mac Mahona. Duž běſche 27. auguſta bitwicžka pola Buzancy
(dźěl Sakſow bě pódla) a 29. pola Nouart a 30. bitwa pola měſta
Beaumont. Tule bitwu bijachu 4. pruſki korps, Sakſowje a 1. bajerſki
korps. Mac Mahon bu zbity, zhubi 20 kanonow, někotre tawzynty jatych,
wjele celtow a provianta. Nazajtra 31. rano pjecźich pſchimachu němſke
wójſka z nowa a wobſadźichu měſto Carignan. Dźeń pozdźiſcho, 1.
ſeptembra, zapocža ſo rano 1/2 8 nowa wulka bitwa kołowokoło twjerdźizny
Sedan pſchi rěcy Maas. Tam wojowachu pruſka garda, 4., 5., 11. a 12.
korps (Sakſowje) a Bajerjo, tak zo popołdnju Francózow pod Mac Mahonom
nimale wſchitkich do Sedana zahnachu. Nadrobne powjeſcźe tejele bitwy
hiſchcźe brachuja. Tola je wona jara wažna, dokelž nětko je tež zaſy
wulki dźěl francózſkoho wójſka wot Pariza wotrěznjeny, kotromuž budźa ſo
Němcy dale we tſjoch ſylnych linijach pſchibližowacź. Jena němſka armeja
pak woſtanje zady k cernirowanju (wobdawanju) twjerdźiznow, z kotrychž
Francózowje druhdy wupady cžinja. Sylne wojowanjo změje tale armeja
pſchi woblěhanju Metza, hdźež je na 100,000 Francózow. Najhórje
bombardirja hižo wjele dnow Straßburg, hdżež je ſo wulki dźěl měſta
ſpalił. Jeuicžka nadźija Francózow je wobtwjerdźeny a z cyrobu derje
zaſtarany Pariz, pſched kotrymž chcedźa zbytki wójſka z kraja a z
kolonijow a mobilgardu zhromadźicź a ſkóncžnje hłowne měſto wobaracź.
Tola Němcy pſchicźahnu z wulkim wójſkom, kotrež ſo pſchecy bóle
powjetſcha. Hižo zaſy pſchihotuja w Pruſkej tſi nowe reſervne armeje!

Němſka. Za ranjenych a khorych wojakow ſtara ſo tež ſwětny rjad
Johannitarjow, kotryž je njeboh pruſki kral w l. 1852 tajki załožił, zo
ma wěſtu podobnoſcź z tamnymi Johannitarjemi abo Malteſarjemi, kotſiž w
cžaſu kſchižnych wójnow w Paläſtinje a naraniſchich krajach ſkutkowachu.
Johannitarjo, (abo Malteſarjo, kaž ſo w Pruſkej joho katholſke ſtawy
mjenuja) zwjetſcha zemjenjo a bohacźi, ſu najbóle kommandantowje
lazaretow. Tola w tym naſtupanju chcedźa woni wjele knjejſtwa měcź, tak
ſo lěkarjo a druzy w nowinach zjawnje na nich ſkorža.

<pb n="143"/>

Němſka. Po najnowſchim telegrammje je w tym ſamym cžaſu, w kotrymž ſo
němſke wójſka z Mac Mahonom bijachu, tež Bazaine z nowa ſwoje mocy
ſpytał; pſchetož wón drje je wo tamnych bitwach někak zhonił, hacžrunje
je wot Metza do Sedana 15 mil. Rano 31. auguſta je Bazaine z cyłej
ſwojej armeju z Metza a joho wobtwjerdźenjow pſchecźiwo prěnjej pruſkej
armeji pod Friedrichom Karlom a Kummerowej diviſiji wudyrił. Nocy a
cyły 1. ſeptembra ſu tam wojowali, hacž ſu ſkóncžnje zmužicźi
Francózowje tola wot pruſkeje prěnjeje armeje (woſebje wot naraniſchich
Pruſakow) poraženi a zaſy do Metza zahnacźi byli. Tam je z liniju tež
krajna wobora (Landwehr) wuſtojnje ſobu wojowała.

Němſka. Pruſki kral telegrafiruje 2. ſeptembra popołdnju w dwěmaj ze
Sedana: Cyłe francózſke wójſko je ſo podało pod ſwojim generalom
Wimpfenom. Mac Mahon je ranjeny. Napoleon je ſwoju parſchonu Mi podał a
pſchipokazam jomu pſchebywanjo.

Rakuſka. Khěžor je wſchitke ſejmy (landtagi) ſwojich krajow z wuwzacźom
wuheŕſkich powołacź dał; ale do wſchelakich ſu wotpóſłani jenož z
proteſtami t. r. pod wěſtym porokowanjom a wuměnjenjom zaſtupili.
Khěžorej a knježeŕſtwu je wo to cžinicź, zo by „reichsrath“ bórzy ſo
zhromadźił; tola někotre ludy praja, zo maja ſo za ſo ſame a za ſwoje
prawo hiſchcźe prjedy a nuzniſcho doma ſtaracź.

Z Roma. Dźěl Francózow w bamžowym wójſku je na ſwoje žadanjo
rozpuſchcżeny a póńdźe domoj. Cyłe bamžowe wójſko ſo w krótkim do Roma
ſcźehnje.

Z Roma. Na koncilu je nětko jenož 150 cuzych abo njeitalſkich biſkopow
pſchitomnych. Generalne kongregacije ſu woſebje tež horcoty dla jenož
zrědka; wóndanjo bu 87. dźeržana. Wuradźuje ſo tam wo zarjadowanju
miſſionſtwa w cuzych krajach, wo rjedźe po wupróznjenju biſkopſkich
ſtołow, wo disciplinje a podobnych wěcach. Na měſto wotpucźowacych a
zemrjetych biſkopow ſo druzy do kommiſſiow wuzwola.

Z Roma. Bamž je wóndanjo za Rom tſidnjowſku pobožnoſcź k wuproſchenju
měra poſtajił. Zo by bamž cyle na pruſkej abo cyle na francózſkej
ſtronje ſtał, kaž někotſi piſachu, to njeje wěrno.

Z Roma. W khěži, kotraž je w blizkoſcźi vatikanſkoho hrodu běſche prěnje
dny auguſta w nócnym cžaſu dźiwny ropot w zemi ſłyſchecź. Hdyž
pſchepytowachu, nadeńdźechu ſchtyrjoch dźěłacźerjow, kiž tam „minu“
ryjachu, t. r. podzeṁſku hrjebju, kiž ma ſo z pulverom napjelnicź.
Dźěłacźerjo, najſkerje derje zapłacźeni, cźeknychu. Złóſtnikowje chcychu
potajkim vatikan a bamža do powětra (lofta) tſělicź, kaž ſu w lěcźe 1867
z jenej wojeŕſkej kaſernu hižo ſcžinili. Cžłowjecža zaſakłoſcź ſebi złe
wěcy wot myſli, ale Bóh wſchitke njedopuſchcźi!

Francózſka. Wo Napoleonje a joho ſynje ſo tudy wjele njepowjeda; nowiny
ani njeſpomnja, hdźe ſo wón namaka, ſnadź něhdźe na belgiſkich mjezach.
Za to khwala někotre khěžorowu Eugeniu, kotraž hako regentka dźěl berje
na wuradźenjach miniſtrow. Najwjetſchu móc na nětko grofa Montauban
Palikao, a po nim general Trochu (wupraj: Troſchi) hako kommandant
Pariza. Miniſterſtwo wójny je porucžiło, zo bychu 100,000 muži
mobilgardow (nacionalgardow) do Pariza cźahnyli k zakitanju měſta. Ale
tale garda njeſteji ani w bitwach ani <pb n="144"/>za khěžora krucźe
doſcź! W tu khwilu drje ſu republikanarjo změrom, dokelž ſo jim nochce
knježeŕſtwo z ponižacym měrſcžinjenjom zapocžecź; ale kak budźe
pozdźiſcho? Wſchelacy dawaja knježeŕſtwu radu, zo by Pariz wopuſchcźiło
a ſo do druhich měſtow, hdźež Němcy tak lochcy njepſchicźahnu,
pſcheſydliło.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 272. M. Młóṅkowa ze Swinjaṙnje; 273. Jakub
Kilank z Róžanta; 274. M. Buk ze Sernjan; 275. k. kanonikus kantor Józef
Hoffmann z Budyſchina; 276. Mikławſch Cżěſla z Hórkow.

Na lěto 1869 zapłacźi: 404. Madlena Bardonjowa z Pěſkec.

Dobrowólne dary: k. kanonikus kantor Hoffmann 15 nſl.

Dokelž abonnentowje Póſła pſchecy pſchibjeraja, ſchtož je wězo nam jara
lubo pobrachuja nam wſchelake dotalne cžiſła. Schtóž potajkim móže, je
lubje proſcheny, wſchě dotalne cžiſła k wužitkej towaŕſtwa nam abo
naſchim expedicijam zaſy daricź.

Sobotu 10. t. m. w 10. hodź. je hłowna zhromadźizna naſchoho towaṙſtwa w
tachantſkej ſchuli.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Hańža Marija, dż. kublerja Jakuba Libſcha z
Hornjoho Hunjowa; Hana Hańža, dź. Jana Tr. Klingſta z Małeje Borſchcźe;
Marija Hańža, dź. Jakuba Kſchižanka z podhroda; Ferdinand, ſ. ſchewca
Lehmanna z B.; Ida, dź. cigarnika Sohana z B.; Marija Ottilia, dź.
Adolfa Winklera z B.; Jan Adolf, ſ. khěžnika Laraſa z B. — Wěrowanaj:
Karl O. Hartmann, cigarnik, a Hana Marija Leſchawic na Židowje. —
Zemrjety: Jan, ſ. njeboh khěžnika Jana Pětſchki z B. 17 l. 9 m.

Z Radworja. Kſchcżeni: Jan, ſ. Ernſta Bohuwěra Cymera z Khelna; Marija
Khryſtiana, dż. Korle Auguſta Hoblanda z Nowych Boranec; Jan, ſ. Jana
Adama z Łupoje; Hana, dź. Jakuba Nychtarja z Radworja; Haṅža, dż. Jana
Krala z Khelna; Hanża, dź. Korle Schellinga z Kamjenej; Michał, ſ. Jana
Rjecžki z Kamjenej; Hana, dż. Jakuba Běrka z Khelna; Marija Antonia, dż.
knj. Jana Mikela, rycżeŕkubleŕſkoho adminiſtratora we Kupoj. — Zemrjety:
Handrij, ſ. Auguſta Heinricha z Kamjenej, 6 m. 1 dż.

W redakciji a w expedieijach Póſła je na pſchedań:

Pobożnoſcż na ſẇatém Skhodże.

Tele knižki móža ſo broſchirowane doſtacż, kaž tež w njezeſchitych
exemplarach, kotrež ſo k druhim kniham derje pſchiwjazacź hodża.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Pſchi
proceſſionje do Wölmsdorfa nawdate 2 tol 25 nſl.; kubleṙ Jakub Pjech ze
Zyjic 10 tol.; Jurij Pjech ze Z. 10 tol.; Marija Pjechowa ze Z. 2 tol.;
Madlena Pjechec ze Z. 2 tol.; Michał Schewcžik z Bacżonja 25 tol.; jena
žona z Miłocżic 5 tol.; jena druha žona z Miłocźic 1 tol.; jena pobożna
žona z Khróſcźic 10 tol.

Hromadźe: 4054 tol. Bohu dżak, zo je ſo prědkowna eyfra powyſchiła!

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 18. 17. septembra 1870. Lětnik 8.♠

Srjedż wȯjny.

Surowe njezbožo za kraj a lud je wójna. Rjane hona ſo zapuſcża a dźěło
ſprócniwych rukow ſo znicži. Wſy a měſta ſo ſpowaleja a do popjeła
pſchewobrocźa. Milijony pjenjez, we pocźe woblicža a z mozlemi dźěławych
rukow zaſłužene, ſo rozmjetaja nic na pſchiſporjenjo, ale na zapuſcźenjo
a wobſchkodźenjo ludźacoho derjehicźa. Wójnu pſchewodźa nuza.

Tyſacy cžłowjekow we kcźěwje najrjeńſchich lět, we połnoſcźi ſwojich
mocow wukrawja na bitwiſchcźach ſwoje młode žiwjenjo. Tyſacy we
njewuprajnych boloſcźach žałoſcźa a tyſacy ſwoje cžiłe ſtawy pſchiſadźa
a změja ſwoju bědnoſcź noſycź cžas ſwojoho žiwjenja. Telko ſwójbow njeſe
wójna do nuzy, do hubjenſtwa, do cźežkoho žarowanja. Wójna je zrudna
wěc, a pſchecźel luda njeje pſchecźel wójny, kotraž pſchi wſchitkich
dobycźach je a woſtanje wulke, ſurowe njezbožo. Tyſacy ronjenych ſylzow
wołaja „běda,“ zatraſchne „běda“ na tych, kotſiž na wȯjnu dźěłaja, k
wójnje radźa a wabja, do njeje zwola, ju zapocžnjeja. Tele ſylzy
ſyrotow, tele zdychowanja ſtarſchich njeſkorža podarmo pſched trónom
ſprawnoſcźe.

Tomule wójnſkomu hubjenſtwej pſchidawaja ſo we naſchim cžaſu wſchelake
wopacžnoſcźe cžłowjeſkeje wutroby, kotrež njejſu mjeńſche njezbožo,
dyžli tamne cžaſne ſchkody. Duch łžě a njepſchecźelſkoho zmyſlenja ſwoju
hłowu khrobliſcho pozběhuje. Mjez tym zo wobrónjene wójſka we poddanſkej
poſłuſchnoſcźi ſwoje krawe dźěło dźěłaja, ſyje ſo hórkoſcź, złoby a
njepſchecźelſtwo do wutrobow njewobrónjenych poddanow. Woſebje pytaja
ſebi wěſte cžaſopiſy a nowiny zrudnu zaſłužbu, pſchez njewěrnoſcź a łžu
ludy na ſo zeſchcźuwacź. Smy doſcź tajkich powjeſcźow cžitali, kotrež ſo
pozdźiſcho hako wumyſlena łža pokazachu, a kotrež běchu jeno ſchcźuwanja
dla wumyſlene.

Z tutym duchom łžě towarſchuje ſo duch njepſchecźelſtwa napſchecźo
katholſkej <pb n="146"/>cyrkwi. Njekedźbujo na to, zo tež wjele tyſacow
katholſkich wojakow ze zahorjenej ſwěru na bitwiſchcźach ſwoju krej a
żiwjenjo wopruje: wěrja ſebi wěſcźi ludźo tola katholikow hanicź, zlě
wobrycžecź a ſebi na nich ſwoje pazory wótſicź. Tele njepſchecźelſke
zmyſlenjo ſo tu a tam mjenje abo bóle zjawnje wupraja. Schkoda, zo kóždy
tajki ſchcźuwak tajke wotmołwjenjo njedoſtanje, kaž njedawno něchtó we
Barlinje. Hdyž ſo tam powjeſcź wo prěnim dobycźu němſkoho wójſka
cžitaſche, rjekny pſchiſtojnje zwoblekany cžłowjek ſwojomu ſuſodej: „nó,
nětko póńdźe ſo katholikam na ſchiju.“ Pſchecźelny ſuſod pſchiſtaji
tomu: „a jich popam najprjedy.“ Mjez tym zo ſo wbohaj cžłowjecžkaj hižon
do prědka na to wjeſeleſchtaj, ſchtož pſchi tutym na ſchiju lězenju za
njeju wotlecźi, wobrocźi ſo krajny wobornik a pokaza na ſwoju wudebjenu
wutrobu, prajicy: „Ja běch w lěcźe 66 tež pódla a ſym naſchich
měſchnikow a miłoſcźiwe ſotry wſchudżom w prědku widźał — a tym chcecźe
wy na ſchiju?“ A tamneju cžłowjecžkow z krutej ruku za khornaŕ
hrabnywſchi, tſchaſeſche jej a rjekny: „Słužu ſwojomu kralej a wótenomu
krajej a žadam měr za ſwoju wěru, a hdźež jón njenamakam, ſcžinju ſebi
ſam měr.“ Tamnaj mějeſchtaj doſcź a nóžkowaſchtaj dale, woſebje bdyž tež
wokołoſtejacych proteſtantow prajicź ſłyſcheſchtaj: „wobornik ma
prawje.“ Schkoda, zo njeje kóždy katholik tak wucženy ♣Doctor Utriusque
Juris,♠ t. j. wucžeŕ wobeju prawow (ſwětnoho a cyrkwinſkoho)!

Njepſchecźelſtwo napſchecźo katholſkej cyrkwi njeje zabłudźenjo
někotrych jednotliwych cžłowjekow, ale ma ſwoje hłubſche korjenje we
někajkim ſkradźnym ztowaŕſchenju, kotrež je po wjele krajach
rozſchěrjene. Pſchetož ſkoro ze wſchitkich němſkich krajow doſtawamy
powjeſcź wo ſchcźuwanju napſchecźo katholikam a jich duchownym. Cźile
ſchcźuwarjo běchu tež prěni, kotſiž ſo na wójnſke prědowanja lutherſkich
duchownych hórſchachu. Ze wſchitkoho ſo zda, zo je tamnym ludźom
kſcheſcźanſtwo a wěra do Boha jara njeluba wěc a zo woni ze ſwojeje
njewěry a bohazaprěcźa žanu potajnoſcź wjacy njecžinja.

Skóncžnje mamy ſpomnicź na tamnu njeznjeſliwoſcź, kotraž hinajſchi
nahlad a hinajſche měnjenjo zboka ſebje cźeŕpjecź njecha a chce
wſchitkich, k ſwojej njemdrej zahorjenoſcźi pſchimocowacź. Woſebje we
měſtach poſpytuja cžródy, mjez kotrymiž je doſcź barikadnych woblicžow,
ſwoje hawtowace knjejſtwo a njeje wot nich wjele za měrnoho poddana
wocžakowacź, dokelž ſo woni za tuni pjenjez tež k wſchelakim druhim
kuſkam trjebacź hodźa. Tak wotkrywa tale wójna wſchelake cźěmne ſtrony
cžłowjeſkich wutrobow a napomina nas k kedźbnoſcźi, zo by nas
njepſchecźel njepſchekhwatał a njepſchihotowanych njenamakał.

Tola prjecž wot toho, ſchtož nicžeju wutrobu zwjeſelicź njemóže, a
hladajmy za wěcami, kotrež we wójnſkim cžaſu tróſchtnje ſwěcźa do nuzy a
bědy žiwjenja. Nabožne žiwjenjo je nowy naſtork doſtało, nuza je
někotrohožkuli cyrkej pytacź nawucžiła, kotryž běſche tónle pucź dawno
wotwuknył. Mnohi je khwatał naležnoſcźe ſwojeje duſche tam zarjadowacź,
hdźež jenicžcy je měr a pokoj doſtacź. Wjele pobožnych modlitwow je z
najhłubſcheje wutroby k njebju ſtupało a z nowa je dowěra na Boha
mócniſcho wotcucźiła.

Woporna luboſcź napſchecźo cźeŕpjacym ſobucžłowjekam ſo we kraſnym
ſwětle <pb n="147"/>pokazuje a wjele darow ſo hromadźi, zo by ſo khorym
a ranjenym wojakam cźeŕpjenjo wolóžiło. Druzy khwataja na bitwiſchcźa a
do lazaretow, zo bychu na ranjenych dobru ſłužbu Samaritana dokonjeli.
Schtó njechał z wutrobnej wjeſołoſcźu na dobycźa naſchich miłoſcźiwych
bratrow a ſotrow pohladowacź, kotrež ſu hako wójſko bože wucźahnyłe,
wolóžecź hubjenſtwo a hojicź rany, kotrež je ſurowa bróń nacžiniła.
Zapłacźenjo wone na zemi nježadaja, te cžaka na nich w njebjeſach. Dźaka
cžaſto njedoſtanjeja — njech jeno zažija wſchitke rany, njech jeno ſo
wójna minje, a tamni ſchcźuwarjo budźeja ſo zaſy na nich zatorhowacź.
Jich wopomnjecźo woſtanje tola we žohnowanju a my ſnadź hiſchcźe
docžakamy cžaſy, hdźež budźe kóždy kraj ſo ſamoho wobžarowacź, kotryž
njezměje domy miłoſcźiwych ſotrow a bratrow.

Rjenje piſa wo tutych klóſchtyrſkich zjenocźenſtwach wukrajny katholſki
cžaſopis: „Schtó hodźi ſo k tomu, za bitwiſchcźom bratrow a pſchecźelow
zawjazowacź, jim wokſchewjacy napoj podawacź, jim ſmjertny pót ze
zymnoho cžoła trěcź? Słyſchcźe je, wudowy a ſyroty a wy mudri ſejmſcy
wotpóſłani: klóſchtyrnikowje ſo k tomu hodźa a nic cźi, kotſiž ze zbožom
luda hraja. Wojeŕſtwo a klóſchtyrſtwo ſtejitaj ſebi blizko. Bědźenjo,
krute, cźežke, horce bědźenjo je nadawk klóſchtyrſkoho žiwjenja:
njepſchecźel je ſylny, wulki, njezanicžomny — nuza cžłowjeſkoho žiwjenja
we ſwojich zatraſchnych wozjewjenjach.“

„Prawy wojak dyrbi wojeŕſki porjad znacź, miłoſcźiwomu bratrej je
klóſchtyrſki zakoń joho porjad. Wojak ſo hakle trjebacź hodźi, hdyž je
wuwuknył, miłoſcźiwy bratr wuwucžuje ſo we noviciacźe (pſchihotnym
lěcźe). Wojak dyrbi khorhoji pſchiſahacź; miłoſcźiwy bratr (ſotra)
wotpołoži tule pſchiſahu pſchi profeſſu (ſlubje). Wojak dyrbi na ſłowo
poſłuchacź; doſpołna poſłuſchnoſcź je ſlub miłoſcźiwoho bratra.“

„Wojak dyrbi na ſtražu (wachu) cźahnycź a njeſmě ſwoje měſto
wopuſchcźicź: ſtražowanjo (wacha) miłoſcźiwoho bratra (ſotry) je pſchi
łožu khorych; a tale ſłužba žada wſchitku móc a jeno zrědka a na krótki
cžas ſo ſłužba pſchetorhnje. Wojak dyrbi khroble do bitwy hicź a hotowy
bycź, ſwoje žiwjenjo woprowacź: miłoſcźiwy bratr bědźi bjez pſcheſtacźa
z rjekowſkim zacpěcźom ſmjercźe a wumrje wjeſele we dopjelnjenju ſwojeje
winowatoſcźe.“

„Tak bědź, pobožne wójſko kſchižowanoho zbóžnika! z knjezowym kſchižom
bědź napſchecźo kſchižikam žiwjenja. Bědź dobre bědźenjo hacž do kónca.
A je-li padnjeſch, padnjeſch na cžeſtnym polu we ſłužbje luboſcźe.
Byrnje wěncy twoje cžoło njepyſchiłe, byrnje hwězdy a rjady twoju
wutrobu njedebiłe: jedyn rjad je tebi wěſty, rjad ♣pour le mérite♠ (t.
j. za zaſłužby), z kotrymž tebje něhdy tón wudebi, z kotrymž a za
kotrohož a we kotrymž ſy bědźiło a dobyło.“ H. D.

Hižon tam dźeja!

Hdyž cźěmna nóc zemju pſchikrywa, a wichory a njewjedra hawtuja, maja
rubježnicy a paduſchi najlóžſche dźěło. Tak pſchihodny cžas je ſo we
pſchitomnych wójnach tež piemontſkomu kralej, kiž ſo po
wójnſko-rubježnym prawje italſki <pb n="148"/>kral mjenuje, namakał.
Rubježne cžródy italſkich wojakow ſo ſwjatomu wótcej do kraja waleja.
Krónowany muž, kotryž je hižon prjedy ſwoju rubježnu ruku z cyrkwinſkim
kubłom napjelnił, ſaha nětko, ſchcźuwany a hnaty wot italſkoho
karbonarſtwa,[71]⁾ za poſlednim wobſedźenſtwom cyrkwinſkoho ſtata. Tamny
wjelk je pſched ſwětom wowcžu draſtu na ſo powiſnył, a rycži leſtnje, zo
bamžowy kraj zakitacź dźe, zo bamžej doſpołnu ſwobodu a prawo woſtaji.
Znajemy dawno joho prawu kožu, a prajimy: ma na jazyku měd, we wutrobje
jěd.

Móžno, zo Bóh dopuſchcźi, zo ſo Viktor Emanuelej radźi, Rom za ſo wzacź
a zo ſo tež na nim dopjelni: wjetſchi —, wjetſcha cžeſcź! A tola je wón
wobžarowanja hódny cžłowjek pſchi wſchitkim ſwojim zbožu; pſchetož za
tajkoho kralowſkoho bjerjaka, kaž je na pſchikład italſki Viktor
Emanuel, je ſkóncžnje hórje, hacž za paduchow ze wſchědnoho luda. Tajki
wſchědny paduch kradnje ſam na ſwoju ruku; bórzy joho popadnjeja a do
jaſtwa ſadźa; tu ma cžas do ſo hicź a pokutu cžinicź a móže ſnadź zaſy
narunacź nacžinjenu ſchkodu. Ale tajki krónowany bjerjak kaza a porucža
kraj bracź, wupóſcźele druhich na to, dawa druhim za ſo dźěłacź a ma
pſched Bohom cyłe zamołwjenjo za jich duſche na ſwojim ſwědomju. Ale na
to ſo njedohlada, na to ſebi njepomyſli, a zrědka ſchtó joho na to
dopomni, cžłowjeſka ſprawnoſcź ſebi na njoho njewěri, khiba zo joho
poſłuſchni pomocnikowje a ſłužownikowje ſkóncžnje wotecźěrja. Schto
potom? pokuta pola tajkich rady klaca, na zaſydacźo a narunanjo njeje
wjele nadźije — a we wěcžnoſcźi? Bóh je ſprawny tež napſchecźo kralam.

Schto budźe Pius, naſch lubowany Wótc, nětko cžinicź? Do leſtnych
wabjenjow a lubjenjow njebudźe nihdy zwolicź a njecha, njemóže a
njebudźe „haj“ prajicź k njeſprawnoſcźi a rubježniſtwu; radſcho budźe
wſchitku pſchecźiwnoſcź a pſcheſcźěhu cźeŕpjecź. Nic podarmo je wo nim
do prědka prajene: ♣Crux de crucc♠ t. j. kſchiž wot kſchiža. Cźeŕpjenja
a horja je we ſwojim dołhim žiwjenju doſcź nazhonił a wjacy ſnadź
hiſchcźe nazhoni na ſtary dźeń. Wſchitko wón ponjeſe, kaž dotal,
ſcźeŕpnje, hako naměſtutk kſchižowanoho Jězuſa na ſo nałožujcy ſłowa
Knjezowe: „Na ſwěcźe změjecźe tyſchnoſcź; tola dowěrjejcźe ſo, ja ſym
ſwět pſchedobył (Jan. 16, 33.); waſcha zrudoba ſo pſchewobrocźi do
radoſcźe. (Jan. 16, 20.)“ To je pucź joho pſchekraſnjenja. Wjele joho
prjedownikow ſu cźeŕpjeli a tak ſchli ze ſwojim Khryſtuſom do
njebjeſkeje radoſcźe: tež Pius póńdźe tónſamy pucź we ponižnym zaprěcźu
ſo ſamoho, póńdźe ze zemſkoho bědźenja k njebjeſkim dobycżam. Bóh joho
njewopuſchcźi we cžaſu a njezabudźe we wěcžnoſcźi.

Tola, kak póńdźe ſo ſwjatej cyrkwi we tutych cžaſach? Kaž pſchecy. Ta je
na krucźiſchu ſkału załožena hacž na kralowſke ſlubjenja a ludźacu
pomoc, a helſke mocy ju njepſchewinu, byrnje bóle zakhadźałe. Zjawniſcho
dyžli hewak móže ſo we naſchich cžaſach z pſalmiſtom prajicź:
„Njeſpuſchcźejcźe ſo na fěrſchtow, woni wſchak pomhacź njemóžeja.“
(Pſalm. 145, 3.) Naſcha pomoc je we mjenje <pb n="149"/>Knjeza, kotryž
je njebjeſa a zemju ſtworił (Pſalm. 123, 8.). Naſcha cyrkej je we
hórſchich wobſtejenſtwach pobyła — ale dokelž ſu dawno nimo, njewidźimy
nětko doſcź jich cźežkotu a ſurowoſcź. Ženje njeje cyrkej ſchkodowała,
byrnje ſo někotre ſuche hałzy wotłamałe. Rjeńſcho a młódniſcho ſo zeleni
a kcźěje ſchtom, ze žonopowoho zorna zeſkhadźany. Cžaſy pſcheſcźěhanja a
potłocženja ſu za cyrkej cžaſy rjanych dobycźow.

Njezabudźmy dha woſebje nětko: „Zbóžny, kiž ſo njebudźe pohórſchowacź.“
(Mat. 11, 6.). Nuzniſcho, dyžli hewak, budźe nětko, hromadźe ſtacź a
hromadźe dźeržecź we prawej ſwěrnej pſchezjednoſcźi, z krutej
wobſtajnoſcźu a ze ſwjatej zahorjenoſcźu. Wotewŕmy pſchi blizkim
„Swjatomichałſkim“ woporje ſchcźedriſcho ſwoju ruku. Wot kóždoho njech
ſo, kaž něhdy we japoſchtołſkej woſadźe we Jeruzalemje za Pětra,
modlitwa bjez pſcheſtacźa k Bohu ſtanje, zo bychmy ze zjednocźenymi
próſtwami wot Boha doſtali, zo by ſo cžas domapytanja pſchikrótcžił, měr
a pokoj zaſy na zemi bydlił a we jednej wowcžeŕni jedne ſtadło pod
jednym paſtyrjom jednomu knjezej a Bohu ſłužiło. H. D.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W naſchim lazarecźe je pſchez 200 ranjenych Sakſow,
kotrychž mužſcy wothladarjo wobſtaraja.

Z Budyſchina. Po pſcheproſchenju w Póſłu běſche zańdźenu ſobotu hłowna
zhromadźizna towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda, a to pod pſchedſydſtwom
naſchoho wyſokodoſtojnoho k. ſcholaſtikusa Kucźanka. Najprjedy bu
zlicžbowanjo zańdźenoho lěta pſchedpołožene a za prawe ſpóznate.
Dokhodow běſche w zańdźenym lěcźe, hdyž ſo kaſſa ſobulicži, 399 tol. 19
nſl. 8 np., wudawkow pak 265 tol. 23 nſl. 5 np., tak zo ze ſtarym
zbytkom 133 tol. 26 nſl. 3 np. w pokładnicy woſta. Horniſche dokhody ſu:
Stary zbytk 117 tol. 18 nſl. 3 np., wot 394 ſobuſtawow (kotſiž ſu do
dnja ſkóncženoho a k aktam połoženoho zlicžbowanja płacźili) 197 tol.;
dopłacźenjo ſobuſtawow 15 tol.; z pſchedacźa Póſła a legendy 16 tol. 19
nſl.; dobrowólne dary 7 tol. 16 nſl. a pſchedań protykow 45 tol. 26 nſl.
Z horniſchich wudawkow wuzběhnjemy (kwitowanki ſu pſchi aktach):
Cźiſchcźenjo Póſła, protyki a ſedmoho zeſchiwka legendy 221 tol. 25
nſl., ſchtempel 11 tol., broſchirowanjo 6 tol. 12 nſl. 5 np., dawki,
porto atd. Potom bu wobzanknjene, zo ma zeſchiwk legendy, kotryž ſo
runje cźiſchcźi, 5 abo 6 liſtnow wopſchijecź. Hdyž bychu wſchě
naležnoſcźe towaŕſtwa dowujednane, bu hiſchcźe wſchitkim dźak prajeny,
kotſiž za towaŕſtwo na kajkežkuli waſchnjo z luboſcźe k ſerbſkim
katholikam ſkutkowachu a hiſchcźe ſkutkuja, kaž tež woſebje tomu
knjezej, kotryž je był 400 toleri kaucije, w haprylu zaſy wrócźeneje, za
Poſoł połožił. Njech naſche towaŕſtwo dale kcżěje!

Z Kanec. Na 9. ſeptembra bu naſcha wjes a cyła wokołnoſcź wulcy
zwjeſelena, hako naſch wyſokocžeſcźeny hnadny knjez biſkop Ludwik
nowotwarjenu khapałku, kotruž ſtaj njeboh kubleŕ Kocor a młyńk Wawrik
bjez Kanecami a Swinjaŕnju załožiłoj, ſam poſwjecźi. Hnadny k. biſkop
pſchijědźe k nam 1/4 4 wot Khróſcźic; z nim běſchtaj k. kanonikus kantor
Hoffmann z Budyſchina a k. ka<pb n="150"/>nonikus Barth z Khróſcźic.
Bjez tym zo ſo hnadny knjez z wyſokoſtojnymaj kk. aſſiſtentomaj pola
młyńkec ſwjatocžnu cyrkwinſku draſtu woblekaſche, zrjadowachu ſo
wotrowſke ſchulſke dźěcźi pod wjedźenjom k. farſkoho adminiſtratora
Herrmanna a k. wucžerja Jencža. Hdyž potom ſwjedźeṅſki cźah k khapałcy
dźěſche, ſpěwachu dźěcźi a wſchitcy pſchitomni rjany khěrluſch: Hwězda
jaſna. Biſkop zaſtupi do khapałki a poſwjecźi ju po ſwjatocžnym
cyrkwinſkim waſchnju. Na to buchu tſi wótcženaſche zhromadnje wuſpěwane,
a to prěni za tych, kotſiž budźa ſo w tutej khapałcy modlicź, druhi za
tych, kiž ſu we nětcžiſchej wójnje panyli, a tſecźi za tych, kotſiž tam
hiſchcźe nětko wojuja. K wobzanknjenju zaſpěwa ſo ♣Te Deum♠ a cźah
wrócźi ſo zaſy k młyńkecom, hdźež bu khěrluſch dokóncženy. Knjez biſkop
pak poda ſo do młyńkec wobydlenja, hdźež młyńk Wawrik wutrobnje dźakowne
ſłowa wupraji w ſwojim mjenje, kaž tež w mjenje njeboh ſobuzaložerja
Jakuba Kocora a wſchitkich Kaṅecžanow, do kotrychž ſrjedźizny běſche
hnadny knjez hako wyſchſchi paſtyŕ duſchow pſchiſchoł. Wón ſpomni
woſebje tež na to, kak je pſchecźelnoſcź k. biſkopa, jomu a joho
ſobutowaŕſcham pſchi lětuſchim wopytanju Roma wopokazana, joho pohnuła,
zo je ſebi tam tule woſebitu biſkopſku hnadu wuproſył. Tohorunja bu dźak
wuprajeny knjezomaj aſſiſtentomaj. Po 1/4 5 wotjědźe hnadny knjez
žohnujo do klóſchtra Marijneje Hwězdy. Njech dha tale nowa khapałka
dołho ſteji k khwalbje Božej a k cžeſcżi ſwjateje knježny Marije! W
dźěcźoch pak, kiž běchu pſchitomne, zdźerž ſo do dalokich pſchichodnych
lět pobožne wopomnjecźo, zo je naſch wyſokodoſtojny knjez biſkop tule
khapałku ſam poſwjecźił.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Lubym ſerbſkim ſobukrajanam ſo z tutym zjewi, zo we kulowſkej
farſkej cyrkwi ſwjaty dźeń ſwjatoho rózarija z doſpołnym wotpuſkom za
cyły tydźeṅ ſo prěnju njedźelu oktobra ſwjecźi a druhu njedżelu
kermuſcha. Wſchitcy bratſja a wſchitke ſotry arcbratſtwa ſwjatoho
rózarija pſcheproſcha ſo k tutomu wułkomu ſwjecźenju a pominajn ſo
luboznje we tym Knjezu, zo chcyli Bohu k cžeſcźi, kaž k ſpomoženju
duſchow, we bratrowſkej kulowſkej cyrkwi k ſwjatej ſpowjedźi a k
ſwjatomu woprawjenju pſchińcź, zo bychu wulke duchowne hnady
pomjenowanoho arcbratſtwa doſtali. Schtóž chce do arcbratſtwa ſwjatoho
rózarija abo do bratſtwa ſwjatoho ſkapulira zaſtupicź, dyrbi ſwoje mjeno
na kulowſkej farje do knihow zapiſacź dacź. Prěnju a druhu njedźelu
ſwjatocžnoſcźow budźa ſo po dopołdniſchich božich ſłužbach we farſkej
cyrkwi na Marijnym ſwjatym wołtarju pacźeŕki z doſpołnym wotpuſkom a
ſkapuliry woſwjecźecź. Schtóž chce ſwoje pacźeŕki abo ſwój ſkapulir
woſwjecźicż dacź, dyrbi je we tym cžaſu, zo duchowny pſchi ſ. Marijnym
wołtarju ſteji a ſwjecźace modlitwy ſpěwa, we rukomaj dźeržecź; ſchtóž
chce ſwjaty ſkapulir wobwěſcheny měcź, dyrbi tež hiſchcźe k wołtarjej
pſchiſtupicź a ſej jón wot měſchnika wobwěſchecź dacź. Swjaty jandźel
pěſton pſchewodź was wſchitkich, kiž budźecźe z luboſcźe k Bohu a po
rjanym pſchikładźe Jězuſa, Marije a Józefa do ſtareje ſwjateńcy waſchich
prjedownikow khodźicź a tam na boži wołtaŕ k ſpodobanju jandźelow wopor
<pb n="151"/>waſcheje pobožnoſcźe dele połožicź. We zrudobach
nětcžiſchoho cžaſa cžłowjecža wutroba nihdźe druhdźe tróſcht a
wokſchecźo njenamaka hacž pſchi Jězuſu a Mariji. Wón rjeknje: „Pójcźe
kemni wſchitcy, kiž ſcźe wobcźeženi a ſprócui, ja chcu was wokſchecź“
(Mat. 11, 28); a wona porucža: „ſchtož mój ſyn wam prajicź budźe, to
cžiṅcźe!“ (Jan 2, 5.)

Z Kulowa. Duchowna macź (prědkſtejeŕka) naſchich miłoſcźiwych ſotrow
Hańža je we lazarecźe w Dreždźanach (we nowym měſcźe), hdźež wona ze 4
druhimi miłoſcźiwymi ſotrami 500 ranjenych a khorych wojakow wothlada.
Pódla nich ſu tam tež ſchěre ſotry a Albertinki. Duchowne knježny maju
we lazarecźe mału khapałku, hdźež móža z katholſkimi wojakami kóždy dźeń
rano w 6 božu mſchu ſłyſchecź, ſo wuſpowjedacź a woprawjecź. Knjeni
krónprynceſſyna wopytuje huſto we lazarecźe khorych wojakow a knjez
baron Rochow z Brunjowa poſkicźi duchownym knježnam wſcho, ſchtož
potrjebaju.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Pruſki kral je Napoleonej hród Wilhemshöhe pola Kaſſela hako
bydło pſchipokazał, zajecźi wojacy pak ſu do wſchelakich němſkich
twjerdźiznow póſłani. Francózſka pólna armeja 30,000 muži, kiž pod
generalom Vinoy Mac Mahonej k pomocy khwataſche, je pozdźe pſchiſchła a
ſo tohodla do Pariza wrócźiła. Hdyž pak bu poraženjo pola Sedana w
Parizu znate, bu 4. ſeptembra w Parizu a druhich wjetſchich měſtach
Napoleon ze ſwojej ſwójbu (khěžorka regentka bě do Belgiſkeje cźekła a
jeje ſyn do Jendźelſkeje) za wotſadźenoho wuprajeny a republika
wuwołana. Nowe republikanſke regentſtwo, kotrohož pſchedſyda je general
Trochu, je hnydom dalewjedźenjo wójny wobzanknyło a mobilgardy tež z
druhich měſtow do Pariza powołało. Němſke wójſka pak ſu ſo pſchecy bóle
Parizej pſchibližowałe a někotre armeje zhromadźuja ſo nětko, kaž
francózſke nowiny piſaja, pſched Parizom. Kak dołho budźe ſo Pariz
dźeržecź, wo tym ſtej, kaž pſchecy, wobě ſtronje wſchelakoho měnjenja a
my tudy nochcemy k ſpodobanju abo njeſpodobanju profecźicź. Tež
woſtajimy kóždomu joho měnjenjo, kak dołho budźe ſo republika dźeržecź a
z kim abo hdy pruſki kral měr wobzanknje. Za nas by — měr
najſpodobniſcha nowinka była!

Z Roma. Na koncilu wótcowje ſtajnje wotebjeraja, tak zo je jich tam nětk
jenož 158, bjez nimi 35 kardinalow. Najnowſche podawki drje budźa
ſwjatoho wótca nucźicź, zo koncil na njewěſty cžas wotſtorcži.

Z Roma. Na koncilu ſu hacž do njedawna 446 rycžow ſo dźeržałe. Rycžnikow
běſche z cyła 201, z kotrychž 29 na němſke a khěžorſke rakuſke kraje
pſchińdźe. Jědnacźe rycžow je najwjacy, kotrež je jedyn dźeržał. Z
kardinalow je ſo 12 na rycžach wobdźěliło. Z Němcow je kölnſki arcbiſkop
najwjacy rycžał, mjenujcy ſchtyri krócź.

Z Roma. Najwažniſcha nowina je za nas, zo je ſo italſke kralowſke wójſko
do bamžowoho kraja waliło a zo je po wobſadźenju wſchelakich měſtow,
hdźež ſu bamžowi wojacy wotcźahnyli, hižo blizko Roma. Italſke
knježeŕſtwo daſche ſo <pb n="152"/>wot republikanarjow rady nucźicź, zo
by w nětcžiſchim wójnſkim cžaſu bamžej kraj wzało, abo kaž woni praja,
jón wobſadźiło. Kral Viktor Emanuel póſła póſłanca k bamžej, kiž
mějeſche rozeſtajicź, zo ſo jenož k dźerženju porjadka Rom wobſadźi.
Druhi póſłanc Martino pſchinjeſe hižo ultimatum (poſlenje ſłowo), w
kotrymž chcyſche kral mały Leonſki dźěl měſta Roma t. r. ſchtož je na
prawym brozy Tibera, bamžej woſtajicź, jomu a kardinalam civilliſtu
płacźicź a joho duchownſku mȯc pſchipóznacź. Bamž je pſchecźiwo tomu
wſchomu proteſtirował, ale ſwojomu wójſku zakazał tſělecź, hacžrunje
chcyſche bamžowy general Kanzler rady z nim Rom wobaracź. Do ſwojoho
cžaſa budźe wězo cžłowjeſka pſchemoc, ſamo njeſprawna, dobywacź. Lěpſchi
pſchichod pak ſteji w Božej mocy. Na Boha je bamž dowěru ſtajił; wón
woſtanje w Romje, hacžrunje ſu jomu radźili, zo by ſo na kupu Malta
pſcheſydlił!

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 277. Mikławſch Hejna ze Słoneje Borſchcźe;
278. Jan Buk z Wětrowa; 279. Jakub Bryl z Cyhelnicy; 280. Michał Haſchka
ze Sulſchec; 281. Theodor Rjecžka z Budyſchina; 282. Pětr Lebza z
Ralbic; 283. gymnaſiaſt Skala w Prazy; 284. Hana Bukowa ze Zyjic.

Dobrowólne dary. Michał Haſchka ze Sulſchec 5 nſl.; Madlena Pjekarjec z
Dreždźan 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Pawoł Adolf, ſ. krawca Friedricha Adama z B. —
Zemrjetaj: khěžkaṙ Jan Rychtaṙ z Nowych Bobolc, 36 l. 10 měſ.; Jan
Auguſt Rjecžka z Dźěžnikec, 29 l. 5 měſ.

Wot redaktora.

Dla wocźiſcheźenja dopiſa „z Kulowa“ ſym ja wſchelake piſowne a horte
porokowanja doſtał, hako by tón ſamy do Póſła z cyła abo tola tajki
njeſłuſchał. Schtož prěniſche porokowanjo naſtupa, ſym na požadanjo z
wjacy ſtronow a po pſchikładźe nimale wſchitkich tohorunja cyrkwinſkich
nowinow na najwažniſche politiſke podawki, a potajkim tež na wójnſke,
ſpominał a toho dla tež tamny trochu politiſki dopis pſchiwzał. Schtož
pak druhe porokowanjo naſtupa, bych ja (dokelž ſym zamołwity redaktor) z
wocżiſchcźenjom wſchitkich z dźakom dóſtatych artiklow wěſtym łakacym
njepſchecźelam katholikow bróṅ do rukow dał; to by ſchkódniſche było
dyžli wſchelake měnjenja wo někotrych punktach tamnoho dopiſa! Dopomṅcźe
na njeboh „Sächſiſche Zeitung!“ Wſchitko njeſmě ſo cźiſchcźecź, ſchtož
ſo ſnadź rycži.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

Kcžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: knjeni grofina
Leutrum z Dreždźan 5 tol.; K. N. z K. 1 tol.; Pětr Delenka z Wutołcžic
25 tol; na Skalic kwaſu w Khróſcżicach 4 tol.

Hromadże: 4089 tol.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 19. 1. oktobra 1870. Lětnik 8.♠

Ceremonije pſchi wudźělenju ſwj. kſchcźeṅcy.

Cžłowjek njeje luty duch, ale ſtworjenjo, kiž z cźěła a duſche wobſteji,
a tohodla trjeba wón wěſte do zmyſłow padace znamjenja, zo by tak wot
Boha zjewjene wěrnoſcźe a potajnoſcźe ſwjateje wěry ſkeŕſcho a
doſpołniſcho zrozymił. Naſch knjez a zbóžnik ſam nałožowaſche pſchi
wſchelakich pſchiležnoſcźach, pſchi wudźělenju woſebitych hnadow wěſte
zwonkowne znamjenja, zo by pſchez nje wěrnoſcźe, kotrež wucžeſche,
dobroty, kiž wudźěleſche, k lěpſchomu dorozymjenju pſchinjes, a we
cžłowjeſkich wutrobach wěru a luboſcź, dowěru a dźakownoſcź zbudźił. Po
joho pſchikładźe wobkhowachu ſwjecźi japoſchtołowje a ſwjata cyrkej
pſchihódne zwonkowne znamjenja a waſchnja, zo bychu ſwjatocžnoſcź božich
ſłužbow pozběhnyli, wěriwych pak k pobožnoſcźi pohnuli. A tak ſu w
naſchej ſ. cyrkwi hižom wot najſtarſchich cžaſow jow bože ſłužby a
wudźělenja ſwj. ſakramentow a druhe ſwjatocžnoſcźe z rjanymi pobožnymi
waſchnjemi abo ceremonijemi wobdate, kiž, hdyž ſo wot wěriwych zrozymja,
wěrnoſcźe a potajnoſcże ſ. wěry krucźiſcho do wutrobow zacźiſchcźa;
dokelž ſo tež tak derje hacž je móžno, zwonkownje, za zmyſły cžłowjeka,
woznamjenja. „Katholſki poſoł“ kiž chce woſobnje nabožne rozwucženja a
cyrkwinſke naležnoſcźe podawacź, budźe tež wſchelake pſchi božich
ſłužbach a druhich cyrkwinſkich ſwjatocžnoſcźach wot cyrkwje wužiwane
ceremonije wukładowacź, a to najprjedy tamne, pod kotrymiž ſo ſwjate
ſakramenty wudźěleja. Tón, kiž tute rozwucženja pſchez „Kath. poſoła“ k
wam ſcźele, proſy a žada jenož, zo byſchcźe je kedźbnje cžitali,
wſchitcy naſchomu poſołej tež we pſchichodnym lěcźe ſwěrni woſtali, a
kóždy hiſchcźe jenoho nowoho wotebjerarja dobył.

Swjaty ſakrament kſchcźeńcy wuſprawnoſcźi cžłowjeka, t. r. wón wucžiſcźi
joho wot herbſkoho hrěcha, a wudebi joho ze ſwjatoſcźacej hnadu božej;
wón wumoži joho wot hněwa božoho, we kotrymž bě ſo hako Hadamowy
potomnik na<pb n="154"/>rodźił, a ſtaji joho zas do luboſcźe a
ſpodobanja božoho. Wſchě pſchi wudźělenju ſwj. kſchcźeńcy wužiwane
ceremonije pokazuja na tule dwoju wěrnoſcź: wumoženjo z djabołſkoho
poddanſtwa a wuzběhnjenjo k dźěcźowſtwej božomu.

Ceremonije, pod kotrymiž ſo nětko ſwj. kſchcźeńca wndźěla, pſchińdu z
najſtarſchich cžaſow cyrkwje, z tamnych, we kotrychž ſo woſebje
wotroſcźeni kſchcźijachu. Hdyž tak jedyn wotroſcźeny pohan abo žid ſwoju
wolu a žadoſcź wozjewi, zo chce kſcheſcźanſkej cyrkwi pſchiſtupicź,
woznamjeni joho biſkop po wupraſchowanju a pſchepytowanju joho dotalnoho
žiwjenja a zadźerženja ze znamjenjom ſwj. kſchiža na cžole a wutrobje,
połoži pod modlenjom ſwoju ruku na njoho, a tak bu wón pſchiwzaty mjez
katechumenow, t. j. mjez tamnych, kiž ſo we wěrnoſcźach kſcheſcźanſkeje
wěry rozwucžowachu, a k doſtacźu ſwjateje kſchcźeńcy ſo pſchihotowachu.
Mějeſche drje nětko hižom mjeno „kſcheſcźan“, njeſłuſcheſche pak
hiſchcźe k wěriwym, ale „poſłuchacym“, kotſiž móžachu we hali abo
pſcheddworje ſtojo, cžitanju ſwj. piſma a joho wukładowanju
pſchipoſłuchacź, njeſmědźachu pak hiſchcźe do božoho domu ſamoho ſtupicź
a na božich ſłužbach ſo wobdźělicź. Za někotry cžas hakle ſtachu ſo za
nich zjawnje we cyrkwi modlitwy, mjez tym zo woni tu na ſwojich kolenach
klecžachu, a nětko móžachu we zadnim dźělu cyrkwje božim ſłužbam
pſchitomni bycź.

Cžas pſchihotowanja dyrbjeſche po prawym tſi lěta tracź; tola tamni, kiž
běchu we wuknjenju kſcheſcźanſkich wěrnoſcźow woſebje pilni a pſchez
póccźiwe waſchnja ſo wuznamjenjachu, buchu tež prjedy k ſwjatej
kſchcźeńcy pſchipuſchcźeni. W japoſchtołſkim cžaſu njeběchu drje wěſte
dny k wudźělenju ſwjateje kſchcźeńcy poſtajene, kaž ſo to pozdźiſcho
ſta, hdyž bu jutrowna a ſwjatkowna ſobota k ſwjatocžnomu wudźělenju
tutoho ſwj. ſakramenta za wotroſcźenych wuzwolena. Někotry cžas pſched
tym za kſchcźeńcu poſtajenym dnjom buchu wſchitcy pſchez modlitwy,
požohnowanja a druhe ſwjatocžnoſcźe k njomu pſchihotowani. Dyrbjachu ſo
wotrjec djaboła a joho ſkutkow a ſwoju wěru wuznacź; tſi krócź dychny ſo
jim do woblicža, na cžole a na wutrobje buchu ze znamjenjom ſwj. kſchiža
woznamjenjeni; pod modlitwami bu jim ruka na hłowu połožena, ſól bu
ſwjecźena a jim někotre zornjatka na jazyk połožene. Tute ſwjatocžnoſcźe
ſtachn ſo z nimi najbóle ſrjedu po ſchtwórtej njedźeli poſta. Bołmoncžnu
njedźelu bu pſchihotowanjo ſkóncžene a woni doſtachu japoſchtołſke
wěrywuznacźo a „wótſe naſch.“ Jutrownu ſobotu woznamjeni jich měſchnik
abo, dokelž jich najhuſcźiſcho biſkop ſam kſchcżijeſche, biſkop ze
znamjom ſwj. kſchiža, ſpěwaſche z nimi japoſchtołſku wěru a „wótſe
naſch“ z někotrymi druhimi krótkimi pacźerjemi, dótkny ſo potom ze
ſwojim we ſlěnach womacžanym porſtom jich wuſchow a noſa, a žałbowaſche
jich potom na wutrobje a mjez ramjenjomaj z woſebicźe k tomu ſwjecźenym
wolijom. Na to bu kſchcźeńſka woda na teſame ſwjatocžne waſchnjo
ſwjecźena, na kotrež ſo nětko hiſchcźe jutrownu a ſwjatkownu ſobotu dupa
ſwjecźi, a potom bu ſwjaty ſakrament kſchcźeńcy wudźěleny.

Tute dołhe, cźěło a duſchu cžłowjeka wopſchijace pſchihotowanjo,
dyrbjeſche dopomnicź, kak wulka dobrota ſwj. kſchcźeńca je, kak woſobna
wěc to je: do ſrjedźizny ſwj. cyrkwje ſaſtupicź, k dźěſcźu božomu a k
herbej njebjeſkeje zbóžnoſcźe pozběhnjeny bycź. Pſchez rozwucžowanjo,
ſkutki pobožnoſcźe a pokuty, modlitwy, po<pb n="155"/>žohnowanja a druhe
rjane ceremonije buchu katechumenojo pſchihotowani, zo bychu tak
wěrnoſcź a hnadu kſcheſcźanſtwa hódnje pſchiwzali a dobre płody
pſchinjeſli.

Skoro wſchitke tute ceremonije nałožuje cyrkej tež hiſchcźe nětko pſchi
kſchcźeńcy małych dźěcźi. Teſame praſchenja, pacźerje, požohnowanja a
druhe pobožne waſchnja du wudźělenju kſchcźeńcy do prědka, pſchihotuja
na wulku hnadu, kiž chce dóſtacź, wutorhnu je poddanſtwej djaboła a
ſcžinja k templej Ducha ſwjatoho. Tute ceremonije njejſu prózne, ale
zdźerža wo ſebi, kaž budźemy to widźecź, rjane wěrnoſcźe a wucžby.

Swjata kſchcźeńca wudźěla ſo we cyrkwi, a jenož z wažnych winow dowoli
cyrkej tež doma kſchcźicź. Kmótſja cžakaja z dźěſcźom we hali, pſched
cyrkwinymi durjemi, dokelž tak dołho hacž herbſki hrěch na nim
wotpocžuje, njeje wone hódne, do domu božoho zaſtupicź; hakle ſwj.
kſchcźeńca wotewri jomu wrota kſcheſcźanſkeje cyrkwje a tak tež wrota k
wěcžnej zbóžnoſcźi. Měſchnik, ſłužownik cyrkwje, pſchińdźe jomu tu
napſchecźo, woblecženy z cyrkwinſkej draſtu fijołkoweje barby; to je
barba zrudoby a žarowanja nad tym, zo je tute ſtworjenjo bože hiſchcźe
pod poddanſtwom djaboła, zo na nim wotpocžuje hněw boži.

Tu praſcha ſo měſchnik nětko najprjedy za mjenom, kotrež chcetaj
ſtarſchej dźěſcźu dacź. Kóždy dóſtanje pſchi ſwj. kſchcźeńcy mjeno
jenoho ſwjatoho; jene rjane waſchnjo, kiž z najſtarſchich cžaſow
kſcheſcźanſtwa pſchińdźe. Tute mjeno je znamjo ſluba, kiž ma kſcheſcźana
pſchecy dopomnicź na tamny ſwj. ſlub, kotrež je z bohom we ſwj.
kſchcźeńcy cžinił, pſchi kotrejž je jomu ſlubił, jomu ſwěrnje ſłužicź a
joho kaznje dopjelnicż. Dale doſtanje pak młody kſcheſcźan mjeno jenoho
ſwjatoho, zo by w njebjeſach jenoho ſrjedźicźerja měł, kiž by ze ſwojej
zaſtupnej próſtwu, pola Boha móc a hnadu k kſcheſcźanſkomu žiwjenju
wuproſył. Kȯždy dyrbjał žiwjenjo ſwojoho mjenapatrony derje znacź a tež
po móžnoſcźi jene dobre ſwjecźo wot njoho měcź, zo by ſo tak prawje
huſto na njoho dopomnił.

Na to praſcha ſo měſchnik, ſchto ſebi wone wot cyrkwje žada, a kmótſja
wotmołwja na joho měſcźe: wěru; „ſchto pomha“ praſcha ſo měſchnik dale,
„wěra?“ na cžož ſo wotmołwi: „wona mje wjedźe k wěcžnomu žiwjenju.“ Na
to rozwucži je měſchnik a praji: „Chceſch-li wěcžne žiwjenjo doſtacź,
dopjelń kaznje bože: lubuj Boha, ſwojoho knjeza, z cyłej wutrobu, z
cyłej duſchu, z cyłej myſlu a ze wſchěch mocow a ſwojoho bližſchoho kaž
ſamoho.“ Tute praſchenja a napominanja dopomnja na rozwucženjo, kiž ma
ſo pſched ſwj. kſchcźeńcu wudźělecź a wſchitkim woprawdźe tež hiſchcźe
wudźěla. Wěra, kotruž móže cžłowjek jenož z horta ſwj. cyrkwje doſtacź,
je zakład, korjeń wſchoho kſcheſcźanſkoho žiwjenja. Ma-li wěra wěcžne
žiwjenjo nam pſchinjeſcź, dyrbi pſchez luboſcź ſkutkowacź; wěra pſchez
luboſcź płódna na dobrych ſkutkach je wobjecźo cyłoho kſcheſcźanſtwa; a
tohodla napomina cyrkej ſwoje dźěcźo tudy najprjedy k žiwej wěrje.

Na to dychnje měſchnik dźěſcźu tſikrócź bjez wocži: dźi won, njeſchwarny
ducho a cžiń rum Duhej ſwjatomu, tróſchtarjej! Po rozwucženju zapocžina
ſo ſkutkowanjo ſwj. cyrkwje, kiž woſobnje we tym wobſteji, cžłowjeka
wumožicź z poddanſtwa djaboła a joho podcźiſnycź tróſchtnomu, rany
zahójacomu, měr a pokoj dawacomu knjejſtwu Ducha ſwjatoho. Dych je
znamjo žiwjenja a kaž něhdy prěni <pb n="156"/>cžłowjek Hadam pſchez
dychnjenjo ſwojoho ſtworicźerja wožiwi, a kaž tón zbóžnik něhdy pſchez
ſwoje dychnjenjo ſwojim japoſchtołam Ducha ſwj. ſobudźěleſche a jich z
nowa wožiwi, tak dyrbi tež tón cžłowjek we ſwj. kſchcźeńcy k nowomu
žiwjenju wotucźicź. Dychnjenjo měſchnika dopomni tak na potajne
zaſchcźěpjenjo nowoho žiwjenja, kotrež ſo pſchez ſkutkowanjo ſ. Ducha we
ſwj. kſchcźeńcy ſtawa.

Je-li dźěcźo tak wutorhnjene knjejſtwu djaboła, zaſtupi do cžródki
tamnych, kiž wojuja pod khorhoju Khryſtowej; k znamjenju toho woznamjeni
je měſchnik ze znamjenjom ſwj. kſchiža na cžole a wutrobje a praji:
Doſtań znamjo kſchiža na cžoło kaž na wutrobu, wzmi wěru na njebjeſke
wěrnoſcźe a budź tajke w ſwojim zadźerženju, zo by tempel boži bycź
mohło.“ Wěrny kſcheſcźijan, t. j. wěrny wucžownik kſchižowanoho
zbóžnika, njedyrbi ſo znamjenja ſwj. kſchiža ženje hańbowacź, dyrbi bjez
bojoſcźe ſwoju wěru wuznawacź; dyrbi bjez bojoſcźe ſwoju wěru wuznacź a
po njej tež žiwy bycź. Wo to proſy měſchnik we nětko ſcźěhowacej
modlitwje.

Po ſkóncženej modlitwje połoži měſchnik ſwoju ruku na hłowu dźěſcźa; k
znamjenju, zo je wón we mjenje ſwj. cyrkwje pod jeje zakit ſtaji, zo
dyrbi wot nětka pocźiſnjene bycź Khyſtuſowomu knjejſtwu; tohodla wón
mjez tym tež wo tu hnadu proſy, zo by młody kſcheſcźan wumoženy wot
ſlepoſcźe wutroby a zwjazkow djaboła nětko Bohu ſwěrnje ſłužił a we
ſwjatoſcźi wot jenoho dnja k druhomu pſchibjerał. K tomu pak dyrbi wón
pſchez pacźerje a žohnowanja ſwjateje cyrkwje ſpodobanjo dobycź na jeje
wucžbje, a pſched plěſniwoſcźu hrěcha zakitany woſtacź. Tohodla połoža
ſo jomu někotre zornjatka ſwjecźeneje ſele na jazyk ze ſłowami: „Doſtan
ſól mudroſcźe, njech je tebi wujednanjo k wěcžnomu žiwjenju.“ Sól ma
woſobnje dwoju ſamotnoſcź, jědź cžini derje ſłodźacu a wſchelake wěcy,
kiž ſo z njeju poſypaja, zakita wona dołho pſched zhnicźom a
plěſniwoſcźu. Tež młodomu kſcheſcźanej połoža ſo někotre zornjatka
ſwjecźeneje ſele na jazyk k znamjenju, zo by ſpodobanjo měł na
wěrnoſcźach ſ. wěry, zo by jomu kſcheſcźanſka wucžba hako wozbožaca
mudroſcź derje ſłodźała; a zo by tak zakitany woſtał pſched hrěchom,
pſched duchownej plěſniwoſcźu.

Druhi krócź nětko a ſwjatotocžniſcho proſy měſchnik, zo by móc djaboła
ſo złamała a woſłabiła, znowa woznamuje dźěcźo ze znamjenjom ſ. kſchiža
a praji: Tute znamjo ſ. kſchiža, kiž my joho cžołej zacźiſchcźimy,
njezwaž ſebi ty, djaboło, ženje ranicź! Hdyž naſcha ſ. cyrkej pſchi ſ.
kſchcźeńcy wjacy krócź Boha proſy, zo by djabołſka móc we dźěſcźu ſo
złamała, njeſtanje ſnadź ſo to tohodla, hako by wěriła, zo je kóždy
cžłowjek pſched ſ. kſchcźeńcu wot djaboła wobſynjeny, ně, to ſo ſtanje,
tohodla dokelž cžłowjek, z herbſkim hrěchom womazany, ſłuſcha tamnomu
kraleſtwej hrěcha, we kotrymž djaboł knježi, móc hrěcha a hrěſchnych
nakhilnoſcźow, kiž wot djaboła pſchińdu, chce cyrkej pſchez tak
mjenowany ♣exorcismus♠ złamacź. Wuſtupjo tak z kraleſtwa hrěcha zaſtupi
młody kſcheſcźan do kraleſtwa Khryſtuſowoho, do kraleſtwa dźěcźi božich,
zo by tu wojował za wěrnoſcź a póccźiwoſcź pod zakitom ſ. cyrkwje, hako
znamjo toho, zo wón tak pſchiſłuſcha Bohu a joho cyrkwi, połoži měſchnik
z nowa ſwoju ruku na hłowu dźěſcźa.

Tak wumožene z djabołſkoho poddanſtwa wjedźe je nětko měſchnik do
cyrkwje <pb n="157"/>nuts; wón połoži jedyn kónc ſwojeje ſtole na nje a
praji: Zaſtuṗ do templa božoho, zo by z Khryſtuſom dźěl měł na wěcžnym
žiwjenju. Stola je znamjo cyrkwinſkeje mocy, z kotrejž ſo cžłowjekej
durje do cyrkwje wotewrja. Na pucźu k dupje ſpěwa nětko měſchnik z
kmótrami japoſchtołſku wěru a „wótſe naſch.“ Do klina ſ. cyrkwje chce
małe dźěcźo nětko pſchiwzate bycź, a tak wuznaje wone pſchez hort
ſwojich kmótrow prawu wěru a ſpěwa tamny pacźeŕ, kotryž je zbóžnik ſam
nas ſpěwacź wucžił. Cyrkej je wobydlenjo bože, dom k modlenju poſtajeny,
a tak wucži kſcheſcźanſtwo prěni krócź do cyrkwje zaſtupicź z modlenjom
a tak ma ſo to pſchecy ſtacź.

(Pokracžowanjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Wutoru pſched tydźenjom mějeſche naſch hnadny k. biſkop
wyſoke wopytanjo. Knjez biſkop Wahala z Litoměric běſche k njomu
pſchijěł. Wón woſta na tachantſtwje pſchez nóc a wotjědźe nazajtra 1/2
11 do klóſchtra Marijnoho Doła.

Z Budyſchina. Zańdźenu wutoru běſche po porucžnoſcźi duchowneje
wyſchnoſcźe we wſchěch cyrkwjach diöceſy ♣requiem♠ za njeboh prynceſnu
Amaliu, ſotru joho Majeſtoſcźe naſchoho krala, kotraž je 18. ſeptembra
zemrjeła w ſtarobje 76 lět. Njeboh prynceſna běſche cžeſcźena hako
ſpiſowaŕka a w Dreždźanach a wokolnoſcźi hako dobrocźeŕka khudych znata.

Z Budyſchina. Wotrowſki k. faraŕ Wels woſtanje ſwojoho doſpołnoho
wuſtrowjenja dla hiſchcźe do hapryla pſchichodnoho lěta w Davosu w
Schwajcaŕſkej.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Dokelž ſo k. konſiſtorialny präſes Müller penſionirowacź da,
pſchińdźe k. kanonikus a faraŕ Bernert na joho měſto, a lipſkowſki k.
faraŕ a kanonikus Stolle budźe faraŕ a konſiſtorialny radźicźeŕ w
Dreždźanach.

Z Dreždźan. W tudomnym nowoměſchcźanſkim lazarecźe je nětko 10
miłoſcźiwych ſotrow.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Philippsdorfa. Na ſ. Marije naroda popołdnju bu wot k. vikära z
aſſiſtencu dźeſacż duchownych róžkowny kamjeń noweje cyrkwje, kotryž
běchu ſrjedu ſem pſchiwjezli, poſwjecźeny. Pſchi rjanym wjedrje běſche
ſo wjele tyſacow ludźi zhromadźiło. W ſwjedźeńſkej rycži ſpomni k. vikär
bjez druhim tež, zo ſo tón wſchitkim znaty podawk prěcź njeda. Hdźež
budźe wulki wołtaŕ ſtacź, bu drjewjany ſwjaty kſchiž ſtajeny. — Wóndanjo
pſchińdźechu ſem 33 murjerjo a dźěłachu cyły dźeń bjez zdy pſchi
cyrkwinym twarje. Woni běchu w Schönawje pola Słanknowa wulku fabriku
twarili a bjez ſobu wucžinili, zo chcedźa k Božej cžeſcźi jedyn dźeń
darmo dźěłacź, jeli tele twarjenjo bjez ſchkody na ſtrowoſcżi dokonjeja.
<pb n="158"/>Pſched ſpocžatkom ſwojoho dźěła tudy a po joho ſkóncženju
dźěchu cźile cžeſcźe hódni murjerjo do hnadneje ſtwy ſo pomodlicź.

Z Prahi. Na měſto njeboh k. Zeidlera, kiž je w Romje zemrjeł, kaž ſmy
piſali, bu 14. ſeptbr. dotalny knihownik, Kolenatý za prälata bohatoho
klóſchtra na Strahowje w Prazy wuzwoleuy.

Z Einſiedela pola Friedlanda. W tudomnej cyrkwi je knjez biſkop Wahala
firmował a viſitaciju dźeržał. Hdyž na farje z friedlandſkim vikärom
pſchenocowaſche 26. ſeptembra, wuńdźe w nocy wokoło jeneje woheń we
farſkej bróžni, ſpali tu ſamu a tež tſěchu fary. Faraŕ k. Reſſel pytny
woheń najprjedy a wunjeſe wſchitke cyrkwinſke zapiſne knihi, k. vikärej
popali ſo draſta a k. biſkop zhubi pſchi wucźeknjenju ſwój złoty rjecźaz
a ſwój złoty kſchiž, kotrejž drohej kruchaj ſo njejſtej wjacy namakałoj.
Biſkopowy wóz z koframi ſtejeſche w bróžni a je ſo ſobu ſpalił. Lud je
tam, kaž ſo powjeda, jara zazłobjeny a je hižo wloni fararjej za zło
wzał, zo je wón miſſion dźeržecź dał. Tohodla myſli ſo, zo je woheń wot
złóſtnika załoženy.

Němſka. Kónc wójny njeje hiſchcźe widźecź. Republikanſke knježeŕſtwo,
kiž je nětko w Toursu, ſo dale wobara, dokelž je pſchez jednanja
miniſtra Jules Favre z Bismarkom zhoniło, zo Pruſka bjez druhim
wotſtupjenjo Elſaſſa a nimale cyłeje Lothringſkeje žada hako wuměnjenjo
měra. Tola ſu wokoło cernirowanoho Pariza w poſleniſchim cžaſu jenož
małe bitwicžki byłe. Zaſy ſtej dwě twjerdźiznje ſo poddałoj, Toul pſchi
železnicy, kiž do Pariza wjedźe, a 27. ſeptembra wažny Straßburg, kotryž
je ſydom njedżeli ſylnje potſělany był. W Parizu je po jenych
powjeſcźach 200,000 wojakow a mobilgardow, po druhich hacž do 500,000;
njech w tym naſtupanju jedyn tym abo druhi druhim powjeſcźam wěri.

Z Wrótſławy. Biſkop ♣Dr.♠ Förſter, kiž běſche ſwoje zaſtojnſtwo złožicź
chcył, je na próſtwu ſwojoho duchownſtwa a luda, we wſchelawkich
adreſſach wuprajenu, a po bamžowej žadoſcźi te ſamo zaſy wobkhował.

Morawſka. Kanonikus Nöttig w Brünnje je za tamniſchoho biſkopa
pomjenowany.

Tyrolſka. Z Bozena ſu prjedawſchi bamžowi wojacy, leutnant grofa
Schmiſing-Kerſſenbrock, zuava ſwoboduy k. Di Pauli a leutnant
karabinirow grofa Franc Stollberg, zjawnu próſtwu na Němcow wozjewili,
zo bychu ſo draſty a pjenjezy hromadźiłe za domojpóſłanych bamžowych
wojakow, kotſiž budźa najbóle pſchez Tyrolſku pucźowacź.

Z Graza. Wſchelake nowiny powjedachu, zo ſu tudy 950 cžłowjekow dla
wuprajenja bamžoweje njezmólnoſcźe wot katholſkeje cyrkwje wotpanyli.
Tola z dobroho žórła ſo wě, zo je ſo jenož 97 tajkich „w rozſwětlenym
Grazu“ zjewiło, a wot tamnoho cžaſu ſu wſchelacy z nich ſwoje
wuſtupjeńſke wozjewjenjo zaſy wrócźo wzali. Hdyž w towaŕſtwje zahorjena
cžróda njewěriwomu khwalbu woła, licža (rachnuja) ju bórzy k
wotpanjenym! Pſchi měrniſchim rozſudźenju pak dopytaja ſo rozomniſchi,
zo drje tola kóždy, kiž pſchecźiwo njezmólnoſcźi rycži, wjele wjacy
žada, hdyž chce ſam jenicžki tež njezmólny bycź! Kaž w Grazu, tak ſu tež
w někotrych druhich němſkich měſtach zhromadźizny wucženych a tež
njewucže<pb n="159"/>nych wo bamžowej njezmólnoſcźi haru hnali, hacž je
ſkóncžnje wójna na rjad pſchiſchła.

Z Roma. Na 20. ſeptembra ſu italſcy wojacy, kotrychž bě 80,000 do
bamžowoho kraja pod nawjedowanjom generala Cadorna pſchicźahnyło, Rom
wobſadźili. To ſo wě, zo ſo bamžowe wójſko 8,000 muži dźeržecź
njemóžeſche. Wojeŕſkeje cžeſcźe a proteſta dla je ſo wone ſchěſcź
hodźinow na murjach wobarało; w měſcźe ſamym ſu někotre cžródźicžki na
ſo potſělałe. Potom je bamž ſam kapitulaciju (20. ſept.) porucžił, zo ſo
njeby podarmo krej pſcheliwała. Panyło je na kralowſkej ſtronje, kaž
nowiny piſaja, 8 morwych a 23 ranjenych; na bamžowej ſtronje je wobojich
hiſchcźe mjenje. Z bamžowoho wójſka budźa Italienarjo zwjetſcha do
kralowſkoho tyknjeni, cuzownicy pak (pſchez 4000) pſchez Aleſſandriu do
ſwojoho wótcnoho kraja póſłani. Na požadanjo ſwjatoho wótca ſu italſcy
wojacy tež leonſki dźěl měſta wobſadźili, dokelž nobelgarda a
ſchwajcaŕſka garda njemóžetej njemdry lud, kiž je hižo duchownych a
žardarmow nadpadował, w rjedźe dźeržecź. Zo by derje pſchihotowana
njeſprawna wěc krala Viktora Emmanuela někajki „ſprawny“ napohlad
doſtała, chce wón 6. oktobra z plebiscitom wothłoſowacź dacź, hacž ma
wón knježeŕſtwo we wobſadźenym bamžowym kraju dale wjeſcź. Italſki
parlament (ſejm) ma ſo 12. do Roma powołacź a kral chce 18. do Roma
ſwjatocžnje cźahnycź a we quirinalſkim hrodźe ſo zaſydlicź. Kak dołho
budźe te cyłe rubjeńſtwo Viktorej Emmanuelej a joho ſwójbje tycź, to
wězo nichtó njewě!

Z Roma. Statny ſekretaŕ (prěni bamžowy miniſter) kardinal Antonelli je
ſwoje zaſtojnſtwo złožił; Capalti ſtupi ma joho měſto.

Z Roma. Bamžowi wojacy doſtachu na torhoſchcźu ſ. Pětra 21. ſeptembra
wot bamža požohnowanjo a buchu potom pſchez jandźelſke wrota ♣(Porta
Angelica)♠ z měſta wjedźeni a wotpołožichu ſwoje brónje pſched hrodom
Panfili; wot tam buchu do Civita Vechia wotwjezeni, zo bychu ſkóucžnje
do Aleſſandria pſchiſchli. Na haſach buchu wuſměſcheni a ſtorkani,
někotrym wyſchſchim buchu cžaſniki rubjene. Runje tak a hiſchcźe hórje
dźěſche ſo žandarmam; w blizkoſcźi moſta pſchi jandźelſkim hrodźe
buſchtaj dwaj z nich wot zběžkarjow zatſělenaj a tſjo do Tibera
cźiſnjeni, hdźež ſo zatepichu. Kaſerny buchu nimale wſchitke pſchez lud
wurubjene. Duchownych je mało na haſach widźecź, dokelž jich
pſcheſcźěhaja; woſebje dźerža na tych, kiž ſu officiram a druhim ſwojim
krajanam k pomocy pſchi zrjadowanju domojpucźowanja. Kralowſcy změja
nuzu z roznjemdrjenym ludom. Tak je hnydom na 15 wſchelakich nowinow
naſtało, kiž wſchitke republikanſcy piſaja. Banka a druhe kaſſy dyrbja z
wojakami wobſadźene bycź. W jenej nocy dyrbjachu někotre ſta ludźi do
jaſtwa wotwjeſcź. Cuznicy njeſmědźa ſo widźecź dacź, woſebje nic
duchowni. Tak bu jedyn ſchpaniſki biſkop ze ſwojim duchownym wot ludźi
nadpanjeny, a jenož dwaj italſkaj wojakaj móžeſchtaj joho wuhanjenjam
wutorhnycź. Swjaty wótc je mohłrjec jaty; pſched pſchepodacźom Roma je
hiſchcźe pſched diplomatiſkim korpſom (pſched cuzymi póſłancami) proteſt
wuprajił; nětko budźe jomu cźežko piſma wozjewjecź. Prěnjej dnaj
italſkoho knježenja w Romje ſta ſo pſchez 20 mordaŕſtwow, palaſty buchu
wurubjene a khěže zapalane.

Z Roma. Poſleni kruch bamžowoho kraja, kiž ſu nětko Italſcy „wob<pb
n="160"/>ſadźili“ abo wzali, mějeſche 214 ſchtyriróžknych mil a 723,000
wobydleri; ſchtož ſu jomu woſtajili, je leonſki dźěl měſta wokoło
vatikana z 12,000 wobydlerjemi.

Italſka. We wſchełakich měſtach, hdźež ſo wobſadźenjo Roma ſwjecźi a
khwali, njeje ženje „ſława kralej“ ſłyſchecź, ale pſchecy: „ſława
republicy, Mazziniej, Garibaldiej, Romej hako ſydłej pſchichodneje
republiki atd.“ Tu a tam ſu ludźi tohodla do jaſtwa tykli. Ze wſchoho
pak je widźecź, zo změje kralowe knježeŕſtwo z republikanarjemi
znajmjeńſcha — wjele dźěła!

Jendźelſka. Kak je katholſka cyrkej w tutym kraju pſchibjerała, je
wulkotne. W lěcźe 1855 licžachu w Jendźelſkej a Schottlandźe 800,000
katholikow a nětk je jich tam 2 milijonaj. Cyrkwjow a khapałow je tam
1151, z kotrychž bu 29 w zańdźenym lěcźe hotowych. Wloni bu nowy
theologiſki ſeminar w Hammerſmithu załoženy; w Haverlock-Hillu ſu
dominikanarjo nowy priorat zrjadowali. Duchownych je tam pſchez 1700,
bjez nimi 217 klóſchtyrſkich. W njeſměrnje wulkim Londonje njeje nětko
žadyn katholik, kotryž by dale dyžli jendźelſku milu do jeneje ſwojich
cyrkwjow měł. Na njedźelach a ſwjatych dnach ſu kemſche we wſchelakim
cžaſu, za tym hacž ſo wobydlerjam najlěpje hodźi. Katholſcy njejſu wjacy
tak hidźeni, kaž to prjedy běſche. Wjele anglikanarjow khodźi do
katholſkich cyrkwjow. Schulow, wyſokich a nizkich, je tam tež doſcź;
holcže ſchule ſteja zwjetſcha pod klóſchtyrſkimi knježnami. Katholikowje
wuprajeja ſo tam krucźe pſchecźiwo njekonfeſſionalnym abo njewěriwym
ſchulam a žadaja katholſke za ſwoje dźěcźi. Jendźelcženjo ſu w tym
naſtupanju dobry pſchikład.

Ruſowſka. Poſleni katholſki biſkop w nawjecžornej Ruſowſkej k. Borowſki,
biſkop za Wołyńſku, Podołſku a Kijow, bu do wuhnanſtwa wotwjedźeny.
Tohorunja je biſkop Majercžak w Kielcach, poſleni biſkop, kiž bě w
ſwojim ſydłownym měſcźe, w tutych dnach zemrjeł.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 285. Michał Schewcžik z Bacżonja; 286.
Michał Póžer z Łuſcża; 287. Jakub Schołta z Khróſcżic; 288. gymnaſiaſt
Franc Měrcżink w Prazy; 289. Mikławſch Lebza z Nowoſlic; 290. Wórſchla
Kucżanowa z Ralbic.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Hana Martha, dż. Jana Bräuera z Mjedźojza; Hana
Thereſia, dż. žiwnoſcźerja Handrija Haſche ze Zajdowa; Marija Madlena,
dż. cźěſle Pórnadżika z Dźěžnikec; Heinrich Max, ſ. Fr. W. Großmanna z
B.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: pſchez k.
kanonikusa fararja Bartha wot njemjenowanoho 100 tol.; H. K. z
Albertvereina 15 nſl.

Hromadże: 4189 tol. 15 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 20. 15. oktobra 1870. Lětnik 8.♠

Surowſtwa napſchecżo wjeṙchowſtwu bamžow Piusa ♣VI.♠ a Piusa ♣VII.♠

We cžaſach tyſchnoſcźow a pſchecźiwnoſcźow tróſchtuje a zbudźuje k
nadźiji — pohlad do zańdźenych cžaſow, we kotrychž je ſo ruka boža mócna
wopokazowała a z tyſchnoſcźe wumožiła tych, kotſiž ſwoju nadźiju ſtajeli
ſu na Boha. Z tajkim zakitanjom je Bóh ſwoju wuzwolenu, ſwjatu katholſku
cyrkej pſchewodźał hacž do dźenſniſchoho dnja a budźe ju pſchewodźecź
hacž do toho dnja, hdźež pſchińdźe hako ſudnik ſudźicź žiwych a morwych.
Bóh dopuſchcźuje pſchecźiwnoſcźe a pſcheſcźěhanja na ſwoju cyrkej a
njezadźěwa helſkim mocam namocowanjo, ale pſchemocowacźa pſchewinycź ju
njeda do wěcžnoſcźe.

Hela je ſo zapſchiſahała napſchecźo Knjezowomu wuzwoleuomu a
žałbowanomu, napſchecźo Khryſtuſowomu naměſtnikej na zemi, napſchecźo
widźownomu wjeŕchej cyrkwje, napſchecźo naſtupnikej ſ. Pětra, napſchecźo
Piuſej dźewjatomu, naſchomu ſwjatomu Wótcej. Lěta dołho hanja hižom a
wuſměſcheja joho ſkradźne towaŕſtwa cźmy a rycža łžě na njoho
cžłowjekowje, kotſiž ſn dawno hižon wot Boha wotpadnyli. Tak chcychu,
by-li móžno było, we wutrobje wěriwych katholikow poduſycź luboſcź,
zahnacź dowěru, wotewzacź cžeſcźownoſcź napſchecźo tomu, kotryž je
najwyſchſchi paſtyŕ a wótc nas wſchitkich. Móžno, zo je tam a ſem něchtó
pokhabłował, ale cyły katholſki lud je ſwoju luboſcź, dowěru a
cžeſcźownoſcź napſchecźo Piusej zaſy a zaſy zjawnje wuprajił a
wopokazał. Skoro we žanych cžaſach prjedy nas njeje ſo tale katholſka
jednoſcź a pſchezjednoſcź tak jaſnje pſched wocžemi cyłoho ſwěta
wozjewjała, kaž we naſchim cžaſu.

To ſnadź je njepſchecźelam bróń z ruki wzało a jich k rozomej
pſchiwjedło? O ně, hela ſpytuje na druhe waſchnjo zbožowne ſkutkowanjo
najwyſchſcheje wyſchnoſcźe na zemi zamjezowacź a zadźěwacź. Wjeŕch
cyrkwje dyrbi bycź poddan ſwět<pb n="162"/>noho krala a cyrkej poddanka
ſwětneje mocy. To je poſledni wotpohlad tamnych napadow na cyrkwinſki
kraj, kotrež ſo we lěcźe 1859 zapocžachu, 1860 pokracžowachu a we
naſchich dnjach dokonjachu. Rom je we rucy italſkoho krala, a bamž je
joho jaty, hacž runje ſo pſched ſwětom rycži, zo ſo jomu wſcha
wjeŕchowſka cžeſcź a móc a doſpołna ſwoboda woſtaji.

Njepſchecźelowje cyrkwje ſo nětko zraduja, zo je poſlednja hodźina
bamžowſtwa pſchiſchła a zo ſo katholſka cyrkej nětko z tamneje
woſomnacźeſtowlětneje jednoſcźe rozpadnje do wſchelakich krajnych
cyrkwicžkow. Ale jich radoſcź a jich nadźija njeje hinajſcha hacž
radoſcź Židow, hdyž běchu Jězuſa na kſchiž pſchibili. Krótki cžas wona
traje.

Někotryžkuli pſchecźel cyrkwje ſo naſtroženy rozhladnje a we wntrobje
tſchepota a zrudnu žałoſcź ſkorži a hlada z bojoſcźu do pſchichoda a
měni, zo je wſchitko zhubjene. A tola wucža nas ſtawizny cyrkwje, zo we
cžaſach pſcheſcźěhanjow mějeſche cyrkej najkraſniſche dobycźa a ſwoju we
Bohu zakrucźenu a pſchewinitu móc najzjawniſcho wopokazowaſche tehdom,
hdyž ju njepſchecźelowje hižom za znicženu dźeržachn. To wobſwědcžuja
nam tež ſtawizny cyrkwje na pomjezach nětcžiſchoho lětſtotytka. Schtož
tehdom Francózowje cžinjachu, cžinja nětko Italſcy. Schtož mějeſche
tehdom Pius ♣VI.♠ a Pius ♣VII.♠ cźeŕpjecź, cźeŕpi a změje drje cźeŕpjecź
nětko Pius ♣IX.♠ A ſchtož je Bóh tehdom dokonjał, dokonja wón tež w
naſchim cžaſu.

Nětko ſmy ſwědkowje pocźiſchcźenja cyrkwje, we ſwojim cžaſu tež
wohladamy jeje dobycźo.

Francózowje běchu 22. ſeptembra 1792 ſwój kraj za republiku wuprajili a
ſwojoho krala Ludwiga ♣XVI.♠ 21. januaru 1792 morili. Taſama ſtrona, kiž
běſche trón powaliła, zapocža tež Knjezowy wołtaŕ kóncowacź. Cyrkwinſke
kubła buchu za krajne zamoženjo wuprajene, klóſchtry zezběhane, mniſcha
a knježny rozehnate. Wot dnchownych bu pſchiſaha na krajnu wuſtawu
žadana. Kotſiž njepſchiſahachu, buchn do jaſtwa tyknjeni. Skóncžnje
buchu bože ſłužby zběhnjene a zakazane. Haj do Boha wěricź, njeběſche
wjacy dowolene. Bamž Pius ♣VI.,♠ kotryž wot 14. februara 1775 cyrkej
wobknježeſche, pozběhny wjacy krócź ſwój hłós napſchecźo tajkim
pſchemocowanjam cyrkwje. Toho dla bu za njepſchecźela francózſkeje
republiki wuprajeny a joho wobſedźeńſtwa we Francózſkej wzate.

Pſchi nutskownych njeměrach a wójnach a pſchi paduchſtwach tych, kotſiž
běchu knjejſtwo na ſo ztorhnyli, běſche ſo kraj tak pſchedołžił, zo
powyſchene dawki nihdźe wjacy doſahacź njechachu. Toho dla chcychu k
pjenjezam pſchińcź pſchez wudobycźo a wurubjenjo italſkich krajow. K
tomu wuzwolichu generala Bonaparte. Tón dha cźehnjeſche z wójſkom do
Italſkeje a mucźeſche lud a ſchcźuwaſche jich napſchecźo jich
knježerjam. Lubjeſche jim wumoženjo wot tyranow, ſwobodnoſcź a
rnnoprawnoſcź. Zaſlepjene měſta joho hako wumožerja witachu. Po
dobycźeŕſkich bitwach (10. meje, 14., 15. a 16. novembra 1796)
wupiſowaſche wſchudźom wójnſke płacźenja a bjerjeſche woſobne pokłady a
ſcźeleſche je do Pariza.

Z dobycźeŕſkim wójſkom wali ſo na bamžowy kraj a Pius ♣VI.♠ zhubi we
pſchiměrje dźěł kraja a dyrbjeſche 5,000,000 toleri zapłacźicź. Pſchi
tym žadaſche Bonaparte, zo dyrbi bamž francózſke nowotaŕſtwa a
pſchemocowanja napſchecźo cyrkwi <pb n="163"/>za płacźiwe wuprajicź a
ſwoje wukazy napſchecźo nim naſpjet wzacź. Pius ♣VI.♠ njemóžeſche do
toho zwolicź. Tohodla Bonaparte 1. februara 1797 pſchiměr złama a
wobſadźi krajiny Bologna, Ferrara a Romagna. Hdyž bu 19. februara 1797
měr cžinjeny, dyrbjeſche bamž 8 milijonow toleri wójnſkoho zaplata
płacźicź a wſchelake woſobne, žadne wěcy wotedacź. Bonaparte ſo hiſchcźe
khwaleſche, zo je jara hnadnje cžinił. W decembru 1797 cźehnjeſche
dobycźeŕſcy do Pariza.

Bamž, kotryž běſche we wyſokej ſtarobje a khorowaty, měnjeſche, zo změje
tola po tajkich woporach měr. Ale Francózowje mucźachu a ſchcźuwachu
jomu lud a załožichu we Romje towaŕſtwo Jakobinow [72]⁾ a pſchihotowachu
ſkradźu zběžkaŕſtwo. Tele towaŕſtwo dźeržeſche 28. decembra 1797 we
Romje wulki wobkhad a wołaſche: „Vivat ſwoboda.“ Romſki lud pak
wołaſche: „Vivat ſwjata cyrkej! Vivat Pius.“

Zběžkarjo ſo rozcźěkachu, ale bórzy pſchińdźechu zaſy, wjedźeni wot
francózſkoho generala Dufota, kotryž z nahim mjecžom pſched nimi
dźěſche. Podwyſchk z bamžowoho wójſka joho napominaſche, zo by mjecž do
nóžnjow tyknył a měr dźeržał. Dufot pak zawoła: „Wſchitcy za mnu! Vivat
ſwoboda!“ Tak cźěrjachu ſo za bamžowymi wojakami a rubachu do nich.
Pſchi tym bu Dufot wot podwyſchka ſmjertnje ranjeny. Bicźo pſcheſta a
wyſchnoſcź póſła wotdżělenjo wojakow k zakitej ranjenoho Dufota, kotryž
pak bórzy wumrje.

Hdyž to we Parizu zhouichu, póſłachu generala Berthiera z wójſkom na
cyrkwinſki kraj. Berthier wali ſo do Roma a wozjewi tam 15. februara
1798 republiku. Cžródka ludu wołaſche republicy ſławu. Druzy wſchitcy
zrudni mjelcžachu. Hdyž bamž to zhoni, prajeſche: „Bóh budź we wſchitkim
khwaleny. Nicžo ſo bjez joho dopuſchcźenja njeſtanje.“

Zběžkaŕſka ſtrona liſchcźeſche Berthierej a hanjeſche bamža. Ze ſwojeje
ſrjedźizny załožichu knježeŕſtwo a póſłachu bamžej póſłanſtwo, kotrež
dyrbjeſche jomu we mjenje „ſwobodnoho“ romſkoho luda zjewicź, zo ſu
wſchitke joho prawa ſpadłe. Pius jich pſched ſo njepuſchcźi, ale daſche
jim pſchez ſłužownika prajicź: „Prajcźe radſcho, zo dźecźe we mjenje
Boha, kotryž hrěchi ludow a wjeŕchow khoſta.“

Pſched moſtom jandźelſkoho hrodu ſtajichu bohowku ſwodody, kotraž na
bamžowſkej krónje a druhich nabožnych woznamjach ſtojeſche. Pſchi
dźiwich hoſcźinach pijachu z kheluchow, kotrež běchu we cyrkwjach
kradnyli. — Měſto Rom dyrbjeſche 1,600,000 toleri, romſki kraj pak 8
milijonow toleri zapłacźicź, 6000 koni wobſtaracź a francózſku wobſadku
žiwicź.

Bórzy pſchińdźe młody, hruby cžłowjek hako adjutanta francózſkoho
generala k bamžej a rjekny jomu, zo je bamž z cźežu dwojoho tyranſtwa
dołho doſcź romſki lud tłócžił. Nětko je cžas, zo by ſo na pucź hotował.
Pius jomu wotmołwi, zo row ſwjatoho Pětra njewopuſchcźi, khiba zo budźe
z mocu prjecž <pb n="164"/>torhnjeny. A dale jomu nicžo njeprajeſche,
ale pokracžowaſche ſwoje modlenjo. — Na to bu wſchitko zazyglowane,
ſchtož bamžej ſłuſcheſche. Dźěl tutych wěcow bu wotnjeſeny. Pius
ſłowcžka k tomu njeprajeſche.

Bamž njemóžeſche ſo ſwojoho kraja wotrjec a njechaſche cźěkacź wot
ſwojoho luda. To zběžkarjam prawje njeběſche, dokelž ſo bojachu, ſwěrny,
ale pſchewołany lud móhł zaſy k ſebi pſchińcź a ſo po ſwojim dobrym
knježenju horjebracź. Toho dla bu k woteńdźenju mocowany. Rano, 20.
februara 1798, bu jomu porucžene, zo dyrbi ſo na pucź pſchihotowacź.
Lědym jomu dowolichu, božu mſchu dźeržecź. Po božej mſchi zaſtupi
wobrónjena cžróda. Pius poklakny ſo pſched wołtarjom a pomodli ſo k
Bohu. Stanywſchi wopraſcha ſo wojakow: „Schto chcecźe zo mnu?“

Wojacy wotmołwichu: „Wy nas ſcźěhujcźe a z nami ſobu pońdźecźe.“

Pius rjekny: „Cžińcźe dha, ſchtož cžinicź macźe.“

A ducy po ſkhodźe dwaj ſłužownikaj jene a woſomdźeſatlětnoho ſchedźiwca
podpjeraſchtaj. Cyłe zhromadźene ſłužowniſtwo płakaſche. Pius jim
rjekny: „Bóh je tak chce. Scźeŕpnoſcź, moje dźěcźatka, ſcźeŕpnoſcź.“

Dokelž běchu zběžkarjo wſchitke joho wozy zebrali, bu do hubjenoho woza
ſadźeny a z Roma wotwjezeny, prjedy hacž ſo pocža dnicź. Sylny wětr
howrjeſche a deſchcź do woza ſchwikaſche. Dwaj wotpóſłancaj romſkeje
republiki ſo pſchidaſchtaj a porucžiſchtaj pucź do Viterbo.

Hdyž rano lud zhoni, zo je ſwjaty Wótc wotwjedźeny, eźehnjechu z
cžródami k vatikanſkomu hrodej a ze ſylzami proſchachu ſebi ſwojoho
Wótca naſpjet. Ale wojacy jich rozehnachu. Tež buchu wſchitcy
kardinalowje z Roma wuhnacźi.

Pius bu pſchez Monteroſſi do Viterbo a na to do Sieny we toſkanſkej
krajinje pſchewjezeny. Hdyž do měſta jědźeſche, wołaſche lud: „Vivat
Pius!“ Wojacy honjachu pohoncža, zo dyrbi khwatacź, zo bychu ludej z
wocžow pſchiſchli. We wuprózdnjenym klóſchtrje Auguſtinow bu jaty
dźeržany a ſuſodnym biſkopam njebu dowolene, joho wopytacź.

Nimale tſi měſacy běſche tudy pſchebywał, hdyž we nocy 15. meje 1798
ſylne zemjerženjo naſta. Twarjenjo, hdźež Pius bydleſche, ſo pukacź
pocža, a lědym běſche ſwoju jſtwu wopuſchcźił, ſypny ſo wjeŕch
tejeſameje dele. Dokelž ſo zemjerženjo woſpjetowaſche, dyrbjeſche Pius
ſcźěhowacu nóc we zahrodźe pod hołym njebjom nocowacź.

Nětko bu bamž do Karthanſy njedaloko Florenca wotwjedźeny. Strowy powětr
tuteje krajiny polěpſcheſche joho ſtrowoſcź a hladajcy wobnowjachu ſo
joho mocy. Móžeſche zaſy božu mſchu dźeržecź a ſo we zahrodźe
pſchekhodźowacź. Dokelž pak ſo lud k njomu cźiſchcźeſche, zo by joho
žohnowanjo doſtał, buchu jomu wukhady zakazane. Tež bożu mſchu
njeſmědźeſche wjacy dźeržecź. Pſchecy kedźbowachu joho pſcheſcźěharjo za
nim a cžinjachu jomu wſchitku móžnu wobcźežnoſcź.

We decembru lěta 1798 wopyta joho tudy wotehnaty kral Sardiuſki. Pſchi
zetkanju prajeſche jomu Pius: „Wſchitko je prózdnoſcź a mój wobaj ſmój
to nazhoniłoj: wſchitko je prózdnoſcź, hacž Boha lubowacź a jomu
ſłužicź. Tola <pb n="165"/>pozběhujmy wocži k njebjeſam. Tam cžakaja
tróny na nas, kotrež cžłowjekowje wzacź njemóžeja.“

Na kóncu februara 1799 bu porucžene, zo dyrbja Piuſa dale wotwjeſcź. Ale
cźežka khoroſcź zadźěwaſche tomu ſkoro cyły měſac. Hdyž běſche ſo z nim
trochu polěpſchiło, bu w nocy do woza ſadźeny a pſchez Florenc, Bologna
a Modena do Parma pſchewjezeny a woſta tudy dwaj dnaj. Potom wjezechu
joho do Lodi a wottad do Turina, hdźež dwaj dnaj we Citadelli
wotpocžowaſche.

We hłubokim ſnězy dźěſche nětko wobcźežny pucź po horach do
Francózſkeje. 7. julija pſchińdźe do Grenoble, hdźež jomu lud z cžródami
napſchecźo khwataſche. Hdyž bu 10. julija (1799) rano zahe dale wjezeny,
cžakaſche we wrotach cyłe měſto na njoho a proſcheſche: „Najſwjecźiſchi
Wótcže, požohnujcźe nas.“

Tónſamy dźeń hiſchcźe pſchińdźechu do Tullins a wojacy tuteje krajiny
běchu kſcheſcźanſcy a jara pſchecźelni napſchecźo njomu. Ale hinak bu
13. julija, hdyž do Romans jědźechu, hdźež joho wojacy hanjachu. Na ludu
pak móžeſche bamž ſpóznacź, zo mjez Francȯzami wěra hiſchcże zahinyła
njeje. Pſchetož, hdyž wyſchſchi zaſtojnik jomu zakaza, lud požohnowacź,
pocža ſo lud napſchecźo njomu zběhacź a mocowaſche zaſtojnika, zo
dyrbjeſche k bamžej hicź a požohnowanjo za lud wuproſycź.

Nazajtra 14. julija 1799 pſchińdżechu do Valence. Tudy běſche dha kónc
dołhoho pucźowanja. Porucžnik tutoho měſta, general Merque, běſche
napſchecźo Piuſej pſchecźelny a zarjadowa jomu khapalu, zo móžeſche bože
ſłužby doma wobſtaracź. Haj, po cžaſu wupraji jomu žadoſcź, zo by ſo po
dołhich lětach zaſy wuſpowjedał. Bamž ſłyſcheſche joho ſpowjedź a
wudźěli jomu ſam ſwjate woprawjenjo.

Hdyž knježeŕſtwo we Parizu zhoni, kak ſo tutón wyſchk napſchecźo jatomu
bamžej zadźerži, póſłachu generala na druhe měſto. Nowy porucžnik
njeběſche tak ſmilny. Bu zakazane, zo nichtó bjez dowolnoſcźe njeſmě z
bamžom porycžecź a to jeno we pſchitomnoſcźi wojeŕſkoho wyſchka. Zrědka
bu tale dowolnoſcź data. Hdyž dha lud z nim rycžccź a joho wohladacź
njemóžeſche, modleſche ſo za njoho cźim nutrniſcho k Bohu.

Wſchědnje ſpěwaſche Pius rozarije a ſwoje duchownſke modlenjo. Tak
pſchihotowaſche ſo na ſwoju ſmjercź. Cžaſto rycžeſche wo ſwojim blizkim
ſkóncženju a prajeſche do prědka, zo pod joho ſcźěhowarjom wěra zaſy k
cžeſcźi pſchińdźe.

Joho mocy bóle a bóle wotebjerachu a njemóžeſche wjacy khodźicź.
Pſcheſcźěharjo chcychu joho dale do Dijona wotwjeſcź; ale khoroſcź tak
pſchibjeraſche, zo běſche jomu pucźowanjo njemóžne.

27. augnſta hiſchcźe junu ſtany a daſche ſo cyłu bamžowſku draſtu
woblekacź. Tajki bu na ſtoł ſadźeny. Duchowni klecžachu ze zaſwěcźenymi
ſwěcžkami wokoło njoho. Ze ſłabym hłoſom prajeſche Pius katholſke
wěrywuznacźo, a proſcheſche za Rom a za francȯzſki kraj, zo by ſo wěra,
měr a zbožo zaſy wrócźiło. Potom doſta ſwjate woprawjenjo a nazajtra
poſlednje bože wolijowanjo. Tež daſche ſwoju poſlednju wolu napiſacź.

Cžaſto woſpjetowaſche ſłowa 121. pſalma: „Zradował ſym ſo na tym, <pb
n="166"/>ſchtož bu mi prajene, do domu Knjeza póńdźemy.“ Hacž do kónca
wobkhowa ſwój ſtrowy rozom. W nocy wot 27.—28. auguſta móžeſche hiſchcźe
ze zhromadźenymi rózarije wuſpěwacź.

Popołdnju 28. auguſta pocžachu ſo pſchedznamjenja ſmjercźe pokazowacź.
Pius prajeſche wſchitkim božemje a wudźěli jim poſlednje požohnowanjo.
Tež žohnowaſche wěcy, kotrež jomu k tomu podawachu. Potom zebra ſwoje
mocy a prajeſche wótſe, zo wſchitkim pſcheſcźěharjam woda.

Bórzy na to zapocža ſo ſmjertne bědżenjo. Pius doſta požohnowanjo za
mrějacych. Ze ſwojim kapłanom ſpěwaſche na to ſmjertne modlitwy. Po
połnocy 29. auguſta 1799, 20 minutow po 1. hodżinje wumoži joho Bóh ze
wſchoho cźeŕpjenja. Běſche 82 lět a 8 měſacow ſtary, a 24 lět a 6
měſacow cyrkej hako bamž wobknježił.

Cźěło bu z bamžowſkej pychu wuhotowane, kaž je we Romje waſchnjo, a we
khapali wuſtajene. Na to bu žalbowane a do wołojanoho kaſchcźa połožene,
a tutón do drjewjanoho ſtajeny. Wyſchnoſcź njedowoli joho pohrjeb a bu
cźěło hakle 30. decembra 1799 na Bonapartowu porucžnoſcź z cžeſcźu
pohrjebane. We lěcźe 1802 bu cźěło do Roma pſchewjezene a 17. februara
we baſilicy ſwjatoho Pětra pohrjebane.

Wſchitko, ſchtož běſche Pius zawoſtajił, bu hako francózſke
wobſedźeńſtwo prjecž wzate a pſchedate.

We Parizu běſche wulke zradowanjo a knježeŕſtwo prajeſche, zo po Piuſu
♣VI.♠ žadyn bamž wjacy njebudźe [73]⁾. A Francózowje ſo ze wſchitkimi
mocami wo to ſtarachu, zo by wuzwolenjo njemóžne było. Rom běſche we
jich mocy a kardinalowje běchu po krajach rozehnacźi. (Skóncženjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Na 4. oktobra bu wyſokodoſtojny k. Józef Hoffmann,
kanonikns kantor naſchoho tachantſtwa, za ſeniora powyſcheny.

Z Budyſchina. Na 5. t. m. bu dotalny adminiſtrator k. Jan Heidrich za
fararja w Grunawje pola Oſtritza pſched konſiſtoriom wobkrucźeny.

Z Budyſchina. Wyſokodoſtojny k. ſenior Hoffmann běſche zańdźeny tydźeń
na ſchulſkej viſitacii we łužiſkim němſkim wokrjeſu.

Z Budyſchina. Jutſe 16. t. m. budźa prěnje katholſke kemſche w Lubiju,
hdźež je měſchcźanſka rada na próſtwu katholikow tamniſchu cyrkwicžku
ſwjatoho Ducha měſacžnje junkrócź k tomu wotſtupiła. Prěnje kemſche
změje naſch hnadny k. biſkop, potom wobſtaraja je budyſchinſcy duchowni.

Z Budyſchina. W tudomnym a tež w žitawſkim lazarecźe je wóndanjo
krónprynceſna na wopytanju pobyła. W Žitawje je wjele Francózow a ſu tam
hižo někotſi ſwjate ſakramenty doſtali.

<pb n="167"/>

Z Budyſchina. Tudomny dom rjemjeſniſkich (Geſellenhaus) na garbaŕſkej
haſy je nimale we wſchitkim hotowy, a móže ſebi jón nětko kóždy
wobhladacź, kiž wo to rodźi. Domownik, kotryž je ſobu tež hoſpodaŕ abo
hoſcźencaŕ za ſobuſtawy towaŕſtwa rjemjeſniſkich, pokaže jón kóždomu
rady. Dokelž ma towaŕſtwo na tónle dom hiſchcźe wjele dołha, běſche wone
w nalěcźn wobkzamknyło, pſchez dobrocźeŕſku loteriju něſchto wuwikowacź.
Měſchcźanſke knjenje a nježny běchu zwólniwe, k temu dary hako dobytki
dźěłacź a hromadźicź, kaž tež loſy po 5 nſl. z dowolnoſcźu wyſchnoſcźe
pſchedawacź. Wone ſu ſo we wobojim naſtupanju khwalobnje a horliwje
prócowałe a po cyłym kraju pola katholſkich a tež proteſtantſkich wjele
pſchecźelow tuteje ſwojeje naležnoſcźe naproſyle. Jich wulke dźěło je
Bóh požohnował. Tak móžeſche prěnje dny oktobra wuſtajeńca wſchitkich
darjenych dobytkow we wulkim ſalu towaŕſchnoho domu bycź. Wſchěch
dobytkow, bjez nimi rjane wěcy a w płacźiznje hacž do 16 toleri, běſche
1257. Skóncžnje běſche 5. t. m. loſowanjo. Loſow běſche tak wjele
rozpſchedatych, zo wjacy hacž tſecźina doby a zo mějeſche towaŕſtwo
cžiſtoho wužitka pſchez 500 toleri Wyſche tohole je ſebi towaŕſtwo
pſchecy wjacy dobrocźerjow dobyło, kotſiž joho wužitnoſcź a wažnoſcź
ſpóznaja a je tohodla ze wſchelakimi darami za dom a hoſpodaŕſtwo
podpjeraja. Tak je k. młyńk Wawrik z Kanec prěnje łožo abo póſłanjo
domej rjemjeſniſkich darił, za cžož ſo jomu z tutym zjawny dźak praji z
powjeſtwom, zo je towaŕſtwo pſchez joho dobrocźiwoſcź zańdźenu njedźelu
prěnjoho hoſcźa z cuzby (ze Schlezynſkeje) hoſpodowacź mohło. Rady
bychmy hiſchcźe wjacy katholſkim młodźencam hoſpodu poſkicźili! Schtóž
chce něſchto za towaŕſtwo a joho dom daricź, wozjeẇ to präſeſej
towaŕſtwa, k. Dienſtej, abo protektorej towaŕſtwa, k. ſcholaſtikuſej
Kucźankej.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Zańdźenu ſobotu rano wumrje tudy po dołhej khoroſcźi k.
konſiſtorialny radźicźeŕ a faraŕ Anton Zeller w Nowych Dreždźanach. Wón
narodźi ſo 5. julija 1807 w Planje w Cžechach a doſta duchownſku
ſwjecźiznu 3. anguſta 1834; 1835 bu kapłan w Lipſku, 1837 kapłan a
direktor ſchule w Dreždźanach, 1848 faraŕ w Chemnitzu, potom w
Hubertusburgu a wot 1861 tudy.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. We Fulda běſche 12. t. m. wulka zhromadźizna nabožnych
pucźowarjow. Woni wozjewja proteſt pſchecźiwo najnowſchim ſkutkam
Italſkeje a próſtwu na wjeŕchow Němſkeje dla zakitanja bamžowoho prawa.

Němſka. Hrózbna wójna traje dale. Najwažniſche je, zo Francózowje we
wjecžornej a połdniſchej ſtronje kraja pomocne, woſebje tež dobrowólne
wójſka pſchihotuja. Tola buchu hižom dźěle wobeju ſtronow wot Pruſkich a
Bajerſkich zbite. Tež ſu Francózowje někotre wupady z Metza a z Pariza
ſcžinili. Němcy pſchihotuja ſo nětko woſebje na ſylne bombardirowanjo
Pariza.

<pb n="168"/>

Italſka. Kral Viktor Emmanuel je dał w bamžowym kraju za ſo wothłoſowacź
a deputacija je jomu wunoſchk abo pſchehlad wothłoſowanja do Florenca
pſchinjeſła. Pſchi tym dźeržeſche kral dźakownu rycž, w kotrejž
ſkóncžnje ſwobodu cyrkwje a njewotwiſnoſeź bamža lubjeſche. Ale to ſu
jenož prózne ſłowa, ſkutki ſu runje napſchecźiwne! Kralowſki dekret w
nowinach wozjewja, zo je bamžowy kraj nětko kralowſtwej Italſkeje
pſchidźěleny t. r. bamžej wzaty. Kak by ſo kralej lubiło, hdy by lud w
Italſkej pſchez plebiscit (wothłoſowanjo) praſchany był, hacž chce joho
dale za krala wobkhowacź?

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 291. Marija Micžkec z Cžornoho Hodlerja;
292. Mikławſch Wólman z Łuha; 293. J. K. z Kh.; 294. Michał Robel z
Pazlic; 295. Mikławſch Matijeſchk z Pazlic; 296. Michał Lebza z Pazlic.

Na lěto 1869 zapłacźi: 405. M. Lebza z Pazlic.

♣NB.♠ Dźenſa za tydżeṅ wuda ſo nowy zeſchiwk „Žiwjenja Swjatych“ a to 6
liſtnow. Duž proſymy wo dopłacżenjo zaſtatych pſchinoſchkow.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenej: Bertha Madlena, dź. tachantſkoho regiſtratora
Jurija Bandy, z B.; Marija Hulda, dż. krawca Michała Žura z B.

Z Ralbic. Kſchcżeni: Pětr a Hana, dwójnikaj Jurija Schejdy (Konechta) ze
Smjerdżaceje; Jakub, ſ. Mikławſcha Mechele (Suchoho) z Róžanta; Jurij
Michał, ſ. Mikławſcha Weclicha z Ralbic; Marija Madlena, dź. Mikł. Lebzy
(Buka) z Konjec; Pětr Pawoł, ſ. Pětra Glawſcha z Róžanta. — Zemrjecźi:
Pětr a Hana, dwójn. Schejdy ze Smjerdźaceje, 2 dn.; Jakub, ſ. Mikł.
Mechele z Róžanta, 5 dn.; Mikławſch Neumann ze Schunowa, 50 l.; Herta,
njeb. Jana Kumera zaw. mandż. dźowka z Łazka, 66 l.; Khata, njeb. Jakuba
Cžornaka (Wenki) zaw. mandż., 80 l. — Wěrowani: Jan Wowcžeŕk ze Sulſchec
z Mariju Wicźazec (Bětnarec) z Ralbic; Ottomar Imiſch z Rakec z Hanu
Frencelec z Měrkowa; Pětr Schewe z Hory z Madlenu Rolic z Ralbic; Jurij
Žur z Ralbic z Madlenu Rachelec z Schunowa.

Z Radworja. Kſchcźeni: Jan, ſ. Handrija Cźěſle z Khaſowa; Michał, ſ.
Mikławſcha Wrobla z Nowych Boranec; Mikławſch, ſ. Mikławſcha Delana z
Boranec; Auguſta Marata, dź. Korle Ernſta Děddo z Khwacżic; Marija
Auguſta, dż. Jana Kudźele z Lutoweža. — Zemrjecźi: Pins Joachim, ſ. Jana
Zoſela z Měrkowa, 1 l. 3 tydź. 4 d.; Hana, dż. Jakuba Běrka z Khelna, 6
dn.; Hana, m. Jana Lorenca z Radworja, 32 l. 5 m. 24 dn.; Khata, m.
Michała Hicki z Radworja, 49 l. 10 m. 4 tydż.; Handrij Pjecžka z
Radworja, 51 l. 10 m.; Marija Schponec z Cžornoho Hodlerja, 51 l. 20 dn.
— Wěrowanaj: Korla Bjedrich Winkler z Noweje Wſy, z Hańžu Lorencec z
Radworja.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: wudowa
Kocorowa z Kanec 100 tol.; kubleṙ M. J. z M. dwaj kamjenſkaj dołžnaj
liſtaj po 25 tol. ♣litera E.♠ 338 a 595 z kuponami wot 1. hapryla 1871;
kruwaŕ pola tohoſamoho 20 nſl.; M. R. z Budyſchina 3 tol.; Haṅža Juſtec
z Jaſeṅcy 5 tol.

Hromadże: 4348 tol. 5 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 21. 5. novembra 1870. Lětnik 8.♠

Surowſtwa napſchecżo wjeṙchowſtwu bamžow Piusa ♣VI.♠ a Piusa ♣VII.♠

(Skóncženjo.)

We tutych zrudnych cžaſach wukonjeſche němſki khěžor Franc poſledni
krócź ſwoje zaſtojnſtwo hako zakitaŕ cyrkwje. We poſlednjej woli Piusa
♣VI.♠ běſche poſtajene, zo dyrbi ſo wuzwolenjo nowoho bamža ſtacź,
hdźežkuli móže ſo wjetſchi dźěl kardinalow ſwobodnje zhromadźicź. Hako
tajke měſto pokaza ſo Venedig. Tam zeńdźechu ſo pod zakitom khěžora
Franca ze wſchitkich ſtronow 35 kardinalowje a wuzwolichu 14. měrca 1800
kardinala a biſkopa wot Imola, Hrehorja Barnabaſa Chiaramonti, [74]⁾
kotryž hako bamž mjeno Pius ♣VII.♠ pſchija. W cyrkwi ſwjatoho Jurija we
Venedigu bu 21. měrca 1800 ſwjedźeńſcy krónowany. Mnozy wjeŕchowje, mjez
nimi ruſki khěžor Pawoł ♣I.,♠ póſłachu ſwojich póſłancow k njomu.

Z pomocu pſchecźelnych wjeŕchow, woſebje němſkoho khěžora, móžeſche 3.
julija 1800 Pius ♣VII.♠ do Roma cźahnycź. Lud joho z wulkej radoſcźu
witaſche. Piusowy prěni pucź běſche do cyrkwje ſwjatoho Pětra, zo by ſo
najſwjecźiſchomu ſakramentej modlił. We měrje, kotryž Rakuſka 8.
februara 1801 we Luneville z Napoleonom ſcžini, bu bamžej kraj zaſy
wrócźeny. Tola woſtachu wokrjeſy Bologna, Ferrara, Forli, Ravenna wot
njoho wottorhnjene.

Prěnja ſtaroſcź Piusowa běſche, po móžnoſcźi zahojicź rany, kotrež
běſche zběžkaŕſtwo a cuze knježeŕſtwo krajej a cyrkwi nadźěłało. We
paſtyŕſkim piſmje pokazowaſche na najpſchihodniſche ſrědki, z kotrymiž
mohłe ſo wobſchkodźenja <pb n="170"/>ſwjateje cyrkwje zamjezowacź a
wuporjedźecź. Pſchez zlutniwoſcź, dobre zarjadowanjo a rozomne
rozdźělenjo dawkow pſchihotowaſche pucź k wotpłacźenju wulkoho dołha (na
13 milijonow toleri), kotryž kraj cźiſchcźeſche. Pſchez ſwobodne zakonje
wolóžeſche wikowanjo mjez ludom a ſtaraſche ſo wo to, zo bychu dobre
ſlěborne pjenjezy we kraju byłe.

Napoleon, kotryž běſche wot 15. decembra 1799 prěni konſul (najwyſchſchi
zaſtojnik) we Francózſkej, widźeſche derje, zo dotalny njeporjad a
měſchenca we francózſkich krajach jeno do hubjenſtwa wjedźe. Tež
francózſkomu ludej běſche ſo zběžkaŕſke tyranſtwo dawno hižom
woſtudźiło. Z bamžom bu wo zrjadowanju cyrkwinſkich naležnoſcźow wjele
jednane, a 15. julija 1801 tak mjenowany konkordat wobzamknjeny, we
kotrymž drje buchu cyrkwi wſchelake prawa zaſy wrócźene, ale krajna
wyſchnoſcź pſchewjele mocy napſchecźo cyrkwi wobkhowa. Tale móc bu
hiſchcźe rozſchěrjena pſchez pſchidawk, kotryž Bonaparte ſamowólnje
konkordatej pſchida. Podarmo pſchccźiwjeſche ſo Pius ♣VII.♠ wukonjenju
tutych pſchidawkow. Konkordat bu 18. hapryla 1802 za Francózſku
wozjewjeny. Cyrkwinſke kubła njebuchu wrócźene a duchownym bu mzda
wuſtajena, pſchez cžož wot wole krajnych zaſtojnikow wotwiſowachu.

Bonaparte bu 2. auguſta za cžas-žiwjeńſkoho konſula pomjenowany a 18.
meje 1804 za khěžora wuzwoleny a wza mjeno Napoleon ♣I.♠ na ſo.

K wobkrucźenju a pſchekraſnjenju ſwojeje mocy žadaſche wot bamža
krónowanjo. Pius ♣VII.♠ njechaſche to cžinicź: a wſchelacy wjeŕchojo
jomu to wotradźachu a Ludwig ♣XVIII.♠ pokazowaſche na ſwoje herbſke
prawa na francózſki trón. Napoleon pak ſwoju žadoſcź njewoſtaji a bamž
měnjeſche, zo ſnadź pſchi tejle pſchiležnoſcźi někotrežkuli wolóženjo za
cyrkej wudobudźe.

Dźeń 2. novembra 1804 poda ſo Pius na pucź do Pariza, 2. decembra
pſchipołdnju ſta ſo krónowanjo, Napoleon ſtaji ſebi ſam krónu na hłowu a
daſche ſo wot Piusa hako khěžor žałbowacź. Pius bu we Parizu jara
cžeſcźeny, ale Napoleon bu na to zawiſtny. Pius ♣VII.♠ njemóžeſche pola
njoho nicžo wulke za cyrkej wuſkutkowacź, ale bu ſam nimale hako jaty
pſchez 4 měſacy we Parizu dźeržany. Napoleon jomu ani njedowoli, po
ſwojej woli do teje abo tamneje cyrkwje hicź. Hakle 4. hapryla 1805
doſta Pius dowoluoſcź k woteńdźenju. Pius ♣VII.♠ běſche zaſy we Romje.
Tola njeběſche prawy měr mjez Napoleonom a bamžom. Bamž běſche
Napoleonej krónowanjo hako italſkoho krala zapowjedźił. Napoleon
hněwaſche ſo na bamžowu móc a wupraji zjawnje ſwoju zrudobu nad tym, zo
je na ſwěcźe něchtó, kotrohož móc cžłowjekam wjacy płacźi, dyžli joho.
Tohodla pytaſche bamžowu móc wobmjezowacź a ſebi joho podcźiſnycź.

Hižon we meji 1805 wuda Napoleon wſchelake, cyrkwi ſchkódne zakonje.
Francózſkich biſkopow chcyſche wot Roma njewotwiſnych ſcžinicź a pod
ſwobodnoho francózſkoho patriarchu ſtajicź. Tež we Italii zawjedowaſche
ſchkódne nowotaŕſtwa: po ſwojim ſpodobanju ſtajeſche tam biſkopow,
kotrychž bamž njewobkrucźeſche. Zběhny wſchelake klóſchtyrſke rjady a
dowoli duchownym, mnicham a klóſchtyrſkim knježnam žeńtwu. Mandźelſtwo
wuprajeſche za rozdźělomne. Bamž njemóžeſche tajkim njeporjadam změrom
pſchihladowacź.

<pb n="171"/>

Tola Napoleon pytaſche hiſchcźe dalſche winy k njepſchccżelſtwu. Tak
žadaſche wot bamža, zo by mandźelſtwo Napoleonowoho bratra Hieronyma
rozwjazał. Dale chcyſche Napoleon, zo by bamž wjeŕchowſkich póſłancow
wot ſo póſłał, kotſiž ſo jomu njeſpodobachu; a zo by jendźelſke łódźe z
romſkich pſchiſtawow wuzamknył. We piſmje wot 13. februara 1806 piſaſche
bamžej hordy liſt, we kotrymž tele ſwoje žadoſcźe wuprajeſche a
pſchiſtaji: „Wy ſcźe knježeŕ we Romje, ale ja ſym khěžor; toho dla
dyrbja moji njepſchecźelowje tež waſchi njepſchecźelowje bycź.“

Pius njemóžeſche do tychle žadanjow zwolicź, dokelž dyrbjał tak pſchecy
z Napoleonom ſobu wojowacż napſchecźo wjeŕcham, kotſiž jomu žaneje
kſchiwdy cžinili njeběchu. Toho dla wotmołwi Napoleonej, zo hako
ſłužownik měra a naměſtnik toho Boha, kotryž pokoj lubuje, njepſcheſtawa
Boha wo ſkóncženjo wójnow a njeměra proſycż.

Tele wotmołwjenjo hněwaſche Napoleona, kotryž prajeſche, zo drje we
Romje za to dźerža, zo ſo wón jich boji. Tohodla Napoleon z nowa
hrožeſche, ale Pius ♣VII.♠ jomu měrnje wotmołwi: „Jelizo ſo waſcha
majeſtoſcź we wobſedżenju mocy cžuje, ſpóznawamy a wuprajamy tola, zo
wyſche wſchitkich knježerjow je Bóh, kotromuž je wſchitka cžłowjeſka móc
poddata, a kotryž ſprawnoſcź a njewinowatoſcź zakitacź wě.“

Napoleon wotmołwi z nowym hroženjom a daſche 7. januara 1808 Ankonu a
Civita Vecchia z Francózami wobſadźicź; haj 2. februara 1808 napadny
Napoleonowy general Miollis Rom. Pins ♣VII.♠ napomiuaſche ſwoje wójſko a
lud k měrej a proteſtirowaſche napſchecźo tomu we piſmje, kotrež we
Romje pſchebywacym póſłancam pſchepoda.

Wſchitko to pak nicžo njepomhaſche. Napoleon wza cyły kraj do ſwojeje
mocy, wza bamžej ſwětne knježenjo. Bamžowi wojacy buchu do francózſkoho
wójſka ztykani. Wyſchkowje, kotſiž tomu pſchizwolicź njechachu, buchu
jecźi do Mantua póſłani. Kardinalowje a wyſchſchi duchowni buchu z dźěla
z Roma wupokazani, z dźěla do jaſtwow ztykani.

Hdyž ſo bamžowy wyſchſchi miniſter kardinal Pacca francózſkoho póſłanca
na tute njeſprawnoſcźe wobcźežowaſche, wotmołwi tutón, zo dyrbi cyły
italſki kraj zjenocźeny bycź k Napoleonowomu zakitej. Hdyž bamž khěžorej
pomhacź njecha, dha jomu ſchkodźi. Toho dla dyrbi ſo knježeŕſtwo
pſcheměnicź a kraj dobycź. Tola njebudźeja bamžej duchowne prawa we
nicžim pſchikrótcžene, ale woſtawa biſkop wot Roma, kaž joho
prjedownikowje.

Pius ♣VII.♠ daſche 19. hapryla 1808 piſmo wozjewicź, we kotrymž wupraji,
zo je z cyłym ſwětom we měrje žiwy a zo ſo toho dla joho kraj wudobycź
njemóže, khiba z njeſprawnej namocu. Napoleon pak woſta pſchi ſwojim.
Bamžowe krajiny Urbino, Ankona, Macerata, Kamerino buchu italſkomu
kraleſtwu pſchidźělene. Wſchitkomu duchownſtwu bu porucžene, zo dyrbja
ſo hacž do 25. meje 1808 do Italije wrócźicź abo zhubja wſchitko, ſchtož
wobſedźa.

Schtyrjo a dwacycźo kardinalojo běchu zahnacźi a njeſmědźachu ſo domoj
wrócźicź. Wyſocy zaſtojnikowje buchu jedyn po druhim do jaſtwa ſadźeni.
Po<pb n="172"/>darmo wobcźežowaſche ſo bamž napſchecźo tajkim
cžinjenjam. Dwójcy hižon běſche Napoleonej z wuzamknjenjom z cyrkwje
hrozycź dał.

Napoleon na nicžo njedźiwaſche, ale wuda 17. meje 1809 we Winje wukaz,
zo dyrbi ſo poſledni zbytk bamžowoho kraja francózſkomu krajej
pſchidźělicź. Bamžej bu lětnje 533,000 toleri mzdy z dokhodow ze
wſchelakich kubłow wuſtajene. Rom dyrbjeſche bycź khěžorowe měſto. Tónle
wukaz bu 9. junija 1809 we Romje wozjewjeny.

Pius ♣VII.♠ prajeſche pſchi tym: „Dowěrju ſo na Boha a na pobožne
modlitwy wěriwych.“ Hnydom zeſtaja we italſkej rycži proteſt napſchccźo
pſchemocowakej a porucži, zo dyrbi ſo wuzamkace piſmo potajnje
pſchihotowacź. Nazajtra (10. junija) rano po božej mſchi wupraji Pius
pſched ludom, zo dyrbi prawa cyrkwje njepſchikrótcžene zaſtawacź, a zo
wot njepſchccźela mzdu bracź njemóže. Zjawnje wupraji na to wuzamk
(♣excomunicatio♠) na pſchemocowaka a joho radnikow a pomocnikow.
Wuzamkace piſmo bu na durje tſjoch cyrkwjow pſchibite. Pſchez to bu z
cyrkwinſkoho zhromadźeńſtwa wuzamknjeny kóždy, kotryž cyrkwinſkomu
krajej ſchkodu cžini; tola běſche kóždomu kſcheſcźanej zakazane, tajkomu
wuzamknjenomu na cžaſnym kubłe abo prawje ſchkodu cžinicź.

Francózſcy wojacy drje tele piſmo bórzy zwottorhachu, ale Rom běſche
wuzamknjenjo zhonił. Napoleon ſměſcheſche tutón wuzamk a piſaſche wo tym
italſkomu vicekralej: „Njewě wón ſnadź„ kak wjele je biło? Abo měni wón,
zo joho wuzamk dokonja, zo mojim wojakam brónje z rukow wupadaja?“ Tola
zadźěwaſche Napoleon rozſchěrjeuju wuzamkacoho piſma, dokelž ſo
ſcźěhwkow bojeſche. We ſwojich cžaſopiſach ſpytowaſche dopokazacź, zo
bamž prawo nima, tajkoho muža, kaž wón je, z cyrkwje wuzamknycź.

Pius widźeſche, ſchto na njoho cžaka. Toho dla daſche durje ſwojoho
hrodu zamurjowacź a prajeſche ſwojomu ludej pſchez piſmo božemje. Na
ranjo 6. julija pſchelězechu francózſcy wojacy pod nawjedowaujom
generala Radota murje bamžoweje zahrody a rozbichu hrodowſke durje.
Radot dźěſche do jſtwy, hdźež bamž z někotrymi kardinalemi za blidom
ſedźo něſchto piſaſche. Pius ſtany a wopraſcha ſo: „Cžoho dla kazycźe
pokoj mojoho wobydlenja? Schto chcecźe tudy?“ Radot žadaſche we
khěžorowym mjenje wotſtupjenjo cyłoho cyrkwinſkoho kraja. Pius jomu
wotmołwi, zo to cžinicź njemóže a njebudźe. Radot jomu wotmołwi: „Tak
mam porucžnoſcź, was z Roma wotwjeſcź.“

Pius ♣VII.♠ wza ſwój brevir a poda ruku kardinalej Pacca. We zacžinjenym
wozu buſchtaj ſpěſchnje wotwjezenaj. Radot ſyny ſo zboka pohoncža a
žandarmowje jěchachu zboka woza. We tužnoſcźi a próſche lětnjoho dnja
njezhubi Pius ſwój wutrobny pokoj. Ducy na pucźu dopomni ſo Pius na to,
zo njeje žane pjenjezy na pucź ſobu wzał. Toho dla wopraſcha ſo
kardinala, hacž ma pjenjezy pſchi ſebi? Pacca wotmołwi, zo njeje khwile
měł, ſo z pjenjezami zaſtaracź. Wucźežeſchtaj móſcheń a hladaſchtaj,
ſchto mataj pſchi ſebi. Pius mèjeſche 1 papetto (8 nſl. 6 np.), Pacca 15
bajocchi (6 nſl. 4 1/2 np.), hromadźe 35 bajocchow abo poł tolerja
pjenjez pſchi ſebi. Pius połoži ſwój pjenjez do ruki a pokaza jón
generalej, z poſměwknjenjom prajicy: „Hlejcźe, to je wſchitko, ſchtož
mam.“ <pb n="173"/>Jomu njeběſche cźežko tule khudobu znjeſcź, dokelž
běſche we klóſchtrje nawuknył, wſchitkoho cžaſnoho kubła ſo wotrjec.

Spěſchnje dźěſche pucźowanjo na Florenc a Turin. Horcota a wobcźežnoſcźe
pucźowanja kažachu Piusowu ſtrowoſcź, tak zo dyrbjachu we Cenis 2 dnaj,
we Grenoble 11 dnjow wotpocžowacź. We Valence wopyta měſto, hdźež běſche
joho prjedownik Pius ♣VI.♠ wumrjeł. Wſchudźom žadaſche lud joho
požohnowanjo. We Nizza běſche pſchi joho pſchithadźe na 16,000 ludźi
zhromadżenych. Skóncžnje pſchińdźechu 9. auguſta 1809 do pſchimorſkoho
měſta Savona we krajinje Genua. Pſchewodźacy kardinal Pacca bu wot njoho
dźěleny a na twjerdźiznu Feneſtrella we Alpach dowjedźeny.

We Savonje běſche bamžej dwórſke ſłužowniſtwo pſchihotowane, ale Pius wo
nje njerodźeſche. Nadſcho běſche we doſpołnej khudobje žiwy. Žadyn
ſłužownik jomu njeſłužeſche, ale Pius wobſtara ſebi wſchitko, ſchtož
trjebaſche, ſam a płataſche ſam ſwojn jenicžku draſtu, we kotrejž běſche
Rom wopuſchcźił. K zežiwjenju a zaſtaranju doſtawaſche wſchědnje 5 paoli
(23 nſl.), a dyrbjeſche jałmožny dobrocźiwych měſchcźanow hladacź.

Pius tež tudy do Napoleonowych žadanjow njezwoli a njechaſche hako jaty
biſkopow wobkrucźicź, kotrychž běſche ſebi Napoleon zwuběrał a na
biſkopſke měſta ſtajił. We piſmje wot 29. auguſta 1809 zacźiſny wſchitke
tajke žadanja. Nětko chcyſche jomu Napoleon ſwój cyły hněw nazhonicź
dacź. Pius bu do jſtwy zamlnjeny a njeſmědźeſche do cyrkwje khodźicź.
Wojacy wzachu jomu brevir a njeběſche jomu ani dowolene něſchto piſacź.
Po někotrych tydźenjach drje bu jatoſcź trochu wolóžena, ale pſchecy bu
krucźe wobſtraženy a njeſmědźeſche z nikim rycžecź, khiba we
pſchitomnoſcźi wojakow. Tež njebu jomu dowolene, liſty piſacź abo bracź.
Tak trajeſche to tſi lěta. Napoleon piſaſche jomu wuſměſchacy liſt do
jaſtwa.

Pias njeſeſche wſchitko ſcźeŕpnje a wotmołwi Napoleonej: „Twoje hroženja
chcu k nohomaj Kſchižowanoho połožicź. Bohu zawoſtaju, zo by wón ſwoju
wěc wjecźił. Pſchetož moja wěc je joho wěc.“

Napoleon chcyſche cyrkwinſke knježeŕſtwo we Parizu zaſydlicź a pſchez
njekatholikow wſchitkich krajow wobknježicź. Toho dla powoła we decembra
1809 wſchitkich kardinalow do Pariza a piſma duchownych wyſchnoſcźow
buchu tam pſchenjeſene. Tſinacźo kardinalowje ſo jomu prawje
njeſpodobachu, dokelž jomu we wſchitkim po woli cžinicź njechachu. Tym
zakaza we cžeŕwjenej kardinalſkej draſcźe khodźicź a wotznamki ſwojeje
doſtojnoſcźe noſycź a buchu po francózſkich měſtach roztykani.

Pſchez piſmo wot 16. novembra 1810 powoła Napoleon cyrkwinſku radu do
Pariza, kotraž dyrbjeſche wuradźecź, kak by ſo hodźiło bjez bamža
wobſtacź. Powołani běchu zwjetſcha zwólne ſtworjenja a radźachu jomu, zo
by krajny koncil zhromadźił, na kotrymž bychu ſo tele naležnoſcźe
najlěpje zrjadowacź dałe.

Napoleon powoła dha pſchez piſmo wot 25. hapryla 1811 francózſkich a
italſkich biſkopow do Pariza na koncil. Tak zeńdźechu ſo 104 biſkopja, a
wuzwolichu pjecźoch, kotſiž dyrbjachu do Savony k bamžej hicź a jomu
Napoleonowe měnje<pb n="174"/>njo zjewicź. Tutón žadaſche, zo by bamž
Napoleonej poddanſku ſwěru pſchiſahał a móže potom we Romje pſchebywacź.
Jeli pak do toho njezwoli, budźe do Avignona (we Francózſkej)
pſchewjedźeny, hdźež budźe hako ſwobodny knježeŕ dźeržany, dwaj
millionaj frankow (533,000 tolerjow) mzdy doſtanje, a duchowne
knježeŕſtwo ſwobodnje wukonjecź ſmě. Tež chcyſche jomu dowolicź, zo ſmě
wjeŕchowſkich póſłancow pſchi ſebi měcź.

Pius njedopjelni žadanja biſkopow, Napoleonej pſchikhilenych, ale
žadaſche najprjedy za ſo ſwobodu, prjedy hacž chcyſche ſchto wucžinjecź.

17. junija 1811 bu koncil pſchez kardinala Feſch ſwjedźeńſcy wotewrjeny.
Wſchitcy wuprajichu katholſke wěrywuznacźo a ſlubichu bamžej
poſłuſchnoſcź. Někotſi njebojazni biſkopowje žadachu, zo dyrbi ſo bamžej
najprjedy ſwobodnoſcź zaſy dacź, ale Napoleon njechaſche jich ſłyſchccź.
Hdyž we poſedźenju 10. julija 1811 wjetſchina biſkopow wupraji, zo
nimaja móc a prawo, namjetowane a pſchedpołožene wěcy wuradźowacź,
zběhny Napoleon koncil a póſła tſjoch biſkopow do Vincennes do jaſtwa,
dokelž běchu prawa cyrkwje krucźe zakitali.

Na to prócowaſche ſo, zo by biſkopow pſchez ſwoje miniſterſtwo na ſwoju
ſtronu doſtał a powoła potom jenož tajkich na koncilſku zhromadźiznu, z
kotrychž běſche wuſkuſchował, zo napſchecźo njomu dźěłacź njebudźeja.
Cźi dha 5. auguſta 1811 do khěžorowych žadanjow zwolichu. Wotpóſlani
tutych biſkopow doſtachu 20. ſeptembra 1811 někajke pſchizwolenjo wot
bamža, kotryž chcyſche tak cyrkwi měr dobycź. Ale to njeběſche
Napoleonej doſcź a póſła toho dla zaſy ſchtyrjoch biſkopow k Piuſej;
tola Pius woſta wobſtajnje kruty. Tohodla wupraji Napoleon 20. oktobra
1811 cyły konkordat za zběhnjeny a póſła biſkopow domoj. Tajki dha
běſche kónc koncila, kotryž běſche ſwětny wjeŕch powołał.

Dźeń 9. junija 1812 dóſta bamž nahle porucžnoſcź, zo dyrbi ſo na pucź do
Francózſkeje pſchihotowacź. Zo by njeznaty pucźował, dyrbjeſche ſo
bamžowſku draſtu ſwlec. Hižon 10. junija dyrbjeſche ſo na pucź podacź.
Pſchi wobcźežnym pucźowanju ſkhorje Pius, a tola dyrbjeſche dale
pucźowacź. — 20. junija 1812 pſchińdźe do Fontainebleau, ale běſche
tajki, zo běſche ſo wo joho žiwjenjo bojecź. Někotre měſacy ležeſche
tudy khory. Jeno tajcy kardinalowje a biſkopowje ſmědźachu joho
wopytowacź, kotſiž běchu Napoleonej pſchikhileni. Cźi ſo doſcź
prócowachu, zo bychu joho wolu zhibnyli. Tež Napoleon da jomu tudy
něſchto ſwobody a daſche jomu 1813 k nowomu lětu zbožo pſchecź a ſo na
joho ſtrowoſcź napraſchowacź.

Hdyž běſche tak pucź wurubany, pſchińdźe Napoleon ſam k bamžej a
jednaſche 5 dnjow z nim. Tudy ſo prawje pokaza, zo je na zemi hiſchcźe
wyſchſcha móc, hacž móc hruboho wudobywarja krajow. Hdyž běſchtaj dołho
a wótſe ſo rozrycžowałoj, naſpomni Pius z krótka, ſchto je k zdźerženju
wěry a cyrkwje ſkutkował a cźeŕpjeł. Kedźbnje poſłuchaſche Napoleon na
njoho, a hnuty wot tuteje japoſchtołſkeje ſylnoſcźe, rjekny: „Na waſchim
měſcźe budźich ja toſame cžinił.“

Napoleon dotłócži tudy tak daloko, zo bamž 25. januara 1813 někotre
pſchedběžne wuſtajenja k měrej podpiſa, kotrež móc a prawa cyrkwje
wobſchkodźeja; tola bu ſobu wuměnjene, zo budźe bamž tule wěc najprjedy
z kardinalemi wuradźecź. <pb n="175"/>Někotſi kardinalowje cžinjachu
Piuſa na ſtrachi a ſchkody kedźbnoho, kotrež móžeja z tutoho wujednanja
za cyrkej naſtacź. Toho dla piſaſche Pius 24. měrca 1813 Napoleonej liſt
a zjewi jomu, zo tamne podpiſane wuměnjenja žaneje płacźiwoſcźe nimaja.

Napoleon toho dla na njoho hrubje zakhadźeſche a daſche jomu žandarmu za
ſtražnika. Kardinalow, kotſiž běchu k tomu radźili, daſche pokhoſtacź a
do jaſtwa ſadźicź a wozjewi tamne pſchedběžne wujednanja hako za cyły
kraj płacźiwy zakoń.

Hdyž ſo lěto 1813 ſwojomu kóncej bližeſche, žadaſche Napoleon bóle za
měrom z duchownym wjeŕchom cyrkwje. Toho dla namjetowaſche Piuſej, zo by
ſo zaſy do Roma wrócźił a něſchto wot cyrkwinſkoho kraja wobkhował.
Pius, kotryž hiſchcźe jaty we Fontainebleau pſchebywaſche, wozjewi
Napoleonej we piſmje wot 21. januara 1814, zo herbſtwo ſwjatoho Pětra
hinak njewozmje, hacž cyłe a njepſchikrótcžene.

Napoleon porucži, zo dyrbi ſo Pius ♣VII.♠ hnydom na pucź do Savony
podacź. Nichtó njeſmědźeſche joho pſchewodźecź. Kardinalowje buchu
pſchez žandarmſkich wyſchkow do wſchelakich měſtow dowjedźeni. 11.
februara 1814 běſche Pius zaſy we Savonje, a woſta tudy jaty.

Hakle hdyž běſche Napoleonej połojca kraja wotdobyta, wuda 10. měrca
1814 piſmo, pſchez kotrež Piuſej zaſy ſwobodu da a jomu dżěl
prjedawſchoho wobſedźeńſtwa zaſy wrócźi. Tola najrjeńſche a najbohatſche
krajiny khowaſche hiſchcźe za ſo. Tež jatym biſkopam bu ſwoboda data.

Dóſtawſchi po dołhej jatoſcźi zaſy ſwobodu, khwataſche Pius do ſwojoho
kraja a pſchińdźe 31. měrca 1814 do Bologna. Běſche to tónſamy dźeń, na
kotrymž zjenoſcźeni wjeŕchowje dobycźeŕſcy do Pariza cźehnjechu.

24. meje 1814 cźehnjeſche Pius ♣VII.♠ do Roma. Rakuſka a jendźelſka
cžeſtna ſtraža joho tam pſchewodźeſche. Lud joho z wulkimi
ſwjatocžnoſcźemi domoj witaſche. Cyła Italia zradowaſche ſo nad joho
zaſypſchińdźenjom. Njewuprajna běſche radoſcź, hdyž Pius ♣VII.♠ po wjele
lětach zaſy prěni krócź z balkona vatikanſkeje cyrkwje ſwoje
požohnowanjo Romej a ſwětej wudźěli.

Scźěhowace lěto doſta bamž zhubjene krajiny naſpjet a na winſkim
kongreſſu bu (9. junija 1815) wot wjeŕchow za njewotwiſnoho knježerja
zaſy pſchipóznaty. Dokelž pak po wujednanjach tutoho kongreſſa dźěl
kraja pſchi rěcy Po wot cyrkwinſkoho kraja wotdźěleny woſta a
wobſchkodźenja cyrkwinſkoho kubła narunane njebuchu, wupraji bamž tute
wujednanja za njedoſpołne.

Rom běſche we tutych zrudnych cžaſach wjele ſchkodował. We lěcźe 1800
mějeſche 153,000 wobydlerjow. We lěcźe 1813 běſche jich jeno 117,000. —
Woſobne ſwójby běchu Rom wopuſchcźiłe, druhe běchu do khudoby zapadnyłe.
Cuzownikowje njepſchikhadźowachu wjacy do Roma, dokelž tam bamž
njeběſche. Woſobne zběrki běchu zebrane a po krajach roznoſchene.
Cyrkwje běchu wurubjene. Mjez ludom běchu pjenjezy žadne.

Dołhe cžaſy běchu k tomu trjeba, prjedy hacž Rom pod miłym knježenjom
bamžow zaſy k prjedawſchomu zbožu pſchińdźe.

Bamž běſche dha zaſy we ſwojim kraju. Tomu pak, kotryž běſche joho <pb
n="176"/>pſcheſcźěhał, dźěſche ſo zrudnje. Po wudobycźu Pariza podpiſa
11. hapryla 1814 we hrodźe Fontainebleau ſwoje wotrjeknjenjo wot
knježſtwa nad Francózſkej a póſła tute piſmo do Pariza. Jomu bu kupa
Elba k wobydlenju pſchipokazana a 533,000 toleri lětnoho wuměnka
wuſtajene. — 20. hapryla 1814 prajeſche Napoleon ſwojim wojakam božemje
a 28. hapryla ſyny ſo pſchewoblekany na łódź, kotraž dyrbjeſche joho
njepóznatoho pſchewjeſcż. 4. meje 1814 wuſtupi na kupu Elba a mějeſche
tam małe knjejſtwo, pſchetož kupa běſche 7 □mil wulka a mějeſche 13,000
wobydlerjow. We zapocžatku běſche tam Napoleon změrom, ale po cžaſu
nahromadźi ſebi 1100 wojakow. Hdyž běſche zhonił, zo ſo na Winſkim
kongreſſu prawje zjednacź njemóžeja, wopuſchcźi 15. februara 1815 z 1200
ſwěrnymi ſwoju knpu a pſchewjeze ſo po morju a wuſtupi 1. měrca 1815 we
Cannes na francózſki kraj. Wojacy we Grenoble a Lyonje jomu
pſchipadowachu a 20. měrca 1815 běſche Napoleon hižon we Parizu.

We tutym cžaſu pocža ſo Muratowe wójſko do cyrkwinſkoho kraja
cźiſchcźecź a Pius ♣VII.♠ dyrbjeſche ze ſwojoho kraja cźeknycź a
pſchebywaſche někotre měſacy we Genua. Hdyž běſche Napoleon we bitwje
pola Waterloo 18. junija 1815 zbity a ſo na cźěkanju 15. julija
jendźelſkej łódźi podał, bu jomu 3. auguſta zjewjene, zo hako jaty na
kupu Helena pſchińdźe. Hižon 7. auguſta bu na łódż ſadźeny a wuſtupi 15.
oktobra 1815 na kupu Helena, hdźež 5. meje 1821 hako jaty we cuzbje
wumrje. Tak minje ſo móc a kraſnoſcż tutoho ſwěta!

Pius ♣VII.♠ pak wrócźi ſo po pſchedobycźu Napoleona zaſy do ſwojoho
kraja. Złe z dobrym płacźicy daſche Napoleonowej macźeri a druhim hewak
wſchudźom pſcheſcźěhanym ſtawam joho ſwójby měrny wucźek we Romje a
proſcheſche pola wjeŕchow, zo by ſo Napoleonej joho jatoſcź wolóžiła.

We zrudnych cžaſach běſche Pius ♣VII.♠ wyſchſche paſtyŕſtwo cyrkwje na
ſo wzał a cyrkej Knjezowu we wjele cźeŕpjenjach, pſchecźiwnoſcźach a
horjach wodźil; ale na kóncu žiwjenja běſche jomu popſchate, wohladacź
dobycźo teje cyrkwje, kotruž helſke mocy pſchemocowacź njemóžeja. 21.
auguſta 1823 wumrje we Romje, z kotrohož běſche telko lět wotehnaty był.

Tak je Bóh ſwoju wuzwolenu cyrkej a jeje najwyſchſchoho paſtyrja wodźłi
a zakitał we zrudnych cžaſach a znicžił prócowanja ſylnoho mócnarja.
Zaſy je ſo pokazało, zo nichtó bjez cźežkoho khoſtanja ſo
njepſchepſchimnje na cyrkwinym wobſedźeńſtwje.

Wotpołožmy pak wſchitku njedocžakawoſcź, hdyž hnydom božu pomocnu ruku
njewohladamy. Móžno, zo budźeja ſo naſchi njepſchecźelowje lěta dołho na
ſwojim ſkutku zradowacź a płody ſwojeje njeſprawnoſcźe wužiwacź. Móžno,
zo budźe cyrkej dołhe lěta tyſchena a jeje ſobuſtawy wjele a cźežcy
ſpytowane. Móžno, zo budźe ſo někotryžkuli katholik na ſwojim
najwyſchſchim paſtyrje pohórſchowacź a joho we joho poniženju zaprěcź.
Móžno, zo budźe někotryžkuli ſłabuſchk njepſchecźelam k woli pomhacź, na
njoho ſwarjecź, joho hanicź, joho wuſměſchecź. Wſchitko to je móžno. Ale
to njeje móžno, zo cyły katholſki lud wutrobu wotwobrocźi wot toho,
kotryž ze ſcźeŕpnoſcźu cźeŕpi za cyłu cyrkej. Móžno njeje, zo by Bóh
wjeŕſchny zabył na <pb n="177"/>toho, kotrohož je hako naměſtnika
ſwojoho jednorodźenoho Syna ſtajił, paſcź joho wowcy a jehnjata.

We ſcźeŕpnym cžakanju na božu pomoc njebudźmy pak prózdni
pſchihladowarjo. Pokazajmy cyłomu ſwětej, zo wěmy hajicź joho cžeſcź a
prawo. Podpjerajmy joho ze ſwojej jałmožnu, zo wón njetrjebał dary bracź
wot toho, kotryž je joho wobkranył a wurubił. Z pobožnymi a
njepſcheſtawacymi modlitwami wuproſchujmy pomoc toho, kotryž je pomocnik
z nuzy a horja: naproſcheny pſchez naſche próſtwy drje nam ſwoju
ſmilnoſcź wopokaza a pſchikrótcži ſwojej cyrkwi cžaſy domapytanja a z
dobycźeŕſkej radoſcźu zwjeſeli ſwěrnoho paſtyrja wěriwych.

♣H. D.♠

Serbſke piſmowſtwo.

Pola ſerbſkoho piſmowſtwa njeje we wójnſkim cžaſu puſte ležało; K.
Póſłej pſchiſłuſcha, zo na teſame pohlada.

Radwoŕſki k. kapłan Ducžman je zaſy „Žiwjenja Swjatych“ dale piſał,
kotrež je naſche towaŕſtwo ſwojim ſobuſtawam rozpóſłało. W tutym 8.
zeſchiwku ſu wopiſane žiwjenja ſwjatych martrarjow, wuznawarjow a
knježnow z druheje połojcy 4. a z prěnjeje połojcy 5. lětſtotka.
Wobſchěrniſcho ſu wopominani: ſſ. Hrehor z Nazianza, Athanaſius, Cyrill
z Jeruzalema, Baſilius Wulki, Makrina, Ambroſius, Paulinus, Pětr
Chryſologus, Měrcźin, Arſenius, Paula, Wórſchla a Jan Chryſoſtomus.
Pſchejemy jara, zo by k. ſpiſowaŕ pilnje tak dale piſał a zo by
towaŕſtwo ſpěſchniſcho pokracžowacź mohło we wudawanju tuteje wužitneje
knihi!

Z tutoho zeſchiwka je woſebity wocźiſchcż „Wótcženaſch ſ. Pětra
Chryſologa“ wuſchoł a toho runja wuńdźe woſebity wocźiſchcź k.
Ducžmanowoho naſtawka z Póſła pod napiſmom: „Surowſtwa napſchecżo
wjeŕchowſtwu bamžow Piuſa ♣VI.♠ a Piuſa ♣VII.♠“ Skóncžnje pſchihotuje k.
Ducžman katholſku protyku na lěto 1870, kotraž budźe za někotre njedźele
wudata.

Redaktor Póſła je ſchulſku knižku ſpiſał, prěnje ſerbſke „biblijſke
ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja za katholſke wucžeŕnje,“ 12
cźiſchcźowych liſtnow. Wona je wudebjena z titlowym wobrazom: Jězus,
pſchecźel dźěcźi, a z khartu ſwjatoho kraja. Nakhwilnje budźe wona hako
cžitanka ſłužicź, doniž jara trěbna ſerbſkoněmſka druha cžitanka
njewuńdźe.

Dale je redaktor druhi wudawk dawno rozpſchedatoho rjanoho powjedańcžka
„Genovefa“ wobſtarał, tón krócź na požadanjo w prawopiſu Serbſkich
Nowinow, kajkiž dźě je naſchomu jara blizki.

Skóncžnje pſchiſpominamy, zo je w nowym wudawku „Pobožnoſcźe na ſwjatym
ſkhodźe“ nowa prjedyrycž a nowopſchełoženy pſchidawk: litanija k
wutrobje Jězuſowej a litanija wot wutroby ſ. Marije.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźeny ſchtwórtk ſtaj kandidataj duchownſtwa, k. Kubaſch
ze Schunowa a k. Schönberner z Rusdorfa, ſynodalne pruhowanjo <pb
n="178"/>pſched tachantſkim konſiſtorijom wotpołožiłoj. Jeju towaŕſch w
ſchtudijach, k. Manfroni z Dreždźan, je ſo hiſchcźe na lěto do Kölna
podał. Theolog k. Cyž z Nowoſlic je hižo w Münſteru we Weſtfalſkej a
ſchtuduje tam dale na duchownſtwo.

Z Budyſchina. Knjez hrabja Franc Stolberg nad Worklecami, kiž běſche
zuava w bamžowym wójſku, je ſo ſtrowy a cžerſtwy domoj wrócźił.

Z Budyſchina. W naſchim lazarecźe je pſchecy wokoło 250 wojakow, bjez
nimi najbóle wokoło 30 katholſkich Němcow, Polakow a Francózow. Na
wſchěch ſwjatych běchu cźi w kemſchach, kotrymž běchu lěkarjo dowolili.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Dokelž ſu ſakſcy wojacy pſched Parizom nětko bóle
koncentrirowani (w hromadźe), je k. dwórſki prědaŕ L. Wahl, hako pólny
kapłan na ſwoju žadoſcź ſwoju ſłužbu tam złožił a ſo ſchtwórtk tydźenja
domoj wrócźił. Nětko je k. Maaz jenicžki pólny kapłan pſchi ſakſkim
wójſku a je hłownej kwartirje prynca Jurija pſchidźěleny. Wón zhromadżi
po móžnoſcźi wojakow k Božim ſłužbam, kaž wjele je to móžne pſchi
wojeŕſkej ſłužbje. My ſcźelemy jomu (kaž prjedy tež k. Wahlej) něſchto
exemplarow naſchoho Póſła, kotryž ſo pſchi pſchiležnoſcźi wojakam
rozdźěli.

Z Dreždźan. Na měſto ſchěrych ſotrow ſu nětko ſotry bójſkeje luboſcźe z
Paderborna Józefinſki inſtitut w Dreždźanach na ſo wzali.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Wažny podawk je ſo ſtał; twjerdźizna Metz je ſo ze 173,000
mužemi 4000 kanonami a 100,000 tſělbani 27. oktobra Němcam poddała. Po
tutej kapitulaciji ſu němſke wójſka z cyła Francózow jatych wzali: 1
khěžora, 4 marſchalow, 140 generalow, 10,000 officirow a 323,000
wojakow. Francózowje maja jenož 2100 zajatych němſkich wojakow.
Wjedźicźerjo francózſkoho luda w Toursu a Parizu nochcedźa hiſchcźe
nicžo wjedźecź wo wobzanknjenju měra, w kotrymž dyrbjał kruch kraja
wotſtupjeny bycź; jenož w tym ſu nimale wſchě politiſke ſtrony
pſchezjene. Garibaldi a druzy republikanarjo z cuzych krajow pomhaja
Francózam, a Garibaldi je wjedźicźeŕ dobrowólnikow w połdniſchej
Francózſkej; w nėkotrych nowinach pak praja, zo na ſtronje Garibaldia
wojowacź nochcedźa.

Němſka. Na wulkej kathelſkej zhromadźiznje we Fulda 12. oktobra běſche
wjele duchownych a zemjanow ze wſchelakich němſkich krajow. Wjele luda
bě hižo dźeń prjedy pſchijěło. Dopołdnja 12. oktobra běſche na 1700
wěriwych k ſwjatomu woprawjenju. Biſkop mějeſche ſwjatocžnu Božu mſchu a
kapitular Moufang z Mainza prědowaſche. Popołdnju a wjecžor bě
zhromadźizna, na kotrejž buchu horliwe rycže za ſwjatoho wótca dźeržane.

Němſka. Wſchelacy biſkopja němſkich a tež druhich krajow wozjewjeja
proteſty pſchecźiwo wotewzacźu bamžowoho kraja. To cžinja tež wſchelake
zhromadźizny a wobrocźeja ſo na krajnych wjeŕchow wo pomoc za ſwjatoho
wótca.

<pb n="179"/>

Němſka. Za měrom žadoſcźa, kaž ſo zda, na woběmaj wojowacymaj ſtronomaj,
jenož francózſcy cžeŕwjeni republikanarjo hiſchcźe ſo njemóža z tajkej
myſlicžku ſpſchecźelicź. Tak je ſławny Thiers, kiž je tola dobry
Francóza a zbožo ſwojoho luda chce, 2. novembra z Bismarkom wucžinił, zo
by 25 dnow pſchiměr (Waffenſtillſtand) był a zo bychu w tymle cžaſu
Francózowje zaſtupjerjow luda wuzwolili, z kotrymiž móhli potom Němcy w
mjenje kraja měr wobzamknycź. Tola hdyž ſo zhoni, zo Trochu a druzy
nakhwilni knježerjo za tónle namjet ſu, zhromadźichu ſo wobrónjene
cžródy pſched hrodom knježeŕſtwa a dźeržachu jich takrjec jatych.
Nationalna gardy je drje hawtowarjow zaſy rozehnała, ale knježerjo ſebi
tola njezwaža nětko pſchiměr ſcžinicź. Za wójnu rycžecź abo wołacź
wſchak je lóžo, dyžli za nju woprowacź! Duž je tež měr zaſy dale
wobſtorcženy a budźe za wobě ſtronje zaſy dróžſchi. Pſchěhrawaŕ budże
tola ſkóncžnje wſcho płacźicź dyrbjecź. A we Francózſkej je nětko nimale
700,000 němſkich wojakow a zaſtojnikow! Němcy maja nětk hižo nimale
tſecźinu Francózſkeje w ſwojej mocy. A byrnje wſchudźom, tež we
wobſadźenych krajinach, wjele dobrowólnych wojowarjow za ſwoju wótcžinu
było, njeje bjez nimi žadyn wulki wójnſki wjedźeŕ (kaž n. pſch. Napoleon
♣I.♠ bě), kotryž by dowěru cyłoho luda měł; pſchetož Napoleon ♣III.♠ a
joho generalojo tajku dowěru njemějachu a njezaſłužachu.

Tyrolſka. We Windiſch-Matrej, kiž 5200 ſtopow wyſoko leži, bu 24.
auguſta khapałka poſwjecźena, kiž je ze ſkały wurubana. Ta ſama budźe
paſtyrjam tamnych horow hako ſwjatnica ſłužicź.

Z Roma. Kajka hra je wothłoſowanjo za italſkoho krala w Romje było, je
nětko dopokazane. Na 24,000 muži wſchelakeje mjeŕwjency běſche z druhich
italſkich měſtow z italſkim wójſkom a pozdźiſcho do Roma ſo pſchiwjezło,
kotſiž zežiwjenjo na 14 dnow a domojwjezenjo darmo doſtachu a za to ſobu
ſwój hłós hako Romſcy ſobu dawachu.

Z Roma. Bamž je 22. oktobra wozjewił, zo je koncil na njewěſty cžas
wotſtorcženy, dokelž pſchi wotewzacźu Roma cyrkej prawu ſwobodnoſcź
nima.

Z Roma. Njedawno ſtaj dwaj z kardinalow zemrjełoj: Mattei tudy a Corſi w
Piſy.

Francózſka. Kaž ſo dopokazuje, běſche knježeŕſtwo jara mało pólnych
kapłanow wójſku poſkicźiło. Najprjedy bě za 12,000 wojakow jenož jedyn
duchowny, a hakle na napominanjo biſkopow a katholſkich nowinow hakle bu
za 6,000 jedyn pſchizwoleny. Swětni a klóſchtyrſcy duchowni pſchińdźechu
dobrowólnje a žadachu jenož jěſcź a kwartiru za wſchědnoho wojaka, ale
knježeŕſtwo jich najprjedy wotſtorži, hacž ſkóncžnje khěžorka
pſchizwolenjo k tomu wuſkutkowa.

Belgiſka. Biſkopja Belgiſkeje ſu proteſt pſchecźiwo wotewzacźu bamžowoho
kraja wozjewili.

Pólſka. Na dźeń naroda ſ. Marije běſche w Czenſtochowje, kaž piſaja,
lětſa wjele mjenje pobožnych pucźowarjow dyžli hewak; tola bě jich tam
60,000. Tole je, kaž drje je znate, najwoſobniſche ſwjate měſto w cyłej
Pólſkej.

Amerika. Kak ſo tam katholſka cyrkej rozſchěrja, widźimny ze
ſcźěhowacoho. W Cincinnati, měſcźe z 200,000 wobydlerjemi ſu nětk hižon
25 katholſkich <pb n="180"/>cyrkwjow. W tutym lěcźe ſu ſej tam němſcy
katholikowje jenu proteſtantſku modleŕnju, a italſcy katholſcy jenu
cyrkej methodiſtow kupili, a jej nětk do katholſkeju cyrkwjow
pſchetworili. W Chicago doſtachu we jenej farſkej woſadźe, kiž hakle 12
lět wobſteji, na jenym dnju lětuſchoho lěta 540 dźěcźi prěni krócź ſ.
ſakrament wołtarja. W Georgetown, pſchedměſcźe hłownoho měſta
Waſhingtona, dźěchu pſchi ſkładnoſcźi jeſuitſkeje miſſije 3000 woſobow,
bjez nimi 110 wotroſcźenych, prěni krócź k božomu blidu, a 40
wotroſcźenych bu kſchcźenych.

Chineſiſka. We Newſchang, Kiaying a w druhich měſtach buchu wot
pohanſkich cžródow tamne katholſke cyrkwje ſpalene, a bjez kſcheſcźanami
je wulka bojoſcź, zo ſo to tež hiſchcźe na druhich měſtach ſtanje,
jelizo europiſcy wjeŕchojo ſkoro krute ſłowo z Chineſami njeporycža. A
cźi nětko k tomu khwile abo mocy nimaja!

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: 297. Haṅža Kubańkec z Khróſcżic; 298. Mikławſch
Zynda z Cžornec; 299. Pětr Delenka z Wutołcžic; 300. Hana Mužikowa z
Budyſchina; 301. Jakub Bräuer z Budyſchina; 302. Wurodźanſkecy z
Miłocźic; 303. M. N. z Cź.; 304. bětnaṙ Michał Kocor ze Schunowa; 305.
Madlena Thomaſowa z Radworja; 306. Haṅža Pjetaſchec z Radworja; 307.
Madlena Schołcźina z Radworja; 308. Marija Roblowa z Khróſcźic; 309.
Michał Kokla z Khróſcźic; 310. Pětr Herman ze Smjecžkec; 311. Michał
Manjok z Pěſkec; 312. Jan Bryl z Nowoſlic; 813. Jakub Bjarſch ze
Schunowa.

Na l. 1869 zapłacżi: 406. M. N. z Cź.; 407. M. Schołcźina z Radworja;
408. Jan Bryl z Nowoſlic.

Smilne dary k dalewobſtaranju (do konſiſtorija) za bamža: 1 tol. wot M.
K. z napiſmom: O Božo, ſmil ſo nad khudymi duſchemi! 2 tol. 24 nſl. z
Nóžanta.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźena: Hana Martha, dź. Pětra Łuſcżanſkoho z
Budyſchina. — Wěrowani: Mikławſch Juſt, měſchcźan a khěžeŕ, a Ludowika
Müllerec z Pancžic; krawc W. H. Oehr a Auguſta Mautſchec z B. —
Zemrjetaj: Bohuwěr Haſchka ze Zidowa, 62 l. 3 měſ.; Marija rodż.
Lukaſchec, mandż. Jana Bohuwěra Wicżaza, korcžmarja w Delnjej Hórcy, 44
l. 8 m.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: z Radworja pod
napiſom: Požohnuj nas Bȯh ze Ziona! 3 tol.; pſchez k. kapłana Wernera
wot njemjenowanoho 200 toleṙſki kamjenſki dołžny liſt ♣litera B♠ cžiſło
68 z kuponami.

Hromadże: 4561 tol. 5 nſl.

W redakciji a w expedicijach Póſła je na pſchedań:

Pobożnoſcż na ſẇatém Skhodże.

Tele knižki móža ſo broſchirowane doſtacż, kaž tež w njezeſchitych
exemplarach, kotrež ſo k druhim kniham derje pſchiwjazacź hodża.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 22. 19. novembra 1870. Lětnik 8.♠

Ceremonije pſchi wudźělenju ſwj. kſchcźeṅcy.

(Skóncženjo.)

Prjedy hacž kmótſja nětko z dźěſcźom k dupje pſchiſtupja, ſtanu ſo
hiſchcźe tamne ceremonije, kiž ſo we prjedawſchich cžaſach po ſkóncženym
katechumenacźe, [t. j. po ſkóncženym pſchihotowanju na doſtacźo ſwj.
kſchcźcńcy] na dnju ſwj. kſchcźeńcy ſameje ſtachu. Teſame chcedźa dźěcźo
we wſchitkich joho mocach a zmyſłach k hódnomu pſchiwzacźu a k
ſpomožnomu ſkutkowanju pſchez ſwj. kſchcźeńcu wudźěleneje hnady
pſchihotowacź.

Tſecźi krócź tu najprjedy ſłužownik cyrkwje nutrnje proſy, zo kraleſtwo
cźmy, knjejſtwo djaboła ženje njeby na tutym dźěſcźu ſwoju móc zjewiło,
kotrež je tón Knjez k ſwojej ſwjatej ſłužbje powołał, k templej žiwoho
Boha a k wobydlenju Ducha ſwj. poſtajił.

Na to dótknje ſo měſchnik ze ſwojimaj we ſlěnach womacžanymaj porſtomaj
wuſchow a noſa dźěſcźa. Khryſtus naſch knjez pomaza ze ſwojimi ſlěnami
wocži tamnoho wot naroda ſlepoho, a wrócźi jomu tak widźenjo (Jan 9, 6);
runje tak tež jazyk hłuchoněmoho a tež tomu bu pomhane. (Mark. 7, 33).
Tak chce ſwj. cyrkej wotewricź zwonkowne zmyſły ſwojich dźěcźi za
wěrnoſcźe a wucžby ſwj. wěry; a te jwonkowne zmyſły ſu mjenujcy hako
durje k naſchej duſchi, tež woſebnje tamne ſrědki, pſchez kotrež ſo
hrěſchi. Pſchez nje namakaja wſchě wabjenja a ſpytowanja k złomu kaž tež
wſchě pohnucźa k dobromu ſwój pucź do wutroby. Tamne dótknjenjo wuſchow
a noſa dźěſcźa ze ſlěnami, kotrež po prawym wſchěm zmyſłam płacźi,
znamjenja tak, zo dyrbi kſchcźeny cžłowjek wſchě ſpytowanja k hrěchej,
kotrež zwonka pſchińdu, wotpokazacź a ſwoje zmyſły k dobromu trjebacź.
Tohodla praji měſchnik pſchi dótknjenju wuſchow: „♣Epheta,♠ <pb
n="182"/>to je wotewri ſo,“ k poſłuchanju na wěrnoſcże a wucžby ſwj.
wěry, a pſchi dótknjenju noſa praji wón: „K luboznej wóni; ty pak cźekń,
djaboło, dokelž ſud boži budźe ſo pſchibližicź.“ To je: budź nětko we
cyłym ſkutkowanju Bohu ſpodobny, lubozna wóń pſched Bohom; a woſtań
zakitany pſched wſchěmi djabołſkimi wabjenjemi.

Tak ſu tež zwonkowne zmyſły dźěſcźa ſwjecźene, zo bychu ſo ſkeriſcho
hnadźe božej wotewrili, to pak budźe ſo hakle potom ſtacź, hdyž cžłowjek
krutu wolu pokaže, zo chce cźěkacź pſched wſchitkim, ſchtož mohło joho
pſchinjeſcź do prudłow djaboła. Tohodla praſcha ſo měſchnik, prjedy hacž
dźěcźo poſtaji do cžródy wuzwolenych božich: „Wotrjeknjeſch ſo ty
djaboła? a wſchěch joho ſkutkow? a wſcheje joho hordoſcźe?“ a kóždy
wotmołwi na kóžde praſchenjo pſchez ſwojich kmótrow: „ja ſo wotrjeknu.“
Nichtó njemóže Khryſtuſej pſchiſłuſchecź, kiž njewuſtupi z poddanſtwa
djaboła, kiž njewopnſchcźi joho ſłužbu, kiž njezacpěje joho ſkutki, t.
j. wſchón hrěch, a kiž ſo njewotwobrocźi wot wſcheje joho hordoſcźe t.
j. wot wabjacych próznoſcźow a wjeſelow ſwěta, z kotrymiž djaboł
cžłowjeka woſlepi a potom k hrěchej zawjedźe. Pſchez prjedawſche
ceremonije a žohnowanja bu hižom móc a knjejſtwo djaboła złamane, nětk
pak dyrbi cžłowjek tež ſam ſwoju wolu wozjewicź, zo chce ſtupicź z
tamneje njehódneje ſłužby, zo chce wojowacź pſchecźiwo hrěchej a
hrěſchnym nakhilnoſcźam; a k tomu joho cyrkej z wolijom žałbuje, a to na
wutrobje a mjez ramjenjomaj. Tutón wolij ſwjecźi biſkop na jara
ſwjatocžne waſchnjo z druhimi wolijemi, kiž cyrkej pſchi wudźělenju ſ.
ſakramentow trjeba, zeleny ſchtwórtk a rozpoſcźele jón potom do farſkich
cyrkwjow ſwojeje biſkopſkeje woſady. Pſchi žałbowanju praji měſchnik:
„Ja cźe žałbuju z wolijom zbóžnoſcźe, zo by měł wěcžne žiwjenjo, amen.“
Pſchez tute žałbowanjo chce cyrkej ſwoje dźěcźi poſylnicź we krutym
cźežkim wojowanju pſchecźiwo djabołej, ſwětej a mjaſej. Na wutrobje ſo
tak dźěcźo žałbuje, dokelž wutroba je ſydło hrěſchnych nakhilnoſcźow,
myſlow a žadoſcźow, kotrež dyrbi młody kſcheſcźan prjedy wſchoho
pſchewinycź, jelizo chce we wſchěch dalſchich ſpytowanjach dobycźeŕ
woſtacź; mjez ramjenjomaj ſo wone dale žałbuje, tu je ſydło cźěłneje
mocy a ſylnoſcźe; móc a ſylnoſcź pſchede wſchim trjeba tež kſcheſcźan k
pſchenjeſenju wobcźežnoſcźow a k dopjelnjenju winowatoſcźow
kſcheſcźanſkoho žiwjenja.

Tu nětk k dupje pſchiſtupjo pſcheměni měſchnik ſtolu fijołkoweje barby z
druhej běłeje barby, k wuprajenju wjeſela, kiž ma cyrkej na tym, zo chce
nětk dźěcźo z poddanſtwa hrěcha a wěcžneje ſmjercźe wuſtupicź a ſtupicź
pod knjejſtwo hnady božeje a wěcžnoho žiwjenja. Prjedy pak hiſchcźe,
hacž je cyrkej do ſwojoho klina wozmje, dyrbi wone zjawnje wuznacź ſwoju
wěru do najwoſobniſchich wěrnoſcźow božich, kotrež cyrkej wucži, a
tohodla praſcha ſo je měſchnik: „Wěriſch ty do Boha Wótca, wſchomócnoho
ſtworicźerja njebjes a zemje? Wěriſch ty do Jězuſa Khryſtuſa, joho
jenorodźenoho Syna, naſchoho knjeza, kiž je ſo narodźił a cźeŕpjeł?
Wěriſch ty do Ducha ſwjatoho, jeneje ſwj. katholſkeje cyrkwje,
zhromadźenſtwa ſwjatych, wodacźa hrěchow, horjeſtacźa mjaſa a wěcžnoho
žiwjenja?“ Kmótſja wotmołwja na měſcźe a we mjenje dżěſcźa: „Ja wěrju.“
K dóſtacźu ſ. kſchcźeńcy ſłuſcha pak tež wola, tutón ſ. ſakrament
woprawdźe <pb n="183"/>dóſtacź chcycź, a tohodla praſcha ſo měſchnik z
nowa: N. chceſch ty kſchcźeny bycź? a kmótſja wotmołwja zas we mjenje
ſwojoho mótka: „Ja chcu.“ Nětk hakle wudźěla měſchnik ſ. ſakrament
kſchcźeńcy; lije mjenujcy tſikrócź na kſchiž tu, jutrownu a ſwjatkownu
ſobotu k tomu woſebicźe ſwjecźenu wodu na dźěſcźowu hłowu a praji pſchi
tym: „Ja tebje kſchcźiju w mjenje Boha Wótca, a Syna a Ducha ſwjatoho.
Amen.“ Tute wotmycźo pak njeje jenož zwonkowna ceremonija, kiž ſnadź
jenož to abo druhe znamjenja, ně, pſchez teſame dźěli ſo dźěſcźu hnada
ſ. kſchcźeńcy woprawdźe ſobu, tak zo we tymſamym wokomiknjenju, we
kotrymž měſchnik pod wuprajenjom tamnych ſłowow wodu na dźěcźo wulinje,
teſame ſo wucžiſcźi wot herbſkoho hrěcha a ſo wudebi ze ſwjatoſcźacej
hnadu božej. Na kſchiž linje měſchnik wodu na dźěſcźowu hłowu, dokelž je
hnada kſchcźeńcy na zdónku ſ. kſchiža nam zaſłužena, na nim wotewri ſo
njewuſaknity kužoł hnadow božich, a tohodla wudźěleja ſo pod znamjenjom
ſ. kſchiža wſchitke ſ. ſakramenty.

Ceremonije a modlitwy, kiž cyrkej hnydom po wudźělenju ſ. kſchcźeńcy
pſchedpiſuje, woznamjenjeja, zo dyrbi ta pſchez ſ. kſchcźeńcu dóſtata
hnada we dźěſcźu zawoſtacź a ſpomožnje ſkutkowacź. Najprjedy nětko
žałbuje měſchnik dźěcźo na wjeŕſchku hłowy ze ſ. chriſamom a modli ſo
pſchi tym: „Wſchohomócny Bóh, wótc naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa, kiž
je tebje z wody a z Ducha ſ. zas narodźił, a cźi ſobudźělił wodacźo
wſchěch hrěchow, njech cźe žałbuje z chrizamom zbóžnoſcźe we tymſamym
Khryſtuſu Jězuſu, naſchim knjezu k wěcžnomu žiwjenju. Amen.“ Chriſam je
žałba, kiž ſo pſchihotuje z wolija z olivow bitoho a z balzama a kiž
biſkop tež zeleny ſchtwórtk ſwjecźi. Tute žałbowanja z chriſamomo
pokazuje na tu doſtatu hnadu, pſchez kotruž kſchcźeny cžłowjek nětko
Khryſtuſej, tomu žałbowanomu toho knjeza, pſchiſłuſcha, nětko noſy wón
hako žiwy ſtaw pótajnoho cźěła Khryſtuſowoho ze wſchěm prawom mjeno
„kſcheſcźan“. Z chriſamom ſo wón žałbuje, kaž cyrkwje, wołtarje, ſ.
ſudobja, dokelž je pſchez ſ. kſchcźeńcu tež ſwjecźeny k templej Ducha
ſ., k potajnomu ſudobju hnady božeje, z kotrejž dyrbi wot nětka ſtajnje
ſobuſkutkowacź; a tak budźe joho potom pokoj pſchewodźecź, kotryž jomu
měſchnik pſcheje po tutym žałbowanju prajo: „Pokoj budź tebi.“

Na to połoži měſchnik na dźěcźo běłu draſcźicžku, „kſcheſnicžku“
mjenowanu, kotraž pokazuje na cžiſtotu a rjanoſcż, z kotrejž je duſcha
kſchcźenoho cžłowjeka wudebjena, pokazuje pak tež na njewinowatoſcź,
kotruž dyrbi kſcheſcźan pſchez cyłe žiwjenjo wobkhowacź; tohodla praji
měſchnik pſchi pſchepodacźu draſcźicžki: „Dóſtań běłu draſtu a pſchinjes
ju njewoblakowanu pſched ſudny ſtoł naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa, zo
by dóſtał wěcžne žiwjenjo.“ Běłe draſty ſu we ſ. piſmje znamjenja
njewinowatoſcźe, tola pak tež njebjeſkeje kraſnoſcźe, we kotrejž budźa
cźěła ſprawnych po ſwojim horjeſtacźu ſo něhdy błyſchcźicź, kaž tón
zbóžnik na horje Thabor; a tak ma kſchcźeny cžłowjek běły draſtu
njewinowatoſcźe we ſwojim žiwjenju ſwěrnje wobkhowacź, zo by ſo tak na
ſudnym dnju błyſchcźił we běłej draſcźe njebjeſkeje kraſnoſcźe. We
prjedawſchich cžaſach, we kotrychž ſo woſobnje wotroſcżeni kſchcźijachu,
buchu woni po ſ. kſchcźeńcy woprawdźe z běłej draſtu woblecženi a
khodźachu we njej potom cyły tydźeń; młode jutry, kiž maja wot toho
mjeno „běła njedźela“ (♣dominica in albis♠) wotpołožichu woni potom běłu
<pb n="184"/>draſtu, khowachu tuſamu pak dale a mějachu tak we njej
ſtajne napominanjo, we njewinowatoſcźi a cžiſtoſcźi we žiwjenju
khodźicź.

Na poſledku pſchepoda měſchnik wukſchcźenomu zaſwěcźenu ſwěcžku; to je
znamjo we ſ. kſchcźeńcy doſtateje ſwětłoſcźe wěry, kiž ma cžłowjekej ze
ſwojimi wěrnoſcźemi pucź pſchez žiwjenjo rozſwětlicź, je tež znamjo
pſchez ſ. kſchcźeńcu zahorjenoho płomjenja luboſcźe Božeje, kiž ma ſo we
duſchi kſchcźenoho cžłowjeka ſtajnje palicź. Zaſwěcźena ſwěca pak
dopomni tež na winowatoſcź, z dobrym pſchikładom druhim do prědka
ſwěcźicź a tak dopjelnicź napominanjo zbóžnika: „Dajcźe waſchomu ſwětłu
ſwěcźicź pſched cžłowjekami, zo bychu waſchoho wótca khwalili, kiž je we
njebjeſach. Ze cźmy je kſchcźeny cžłowjek pſchiſchoł k jaſnomu ſwětłej,
tak dyrbi tež nětko ſwětłoſcź lubowacź, t. j. dobre ſkutki ſkutkowacź, a
cźmu hidźicź, t. j. kóždoho hrěcha ſo zminycź. K tomu napomina měſchnik
pſchi pſchepodacźu ſwěcy prajicy: Dóſtań zaſwěcźenu ſwěcžku, a wobkhowaj
bjez poroka twoju kſchcźeńcu (t. j. dóſtatu hnadu kſchcźeńcy); dopjelń
kaznje bože, zo, hdyž tón knjez k kwaſnej hoſcźinje pſchińdźe, ty jomu
napſchecźo khwatacź móžeſch ze wſchěmi ſwjatymi we njebjeſkim kraleſtwje
a dóſtanjeſch wěcžnu zbóžnoſcź a žiwy woſtanjeſch wěki na wěki. Amen.

S. Karl Borromejſki praji, zo zaſwěcźena ſwěca na tſi bójſke pocžinki,
wěru, nadźiju a luboſcż, pokazuje, kiž cžłowjek pſchez ſ. kſchcźeńcu
dóſtanje; na wěru mjenujcy pſchez ſwětłoſcź, kiž ſwěca dawje; na luboſcź
pſchez cźopłotu, kiž wona rozſchěrja, a na nadźiju we tym, zo płomjo k
njebju pokazuje, z wotkelž tež naſcha nadźija ſpokojenjo wocžakuje.

Tak je ſ. ſkutk dokonjany, tón cžłowjek z wody a Ducha ſ. z nowa
narodźeny, móc djaboła a hrěcha we nim złamana, a wón k dźěſcźu božomu
pſchiwzaty a k templej Ducha ſ. ſwjecźeny; tak puſchcźi joho nětko
cyrkej z rjanym poſtrowjenjom: „Dźi we měrje a tón knjez budź z tobu.
Amen.“ ♣J. Ł.♠“

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Katholſke towaŕſtwo rjemjeſniſkich ſwjecźeſche zańdźenu
njedźelu ſwój załožeńſki ſwjedźeń, a to prěni krócź we ſwojim ſamſnym
domje, we rjanym z gazom rozſwětlenym ſalu ſwojeje towaŕſchnje
(Geſellenhaus). Swiedźeń běſche jara wopytany a woſebje tež z
pſchitomnoſcźu hnadnoho k. biſkopa pozběhnjeny. Najprjedy mějeſche k.
tachantſki vikar Dienſt hako präſes (pſchedſyda) towaŕſtwa rycž. W tej
ſamej wupraji wón bjez druhim wutrobny dźak wſchitkim, kiž ſu towaŕſtwej
ſwoju ſkutkownu luboſcź wopokazali, a ſlubi w mjenje ſobuſtawow, zo
budźa woni ſwojim dobrocźerjam z tym kapitalom zaſy płacżicź, kotryž
wobſedźa, mjenujcy z prawym nałožowanjom młodoſtnoho cžaſa, młodoſtneje
mocy a młodoſtneje zaſłužby. Potom pſchednoſcheſche jedyn ſobuſtaw
towaŕſtwa prolog (pſchedſłowo) k dźiwadłowej hrě, kiž mějeſche bórzy
ſcźěhowacź. K tomu bě ſo z pohladom na zrudny nětcžiſchi cžas tež kruch
wažnoho wopſchijecźa wuzwolił, mjenujcy: „Potajny drohokamjeṅ“, drama
wot njeboh kardinala Wiſemana, z jendźelſkoho do němſkoho pſchełožene.
Je to wobdźěłanjo legendy wo <pb n="185"/>ſwjatym Alexiu, kotryž je na
Bože pohnucźo z wótcowſkoho domu w Romje do cuzby cźeknył a po 17 lětnym
pſchebywanju hako khudy putnik w Aſii zaſy do Roma ſo wrócźił, hdźež je
njepóznaty (hako potajny drohokamjeń) w domje ſwojoho nana Eufemiana 17
lět bydlił a wot joho wotrocžkow wjele pſcheſcźěhauy był hacž do ſwojeje
zbóžneje ſmjercźe 417, po kotrejž bu ze zawoſtajenoho ſamorucžnoho
žiwjenjopiſa ſkóncžnje ſpóznaty. Wſchitke woſoby tohole krucha běchu
hacž na dwej mjenje wažnej wot rjemjeſniſkich towaŕſchow pſchedſtajene a
dokonjachu ſwoju pſchiſłuſchnoſcź jara wuſtojnje. To poſłuchaŕſtwo z
pſchikleſkowanjom dźakownje pſchipózna. Po ſkóncženju hry bua
hrajniſchcźo (Bühne) wotſtronjene a w tak hiſchcźe powjetſchenym ſalu
buchu blida a ſtólcy naſtajene, pſchi kotrychž ſo cźi zeſydachu, kiž
chcychu tu hiſchcźe powjecžerjecź abo hewak ſo bjeſadnje zabawicź. Z
tajkimi derje poradźenymi ſwjedźenjemi, kajkiž tutón bě, dobudźe ſebi
towaŕſchnja (Geſellenhaus) zawěſcźe pſchecy wjacy pſchecźelow!

Z Budyſchina. Kandidataj duchownſtwa k. Guſtav Jurij Kubaſch a k. Józef
Schönberner ſtaj zańdźenu ſobotu nižſche ſwjecźizny doſtałoj;
pſchichodnu póndźelu 21. t. m. doſtanjetaj prěnju wyſchſchich
ſwjecźiznow, ſubdiakonat, pſchichodny pjatk 25. t. m. diakonat, a na
ſwjatoho Handrija 30. t. m. presbyterat (měſchniſtwo).

Z Budyſchina. Zańdźenu wutoru bu prěni katholſki wojak z naſchoho
nětcžiſchoho lazareta, rodźeny z wokolnoſcźe Danziga a po narodnoſcźi
Polak, ſwjatocžnje pohrjebany. Kommandant lazareta, k. baron Uckermann
nad Lutowcžom, dale inſpektorojo a wjele wojakow joho pſchewodźachu.

Z Budyſchina. Na žadoſcź někotrych wozjewjamy, zo 30. novembra (na ſ.
Handrija) ſerbſki proceſſion do Philippsdorfa póńdźe. Kotſiž ſobu
póńdźa, zhromadźa ſo w tachantſkej cyrkwi k wulkej Božej mſchi w
dźewjecźich.

Z Reichenawa. Nowe farſke twarjenjo je dokonjane a bu njedawno
wobcźehnjene.

Z dreždżanſkeje diöeeſy.

Z Dreždźan. Jeje kralowſka wyſokoſcź prynceſna Jurijowa je 17. t. m.
prynca porodźiła, kotryž je w ſwjatej kſchcźeńcy mjeno Maximilian
doſtał. Jutſe budźe w dwórſkej cyrkwi ♣Te Deum♠ ſpěwane, we wſchěch
druhich katholſkich cyrkwjach w kraju pak pſchichodnu njedźelu.

Z Lipſka. Katholſka woſada je adreſſu z 55 podpiſmami Joho majeſtoſcźi
naſchomu kralej póſłała z próſtwu, zo by wón ſam ze ſwojeje mocy a
„pſchez ſwoje wyſoke zaſtupowanjo pola druhich najwyſchſchich němſkich
wjeŕchow“ za to ſkutkował, zo pſchekſchiwjenjo prawa, pſchez italſkoho
krala zapocžate, njeby pſchipóznacźo namakało, a zo by ſo ſwjatomu
wótcej joho prawo a wobſedźenſtwo njepſchikrótſchene zaſy wrócźiło. (My
katholſcy Serbja ſo wězo wſchitkim tym proteſtam w duchu pſchizankujemy;
zanjechamy pak wotpóſłanjo woſebiteje adreſſy, dokelž je ſo zhromadny
ſwjatocžny proteſt za kraje, kiž pod němſkimi wjeŕchami ſteja, hižo na
zhromadźiznje we Fulda 12. oktobra ſtał.)

<pb n="186"/>

Z Lipſka. Kaž w Dreždźanach, tak dźerža ſo tež tudy, w Chemnitzu a w
Altenburgu kemſche za francózſkich jatych a khorych wojakow.

Ze Zwickawa. Po krótkej khoroſcźi zemrje 28. oktobra tudomny katholſki
wucžeŕ k. Emanuel Herrmann. Wón narodźi ſo 1820 w Hubertusburgu, bu 1840
pomocny wucžeŕ w Oſtritzu, 1842 ſtatny wucžeŕ w Pirnje a běſche tudy wot
lěta 1860. Dokelž ſo runje žadyn pomocny wucžeŕ doſtacź njemóže, bu
ſeminariſt Grólmus z Budyſchina nakhwilnje ſem póſłany.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Dla politiſkoho zrjadowanja Němſkeje ſu wóndy wažne wuradźenja
pola pruſkoho krala we Verſaillesu za Parizom byłe. Powjeda ſo, zo ſo
Bajerſka zaſtupjenju do „bunda“ ſpjecźuje. Na wojowaniſchcźu we
Francózſkej běſche doſcź wažne, zo buchu 9. t. m. Bajerſcy pod generalom
von der Tann, kiž běchu najdale k wjecžoru, pola Orleansa wot Francózow
zbicźi, tak zo dyrbjachu tele měſto wopuſchcźicź a ſo někotre mile
dozady hibacź. Bajerſcy cžakaja nětko na poſylnjenjo pſchez Pruſkich,
prjedy hacž móža zaſy do prědka. Hewak wojuje ſo hiſchcźe w połnócnym a
połdniſchim dźěle Francózſkeje. Dwě twjerdźiznje, Verdun a Neubreiſach,
ſtej ſo poddałoj; na někotre druhe ſo ſylnje tſěla. Pſched Parizom
hiſchcźe ſo pſchecy nicžo wulke ſtało njeje; po někotrych powjeſcźach je
tam cyroby doſcź, po druhich hižo na mjaſu pobrachuje.

Z Poznanja. Tudomny arcbiſkop Ledochowſki je w mjenje poznańſkeje,
chelmſkeje a ermlandſkeje diöceſy pola pruſkoho krala we Verſaillesu
pobył, zo by jomu próſtwu za podpjeranjo bamža prědknjeſł. Druzy
biſkopja ſu ſo w tutej naležnoſcźi z liſtami (adreſſami) na krala
wobrocźili.

Rakuſka. Katholſkich farow je we cyłym khěžorſtwje Rakuſkej 10,019;
grichiſkich katholſkich 3790, a grichiſkich orientalſkich 3287.
Katholſkich ſwětnych duchownych je 23,106 a klóſchtyrſkich 14,060. We
khěžorſkim wójſtwje bě w lěcźe 1865 pólnych duchownych: 1 wójnſki
konſiſtorialdirektar, 8 ſuperiorow, 212 kapłanow, 15 duchownych
profeſſorow we wojeŕſkich ſchulach. Pſchi wójnſkim łódźſtwje ſu: 1
ſuperior, 3 admiralſcy kapłani a 4 nižſchi. Katholſkich muſkich
klóſchtrow je we „Cisleithanſkej“ (t. r. w Rakuſkej z wuwzacźom
wuheŕſkich krajow) wjele: miłoſcźiwi bratſja maja 16 klóſchtrow,
barnobitowje 4, baſilianowje 14, benediktinarjo 19, bernhardinarjo 16,
regularni chorſcy knježa 17, ciſtercienſarjo 12, němſcy rjadni duchowni
1, dominikanarjo 35, franciskanarjo 110, jeſuitowje 18, kamaldulenſarjo
1, kapucinarjo 80, karmelitarjo 9, kſchižownicy (Kreuzherrn) 1,
lazariſtowje 4, malteſarjo 1, mechitariſtowje 1, minoritowje 25,
paulinarjo 1, piariſtowje 30, prämonſtratenſarjo 8, redemtoriſtowje 8,
ſchulſcy bratſja 7 a ſervitowje 14. Z cyła je to 452 klóſchtrow. Wone
maja 3044 klóſchtyrſkich duchownych, 1231 novicow a 1452 laiſkich
bratrow. Klóſchtyrſkich knježnow bě we 213 klóſchtrach: 2067 chorſkich,
546 novickow, 2261 laiſkich ſotrow, z cyła 4874.

Z Roma. Kralowſke nowiny powjedaja, zo bamž hako njewotwiſny w Romje
pſchebywa a zo ſo jomu kralowſka cžeſcż ſtanje; ale to je łža. Bamžej
<pb n="187"/>je njemóžne, direktnje telegrafirowacź abo liſty doſtawacź
a woteſłacź; kralowſcy zaſtojnicy wſchě pſchehladaja. Dale pſchedawaja
ſo tam wuſměſchace a bamža hanjace piſma a wobrazy; cyrkwinſke kubła a
wobſedźeńſtwa ſo annektiruja; duchowni ſu nadpadowani w cyrkwjach a na
haſach; kardinalowje ſu ze ſwojich zaſtojnſkich wobydlenjow wuhnacźi.
Wóndanjo bu bamžowy druhi hród quirinal pſchi wſchěch proteſtach za
krala wzaty a wot joho naměſtnika Lamormora wobſadźeny. Tež pjecź
milijonow frankow pětrowoho pjenježka, kotrež ſu za bamža a cyrkwinſke
potrěbnoſcźe nawdate, nochce knježeŕſtwo wudacź; wone je bjerje abo
konfiſciruje. Wóndanjo ſu bamžowe kofry na dwórniſchcźu zdźerželi. Dale
ſu vatikanſki hród pſchepytowali a tſělby tam namakali; to pak nicžo
dźiwne njeje, wſchak tam bamžowi ſchwajcarjo a nobelgarda hiſchcźe
pſchebywa. Na tychle wojakach chcedźa ſo drje kralowſcy hiſchcźe
wjecźicź a vatikan wobſadźicź? Kaž ſo zda, budźa bamža tak dołho
pſcheſcźěhacź, hacž wón wotjědże. Hdy by ſo wotjězd ſtacź mohł a ſměł,
je bamž bjez druhimi wěcami wóndanjo w potajnym konſiſtoriju wuradźował.
Za pſchijězd a powitanjo krala Viktora Emanuela ſo hižo pſchihoty
cžinja, a powitanſki ſwjedźeń ma tſi dny tracź. Něhduſchi bamžowi
poddani budźa kralowſkoho knježeŕſtwa bórzy ſycźi, dokelž wone wjele
wjacy dawkow žada (Romſcy mějachu jich dotal jara mało), cžohož dla je
hižo w někotrych měſtach zjawna njeſpokojnoſcź z nowym regimentom ſo
pokazała. To budźe pſchecy ſtraſchny punkt za krala! Wyſche toho je tam
republikanarjow doſcź.

Z Roma. Kaž z někotrych měſtow Francózſkeje, tak chcedźa tež z Roma
jeſuitow wuhnacź. Tudy zakaza jim kralowſki naměſtnik najprjedy wſchitke
wucženjo. Dokelž pak ze wſchelakich ſtronow prajachu, zo na wyſokej
ſchuli runje jeſuitow dla wjele cuzych ſchtudentow ſo namaka, buchu jim
profeſſorſke měſta woſtajene. Nižſche ſchule pak njeſmědźa jeſuitowje
dale wjeſcź. Na tym drje njepſchecźelojo wěry dołho doſcż njezměja?

Schpaniſka. Na 16. t. m. bu pſchez korteſow (zapoſłancow) z nowa kral
wuzwoleny, mjenujcy druhi ſyn italſkoho krala, Amadeus wójwoda z Aoſta,
(rodźeny 1845) z 191 hłoſami bjez 311 wotedatymi.

Ruſowſka. Miniſter Gorcžakow je wulkomocam wozjewił, zo Ruſowſka njemóže
dlěje tón paragraf parizſkoho měra wot l. 1856 dźeržecź, po kotrymž
ſmědźeſche wona jenož 6 wulkich wójnſkich łódźow w cžornym morju měcź.
Turkowſka, Rakuſka a Jendźelſka budźa ſo tajkomu pſcheměnjenju
pſchecźiwjecź; hacž pak tohodla k wójnje bjez Ruſkej a z prěnja z
Turkowſkej a potom z Jendźelſkej pſchińdźe abo nic, njemóže hiſchcźe
nichtó wjedźecź. Pruſka abo Němſka budźetej pak w tutej móžnej wójnje
neutralnej, runje kaž je to Ruſowſka w nětcžiſchej francózſkoněmſkej
wójnje.

Z Jeruſalema. Prjedawſchi žid a nětko katholſki duchowny ♣P.♠ Marija
Alfons Ratisbonne je tudy pſched lětami klóſchtyr za knježny (dźowki
Ziona) runje na tym měſcźe załožił, hdźež je Pilatus naſchoho Knjeza
Jězuſa Khryſtuſa ludej pokazał, prajicy: „♣Ecce homo,♠ hlejcźe
cžłowjeka!“ Tohodla mjenuje ſo tež tónle klóſchtyr „♣Ecce homo♠
klóſchtyr“. Tamniſche knježny maja tež jenu ſyrotnicu (Waiſenhaus) za
holcžatka. We poſlenim cžaſu běchu we wulkim ſtraſche, <pb n="188"/>ſwój
klóſchtyr zhubicź. Pſchetož tónle klóſchtyr a ta ſyrotnica ſtej
natwarjenej wyſche dweju podzemſkeju khódbow (gankow) kotrejž do
prjedawſchoho Salomonſkoho templa wjedźetaj. Pſchi pocžatku jeneje
tejule khódbow namakaſche ſo kužoł, kotryž bě wot putnikow huſto
wopytany. Tola z wojeŕſkej mocu wobſadźiſchtaj paſcha a měſchcźanſka
rada Jeruſalemſka tejle gankaj a tón kužoł, hdyž běſchtaj wuprajiłoj, zo
to k měſchcźanſkomu wobſedźenſtwej pſchiſłuſcha. Te k tomule měſtnej
pſchiſłuſchace durje buchu pſchelamane, plumpa wobſchkodźena te wot tam
do klóſchtra doſahace trepjena wottorhane. Na proteſt tamniſchoho
francózſkoho konſula wotmołwi paſcha, zo mohł łohcy zběžk pſchecźiwo
klóſchtrej naſtacź. Duchowny Ratisbonne dźeržeſche tohodla za nuzne, zo
ſyrotam a ſkoro wſchěm knježnam na druhe měſto na horje pſchecźahnycź
daſche. Tola francózſki konſul njedaſche ſo w ſwojim prócowanju za prawo
klóſchtra wotraſchicź. Wón poda tu wěc k pſchepytowanju Syriſkomu
generalgouverneurej, paſchi z Damaskuſa a z Konſtantinopla. Po tſi
njedźele dołho trajacym pſchepytanju pſchez woſebitu kommiſſiju bu
wucžinjene, zo tejle khódbje a ſtudnja po prawje klóſchtrej
pſchiſłuſchataj a zo měſchcźanſtwo žane prawo na to nima. Tele ſprawne
wuprajenjo zwjeſeli kſcheſcźanow jara. Tola ma ♣Ecce homo♠ klóſchtyr
nětk tójſchto tam porjedźecź a twaricź, ſchtož wjele wudawkow cžini.
Pſchez ſmilne dary z Europy nadźija ſo z božej pomocu to dokonjecż. ♣P.
T.♠

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 314. zankaŕ Schołta z Pancžic; 315.
Handriſki z Pancžic; 316. Madlena Žurowa z Ralbie; 317. kubleṙ Jakub
Kral z Kocźiny; 318. kubleṙka Marija Nikolaideſowa z Kulowca; 319.
krawſki miſchtyr Michał Grofa z Němcow.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźena: Marija Hana, dź. ſchtrymparja Auguſta Salma na
Żidowje. — Zemrjecżi: Franc Stagler, krawc z Reichenawa, 53 l.; Jakub
Richart, wojak z 8. pomorſkoho regimenta infanterije No. 61 z Delnjeje
Brodnicy pola Danziga, 24 l.; Wilhelmina, rodź. Bauerec, mandż. njeboh
Adolfa Näſera, khěžerja a muſikuſa, 56 l.

W tachantſkej kencli ſu a pola kk. wucžerjow budża wot nětka na
pſchedaṅ:

Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja

za katholſke wucžeŕnje wobdżěłał Michał Hórnik. 192 ſtronow. Z titlowym
wobrazom a z khartu ſwjatoho kraja. Wjazany exemplar w partijach płacźi
65 np., njewjazany 5 nſl. W knihikupſtwach ſu dróžſche po pſchiražku
percentow.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Handriſki z
Panežic 1 tol.; wuměnkaŕ Michał Donat z Lejna 10 tol.

Hromadże: 4572 tol. 5 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 23. 3. decembra 1870. Lětnik 8.♠

Trjeba bamž ſwětnu móc?[75]⁾

Někotryžkuli bjez pſchekładźenja rjeknje: Bamž ſwětnoho tróna njetrjeba.
Hdy by ſo tole pſchidało, je ſwětna móc hižo tohodla něſchto złe, dyrbi
wona bamžej rubjena bycź? Kak wjele wěcow njeje trěbnych, a tola njeje
to złóſcź a hroznoſcź, hdyž je wobſedźiſch! Doſtojnoſcź wyſchſchoho
měſchnika w ſtarym zakonju, kotryž bě jenož pſchedznamjo kſcheſcźanſkoho
zakonja, běſche cžaſto z kralowſkej zjenocźena, tak zo njeje ſpóznacź,
cžohodla dyrbjała jena druhu wuzamknycź. A woprawdźe dźeſacź lětſtotkow
njeje nichtó w tym napſchecźnoſcź ſpóznał, a wjeŕchowje a ludy, wucženi
a njewucženi, z wuwzacźom jenož někotrych hłoſow, cžeſcźachu w cyrkwinym
wjeŕchu pſchecy tež ſwětnoho, bjez toho zo bychu bjez jenym a druhim
najmjeńſchu napſchecźnoſcź nadeſchli.

Schto je bamž we wocžomaj wěriwych cyłoho ſwěta? Wón je zhromadny wjeŕch
cyrkwje, wón je prawomócnje poſtajeny wucžeŕ toho, ſchtož ſo wěricź, kaž
tež toho, ſchtož ſo wěcžneje zbóžnoſcźe dla cžinicź dyrbi. Schto je
trěbne, zo by wón tajke wyſoke zaſtojnſtwo wukonjecź mohł? Samo cźi, kiž
joho wurubjeja, praja jenomyſlnje, zo je trěbne, zo by wón ſwoje
zaſtojnſtwo cyle ſwobodnje wukonjecź móhł. To rěka, wón dyrbi móc
ſwobodnje wucžicź, ſchto je wěrnoſcź, ſwobodnje wotſudźecź, ſchtož je
wopacžne a we wſchěch krajach ſwobodnje cyrkwinych prědkſtejerjow
poſtajecź; ludy dyrbja móc we ſwojich njewěſtoſcźach ſwobodnje na njoho
ſo wobrocźecź a joho wotmołwjenja ſwobodnje doſtawacź. Tohodla njeſmě
wot tajkoho wotſudźeny bycź, kotryž jomu poſłuſchnoſcź wupowjedźi, ale
dyrbi móc toho, kotryž ſo z błudom abo w njepoſłuſchnoſcźi wot njoho
dźěli, wotſudźicź <pb n="190"/>a z cyrkwje wuzanknycź. Proteſtant, žid a
pohan ſmě prěcź, zo je bamž hłowa (wjeŕch) cyrkwje; ale wot katholika,
kiž joho za tajkoho ſpóznaje, by njerozomne było, joho we wužiwanju
ſwobody pſchikrótcžicź. Pytajcźe dha, jelizo móžecźe, w nětcžiſchich
wobſtejenjach a cžaſach druhi ſrědk, kiž mohł bamžej tele ſwobodne
wukonjenjo ſwojeje mocy zawěſcźicź, dyžli trón! Bamž dyrbi cžłowjeſtwu
zakonje wěry a ſkutkowanja dawacź!

Ale prajcźe, budźe wón, hdyž budźe wot druhoho ſwětnoho wjeŕcha
wotwiſny, z połnej ſwobodu rycžecź móc? A hdy bychu prawidła za naſche
zadźerženjo, kotrež po ſwojim zaſtojnſtwje dawacź dyrbi, nahladam a
intereſſam druhoho wjeŕcha abo ſejma (parlamenta) napſchecźne byłe, w
kotrohož rukach wón ſo namaka, by dha wón hako poddan tu móc měł, zo by
ſwoje pſchikaznje k wužitkej cyłoho kſcheſcźanſtwa wozjewił.

Pomyſlmy na jednotliwe pady abo pſchipadnoſcźe! Hdy by na pſchikład bamž
ſouvernitu luda (njewobmjezenu njewotwiſnoſcź toho ſamoho, z kotrejež
wſcha druha ſwětna móc wukhadźa) hako błud a njekſcheſcźanſke prawidło
wuprajił, njeby ſejm abo parlament bamžej rycžecź zakazał? Abo njech
bamž dźělenjo cyrkwje wot ſtata zacźiſnje, abo to, zo prawo narodnoſcźe
njeſmě tróny powalecź, abo druhe wěrnoſcźe, dadźa cźi, kiž tele prawidła
(principije) lubuja, zacźiſnjenjo pſchez bamža, kotryž by jich poddan
był, po wſchěm ſwěcźe wozjewicź?

Bamž dyrbi biſkopow ſtajecź a disciplinu (cyrkwinſki dobry rjad) wjeſcź,
— wažnej wěcy dla wažnoho ſkutkowanja biſkopow a dla wažnoſcźe
nabožniſtwa ſamoho, pſchi cžimž dyrbi cžaſto bamž cžłowjecžim žadoſcźam
napſchecźny bycź, zo by ſo Bohu ſpodobał. A budźe wón hako privatny muž
doſcź ſwobodnej rucy měcź, zo by ſwoju winowatoſcź krucźe dopjelnił?
Pſched lětami dźeržeſche bamž za nuzne, cyrkwinſku hierarchiju (rjad
arcbiſkopow a biſkopow) w Jendźelſkej a w Hollandźe z nowa poſtajicź, a
wón to ſcžini; hdy pak běſche bamž poddan jeneje ſwětneje mocy był, kiž
chcyła tamnymaj krajomaj po woli bycź, njebychu diplomatojo (ſtatnikojo,
knježicźerjo) wobaj wulkaj ſkutkaj zadźewałoj?

Biſkopja maja prawo a druhdy tež pſchiſłuſchnoſcź, ſo pola
japoſchtołſkoho Stoła za radu praſchecź, zo bychu wot njoho, kaž z
bójſkoho žórła, wucžby za ſwoje zadźerženjo a za wjedźenjo luda, jich
paſtyŕſtwje dowěrjenoho, doſtawali. Tohodla dyrbja woni z kóždoho kraja
ſwobodny pſchiſtup k njomu měcź. Ale budźa woni kóždy cžas wot ſwětnoho
knježeŕſtwa, w kotrohož hłownym měſcźe by bamž ſydło měł, tež
pſchipuſchcźeni? Njebudźa ženje njepſchecźelſtwa bjez wſchelakimi
ſtatami (krajemi) a politiſke winy k zadźewanju tamnoho pſchiſtupa, abo
njebudźa biſkopow tajkichle winow dla wobkedźbowacź a wotſtronjecź?

(Skóncženjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Jutſe dyrbjeſche ſo paſtyŕſki liſt z klětkow cžitacź,
kotryž je tež w ſerbſkej rycži hižo cźiſchcźany. W tym ſamym zdźěli
naſch hnadny k. biſkop najwažniſche kruchi z bamžoweje najnowſcheje
encykliki (zjawnoho wokołnoho <pb n="191"/>liſta) ſobu, w kotrymž ſwjaty
wótc z nowa pſchecźiwo rubježnomu wotewzacźu joho krajow proteſtiruje,
exkommunikaciju (wuzanknjenjo z cyrkwje) na italſkoho krala a joho
pomocnikow wupraja a katholikow k wuproſchenju Božeje pomocy napomina. K
tomu pſchiſtaji naſch k. biſkop, zo bychmy tež my ſo pilnje za ſwjatoho
wótca modlili, za njoho rycželi a joho ſprawnu wěc zaſtupowali, za njoho
ſkutkowali a dary luboſcźe woprowali, a porucžeſche ſkóncžnje wſchelake
pobožncſcźe. Tola wcžera wjecžor pſchińdźe telegramm z Dreždźan z
powjeſtwom, zo miniſter wozjewjenjo tohole paſtyŕſkoho liſta njedowoli
(♣placet♠ njeda)! My běchmy wucźah z toho tež tudy zeſtajecź dali a
dyrbimy nětko cžiſło z nowa wupjelnjecź; tohodla Poſoł tež trochu pozdźe
ſo wudawa!

Z Budyſchina. Na ſ. Handrija je naſch hnadny k. biſkop k. Kubaſcha a k.
Schönbernera hako měſchnikow wuſwjecźił. Z naſcheje woſady kaž tež z
drnhich běſche wjele ludźi kemſchi pſchiſchło na tule ſwjatocžnoſcź. K.
Kubaſch pſchińdźe do Königshaina a k. Schönberner do Schěrachowa.

Z Brunjowa. Wottudy bu adreſſa na ſakſkoho krala po woſadach wobeju
ſakſkeju diöceſow k podpiſowanju rozpóſłana. Wona je podobnoho
wopſchijecźa, kaž tamna lipſkowſka, na kotruž w poſlenim Póſłu
ſpomnichmy.

Ze Schunowa. Hańža Karola Kubaſchec, kiž běſche w nalěcźu toho lěta do
borromejſkich ſotrow w Prazy zaſtupiła, je tute dny z Cźoplic, hdźež bě
dotal ſkutkowała, do měſta Iſchla w Hornjej Rakuſkej pſcheſadźena.

Z Oſtritza. Knjez M. Róla, w tu khwilu jenicžki kapłan tudy, je za
kapłana do Ralbic pſcheſadźeny. Sem pſchińdźe k. Friebel, dotalny kapłan
w Schěrachowje, a najſkerje hiſchcźe jedyn duchowny hako druhi kapłan.

Z Ralbic. Naſch k. kapłan Jurij Łuſcźanſki je za kapłana do Budyſchina
powołany.

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy. Zańdźenu wutoru buchu tute knježny
klóſchtyrſcy zdraſcźene a zaſtupichu do noviciata: Thekla Nowakec z
Njebjelcžic a Juliana Haufic z Róžanta hako chorſkej, a Mechthilda
Biſoltec (Koferec) z Worklec a Herta Žurec z Łupoje hako laiſkej (běłej)
knježnje. Tale ſwjatocžnoſcź ſta ſo pod wjedźenjom k. propſta.

Z Radworja. Na ſwj. Handrija ſmy wjelezaſłužbnoho wucžerja k. Handrija
Bräuera k rowu pſchewodźeli. Z daloka a blizka běſche ſo wulka mnohoſcź
ludu zeſchła, jomu poſlednju cžeſcź wopokozacź. Hdyž běſche cźěło do
rowa puſchcźene, mějeſche k. faraŕ Nowak pohrjebnu rycž, we kotrejž
woſadnym njebocźicžkoho dołholětne wucžeŕſke ſkutkowanjo we Khróſcźicach
a Radworju, wuſtojnoſcź, ródnoſcź a pobožnoſcź we cyrkwinſkej ſłužbje
khwaleſche a jich k dźakownomu wopomnjecźu napominaſche. Zawoſtajenym
dźěcźom wopominaſche joho prócu a ſtaroſcźe pſchi jich kubłowanju.
Hnutoſcź a wutrobne zacžucźo ſo zjawnje wopokazowaſche. Knjez Handrij
Bräuer běſche ſo 12. februara 1810 we Radworju narodźił, hdźež běſche
joho nan wucžeŕ. Wot jutrow 1827 hacž do jutrow 1830 wopytowaſche
wucžeŕſki ſeminar we Budyſchinje. Na to ſkutkowaſche krótki cžas we
katholſkej wucžeŕni we Budyſchinje. We oktobru 1830 pſchiṅdźe hako
wucžeŕ do Khróſcźic a na Michała 1847 hako wucžeŕ do Radworja. Z
pilnoſcźu, <pb n="192"/>wuſtojnoſcźu a zbožom porjedźeſche a rjadowaſche
cyrkwinſke ſpěwanjo. W nalěcźu 1870 pocža jomu khorowatoſcź we ſchulſkej
a cyrkwinſkej ſłužbje zadźewacź. W tutej khoroſcźi zaſtupowaſche joho
najprjedy dwójcy ſeminariſt Jan Grólmus z Radworja. Na to doſta 2.
ſeptembra t. l. za zaſtupnika k. Pětra Schołtu z Wotrowa. We cžaſu
ſwojeje khorowatoſcźe hiſchcźe je hłoſy cyrkwinſkich khěrluſchow
zeſtajał, kaž ſo we Radworju ſpěwaja. Wot 1. novembra 1870 běſche ſłužbu
złožił, zo móhł po wjelelětnych dźėłach wotpocžnycź. Tola hižom 27.
novembra dopołdnja w 10. hodź. wotwoła joho Boh do wěcžnoſcźe, we
ſtarobje 60 lět 9 měſacow a 15 dnow. — Bóh zapłacź jomu z wěcžnej
zbóžnoſcźu!

Z dreždżanſkeje diöeeſy.

Z Dreždźan. Dotalny ſchulſki direktor k. Vincenc Schlegel pſchińdźe za
fararja do Lipſka. Joho tudomne měſto naſtupi proviſoriſcy (nakhwilnje)
k. katechet Anton Buk. Katechet budże nětko k. Józef Müller z Plauena.
Do Plauena pak pſchińdźe k. Józef Hillebrandt, wot tſjoch lět fem druhi
duchowny w Jozefininym inſtitucźe. W tutym budźe nětko zaſy jenož jedyn
duchowny, kaž to prjedy běſche.

Z Dreždżan. Za fararja na Nowym měſcźe pſchindźe po njeboh k. Zelleru
nětko dotalny faraŕ w Chemnitzu, k. Machacžek.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Wójna ſo zaſy krucźiſcho wjedźe. Tónle tydźeń běchu bitwy a
bitwicžki prynca Bjedricha Karla pſchecżiwo francózſkej armeji pſchi
rěcy Loire, kaž tež wojowanja pſchecźiwo francózſkomu połnócnomu a
krótkoraniſchomu wójſku. Tež buchu někotre wupady z Pariza ſcžinjene,
ale zaſy wotpokazane. Najwyſchſchi wjednik knježeŕſtwa diktator Gambetta
nochce nicžo wo měrje wjedźecź, a lud ſo nětko tež na wſchěch ſtronach
zběha. Bjez tym zo je takle kónc wójny hiſchcże ſnadź daloki, ſu ſo
Němcy doma derje doſcź zjenoſcźili; tak ſu nětko wſchě němſke kraje, tež
Bajerſka do „bunda“ zaſtupili. Na němſkim „reichstagu“ w Barlinje pak ſu
pjenjezy za dalſche wojowanjo pſchezwolili.

Němſka. Najnowſche je, zo ſu wcžera tež naſchi Sakſowje pola Pariza z
Würtembergſkimi a Pruſami ſylnje ſobu wojowali. Dźenſa, kaž ſo
telegrafiruje, wojuja z nowa. Francózow nawjedowaſchtaj Trochu a Ducrot.
W tym ſamym cžaſu wojowaſche Vinoy na połodniſchej ſtronje Pariza. Nětko
budźemy drje zaſy huſcźiſcho wo bitwach a wažnych podawkach ſłyſchecź.

Z Wrótſławy. Tudomna adreſſa k pruſkomu kralej w naležnoſcźach ſwjatoho
wótca wotpóſłana mějeſche, 17,277 podpiſmow.

Z Bamberga. Na 20. novembra bě tudy zhromadźizna katholikow ze wſchěch
krajinow Bajerſkeje. Běſche 82 proceſſijow pſchiſchło. We ſwjedźeńſkim
cźahu do biſkopſkeje cyrkwje bě na 10,000 ludźi; tam bě prědowanjo a
arcbiſkop dźeržeſche Božu mſchu. Wot 2. hodź. bě zjawna zhromadźizna w
cyrkwi ſ. Ja<pb n="193"/>kuba pod wjedźenjom wjeŕcha Löwenſteina.
Wſchelake pſchednoſchki rycžachu wo pſchemocowanjn, kotrež je italſke
knježeŕſtwo na bamžu wuwjedło. Adreſſa na bajerſkoho krala a na bamža
buſchtej cžitanej a z pokhwalenjom pſchiwzatej. Wſchitcy 8 biſkopja
Bajerſkeje mějachu tu ſwojich zaſtupnikow a wuradźowachu ſobu, kak mohła
ſo adreſſa po biſkopſtwach a woſadach najlěpje a najſpěſchniſcho
podpiſowacź. — Tež we Münchenje bě 27. t. m. wulkotna zhromadźizna.

Pruſka. W adreſſy, kotruž je póznańſki arcbiſkop profa Ledochowſki
pruſkomu kralej Wylemej we Verſaillesu pſchepodał, wupraja ſo po
rozeſtajenju wěcy ſkóncžnje tajkale próſtwa: „Tohodla chcyli Wy ſwoju
móc k zakitanju naſchich prawow nałožicź a italſke knježeŕſtwo nuzowacź,
zo by wone to, ſchtož njeje wobſedźenſtwo Italſkich, ale wſchitkich
katholikow, zaſy wrócźiło; a dokelž je Bóh Waſchej majeſtoſcźi zakit
tejko milijonow katholſkich kſcheſcźanow pſchepodał, kiž ſu pod Waſchim
najwyſchſchim ſceptarjom žiwi, dha chcyli Wy hnadnje za nas a za
naſchich wěrybratrow wulkomyſlnje zaſtupicź, zo bychmy my w měrje ruku
toho knježicźerja žohnowali, kotryž je naſchoho ſwjatoho wótca z joho
cźěſnoſcźe wuſwobodźił, a nadobnoho krala khwalili, kotryž je zranjenu
majeſtoſcź wopuſchcźenoho krala wjecźił.“

Pruſka. Pſchi poſlenich ſejmſkich wólbach ſu někotſi biſkopja tež
paſtyŕſke liſty wudali, w kotrychž napominaja, zo bychu ſwědomicźe
katholikowje wuzwoleni byli, ſamo tež duchowni, hdźež pſchihódni druzy
kandidatowje ſo njenamakaja.

Pomorſka. W Köslinje bu prěnja katholſka cyrkej poſwjecźena pſchez
probſta Herzoga z Barlina. Khuda tamniſcha woſada ma nětko hiſchcźe 8000
toleri dołha za twarjenjo; ale po něcžim ſo za tajke woſady wſchitkón
dołh zapłacźicź hodźi.

Z Wina. Katholſke politiſke towaŕſtwo je 7. novembra katholſku
zhromadźiznu powołało, na kotruž 4000 parſchonow pſchińdźe; bjez nimi
běſche tež ſwjecźacy biſkop Kutſchker, arcbiſkop ze Lwowa a tſjo
orientalſcy biſkopja, a wjele katholſkich wucženych a zemjanow. Scheſcźo
wuſtupichu hako rycžnikowje za ſwjatoho wótca.

Z Wina. Arcbratſtwo ſ. Michała dźerži dźewjecźdnjowſku pobožnoſcź za
bamža wot 30. novembra hacž do 8. decembra. Kóždy wjecžor je prědowanjo,
modlitwy za bamža, litanija a požohnowanjo; na ſ. Mariju pak budźe
zhromadne ſwjatocžne woprawjenjo.

Wuheŕſka. Njeboh biſkop Zabojſki w komitacźe Zips běſche pſchez 20 lět
ſwojoho zaſtojnſtwa wulki dobrocźeŕ. Bjez druhim mějeſche wón na pſchi
gymnaſiu w Lewocžu konvikt za 30—40 ſchulerjow, za kotrychž wſchitko ſam
płacźeſche. W jenicžkim lěcźe 1869 wuda wón za ſchtudowacych młodźencow
6831 ſchěſnakow, za porjedźenjo cyrkwjow 4530, za wucžerjow a ludowe
ſchule 2588, za khudych duchownych a njeduchownych 1672, za porjedżenjo
farow 4277 ſchěſn.

Italſka. Knježeŕſtwo je bamžowu encykliku (liſt) konfiscirowało a njeda
ju wozjewicź. Statny ſekretaŕ kardinal Antonelli je tohodla wukrajnym
póſłancam proteſt pſchecźiwo tomu wozjewił. Prjedy toho je bamž tež
proteſt pſchecźiwo wotewzacźn quirinalſkoho hroda cuzym mócnarjam k
wědomnoſcźi dał.

<pb n="194"/>

Z Roma. Kaž ſo powjeda, je nutscźehnjenjo italſkoho krala do bamžowoho
měſta zaſy wotſtorcžene. Kral wě, zo njebudźe wot bamža powitany, ale zo
by bamž pſchi joho pſchikhadźe něhdźe wotjěł. — Rektorojo wſchěch
wukrajnych kollegiow a ſeminarow tudy ſu pſchecźiwo wobſadźenju a
wotewzacźu wyſokich ſchulow romſkoho kollegija (♣collegium romanum♠)
proteſtirowali. — W romſkej pjenjezybijeŕni běſche 1500 wulkich
medaillow pſchihotowanych, kotrež běchu za wſchitkich biſkopow
katholſkoho kſcheſcźanſtwa k dopomnjecźu na koncil bite. Tež tele ſu
nadpadnikowje wzali a do Florenca dowjezli. Tym ſo wſcho pſchihodźi!

Z Roma. Bamžej wzaty hród quirinal ſłuſcha do tych, kotrež bamžej hako
tajkomu ſłuſcheja, a nic romſkomu ſtatej (krajej). Wobſedźenſtwa bamžow
ſu mjenujcy dwoje. Jene ſłnſcheja bamžej hako wjeŕchej cyrkwje, druhe ſu
ſtatowe a ma kóždy bamž prawo jich wužiwanja. Prěniſche ſteja pod
präfekturu japoſchtołſkich palaſtow a druhe pod financminiſtrom
(wotdźělenjo ♣delle proprieta camerali♠). Za prěniſche płacźi bamž dawki
z civilliſty, ſłužownikow a wſchě druhe trěbne wudawki. K tutym palaſtam
ſłuſcheja: vatikan, quirinal z pódlanſkim hrodom konſulta, Sau Felice a
Kaſtel Gandolfo pſchi albanſkim jězorje. Tele tak mjenowane
japoſchtołſke palaſty ſu wot bamžow z cyrkwinych pjenjez twarjene we
tajkich cžaſach, hdźež politiſcy poddani tam hiſchcźe žane dawki
njepłacźachu. Präfektura tychle palaſtow kaž w prjedawſchich cžaſach,
tak nětko pod Antonelliom ſwójſtwo bamžow zakitaſche, kaž dołho
napſchecźo pſchemocy móžeſche. Z horniſchoho pak je widźecź, zo italſke
knježeŕſtwo žałoſnu njeprawdu cžini, hdyž quirinal bjerje. Někotſi
bamžowje ſu w quirinalu rady bydlili, Pius ♣IX.♠ bě tam wot ſwojoho
wuzwolenja hacž do nazymy 1848; po revolucii njeje tam wjacy pſchebywał.
Khapala tohole hrodu, w kotrymž je nětko kralowy naměſtnik, budźe nětko
do rejwaceje łubje pſcheměnjena. To ſu dźiwne kuſy!

Z Roma. Jedyn duchowny, kiž najſwjecźiſchi ſakrament k khoromu
njeſeſche, bu na haſy kleſnjeny a tež nuzowany, do cyrkwje ſo wrócźicż.
Do cyrkwje ſ. Auguſtina pſchińdźe cžłowjek a wołaſche bohahanjenjo
pſchecźiwo Khryſtuſej. — Bamžowy general Zappi doſta porucžnoſcź, zo
dyrbi měſto wopuſchcźicź, dokelž je ze ſmjercźu wobhroženy.

Schpaniſka. Na 8. decembra ſu katholikowje po cyłym kraju
pſcheproſcheni, zo bychu cyły dźeń po ſchtundach po rjadu we wſchitkich
cyrkwjach Schpaniſkeje ſo k Bohu modlili za wuſwobodźenjo ſwjatoho wótra
a za Jězuſowu wěrnu cyrkej. To je rjana myſlicžka!

Francózſka. Wójny dla budźe lětſa tež za lyonſke towaŕſtwo jara zlě a
duž tež za miſſionarow po ſchěrokim ſwěcźe. Francózſka mjenujcy kóžde
lěto najwjacy za tele towaŕſtwo woprowaſche, na pſchikład w lěcźe 1869
zhromadźi 3,676,060 frankow.

Ruſowſka. Knježeŕſtwo je wozjewjenjo dogmatiſkoho wuſtajenja
vatikanſkoho koncila pſchi cźežkich khoſtanjach zakazało. Tohodla wſchak
ſo wſchitko zhońi, ſchtož tam ſteji.

Ruſowſka. Zwada wo cžornym morju budźe, kaž je widźecź, z tintu
wucžinjena pſchez pſchizwolenjo do ruſowſkich žadanjow. Turkowſcy
kſcheſcźenjo <pb n="195"/>bychu wójnu radſcho widźeli; my pak bjez toho
njebudźemy do tamneje tež pſchichodnje hrožaceje wójny zaplecźeni.

Połnócna Amerika. We Quebecku zemrje 14. oktobra arcbiſkop Baillorgeon w
ſwojim 72. lěcźe. — We wſy Loreto pola Quebecka mějeſche lětſa prěni
duchowny ze ſplaha połnócnych Indianow prěnju Božu mſchu. Huronſki
wjednik, 91 lět ſtary, dźeržeſche pſchi tej pſchiležnoſcźi rycž k ſwojim
krajanam, w kotrejž ſo Bohu (wulkomu Duchej, kaž woni praja)
dżakowaſche, zo je jomu tónle dźeń docžakacź dał.

Połnócna Amerika. We Waſhingtonje, hłownym měſcźe zjenocźenych ſtatow,
twarja cyrkej k cžeſcźi ſwjatoho Józefa. Dla pobrachowanja pjenjcžnych
ſrědkow njemóžachu lětſa dotwaricź; duž buchu murje z nakhwilnej tſěchu
pſchikryte, zo bychu ſo bože ſłužby w zymje tam dźeržecź mohłe. Na 2.
oktobra běſche tam prěni krócź Boža mſcha. Z měſta Baltimore pſchijědźe
k tomule dnjej 600 mužow a młodźencow. Tež k. z Gerold, póſłanc
połnócneje Němſkeje, běſche w cyrkwi pſchitomny.

Połnócna Amerika. W New-Yorku bu w ſeptembru zakładny kamjeń noweje
cyrkwje ſwjatocžnje połoženy, kotraž budźe k cžeſcźi ſ. Alfonſa z
Liguori twarjena, a to w romanſkim ſtylu w dołhoſcźi 162 ſtopow a w
ſchěrokoſcźi 80 ſtopow z nałoženjom 200,000 dollarow. Swjatocžnoſcź
zapocža z wulkej proceſſiju, na kotrež ſo 12000 mužſkich ze wſchelakich
towaŕſtwow wobdźěli; cermonije dokonja arcbiſkop z 30 duchownymi. — W
New-Ulmje bu w ſeptembru prěnja katholſka cyrkej pſchez biſkopa z
Mineſota poſwjecźena. Wobydlerjo běchu jomu rjany wóz ze ſchtyrjomi
konimi napſchecźo póſłali a 60 jězdnych na běłych konjoch. Biſkop bu pod
wjedźenjom miſſionara ſwjatocžnje w měſcźe powitany. — We Springfieldu
bu prěni biſkop za nowu diöceſu ſwjecźeny w pſchitomnoſcźi 10,000
katholikow. Duchownſtwo diöceſy woteda biſkopej dar 3130 dollarow k
zapłacźenju najnuzniſchich wudawkow, kiž ſu z joho zaſtojnſtwom
zjenocźene.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 320. Pětr Bjarſch z Cżemjeric; 321. Marija
Cżemjerina z Cźemjeric; 322. Jakub Rencžka z Kaſchec; 323. Jakub Schěrak
z Neuhofa; 324. Jakub Póžeṙ z Hory; 325. Michał Słodeṅk ze Smjecžkec;
326. Marija Donatec z Bóſchic; 327. Michał Lukaſch z Khróſcżic; 328.
Michał Rencż z Jaſeńcy; 329. M. V. z M.; 330. J. Mětk z Kukowa; 331.
Jakub Pětſchka z Noweje Wjeſki; 332. Jakub Wujeſch z Khróſcżic; 333.
Jurij Wałda z Prawocżic; 334. Jakub Schpitank ze Zyjic; 335. M. Lenſch z
Haſlowa; 336. Mikławſch Wjenka ze Serbſkich Pazlic; 337. Jakub Cyž ze
Žuric; 338. Marija Heſſe z Neuhofa; 339. Pětr Symank z Wotrowa; 340.
Mikławſch Cžornak z Wotrowa; 341. Mich. Bobik z Wotrowa; 342. Marija
Winklerowa z Khelna; 343. Marija Rólic z Kſchiweje Vorſchcże; 344.
Marija Rjecžcyna z Kamjeneje.

Na l. 1869 zapłacźi: 409. M. S. ze S.; 410. M. Rjecžcyna z Kamjeneje.

Dobrowólne dary: k. knihicžiſchcźeŕ Donnerhak 5 nſl.; N. Lenſch z
Haſlowa 5 nſl.

Zemrjety ſobuſtaw: k. Handrij Bräuer, wucžeŕ w Radworju.

<pb n="196"/>

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Karl Reinhold, ſ. ſchewca Karla R. Klingſta z
podhroda; Hilža Martha, dż. wojnarja Auguſta Nowaka z B.; Pětr, ſ.
žiwnoſcżerja Jana Měrcźinka z Bělcžec. — Zemrjetaj; Pawoł, ſ. njeboh
Auguſta Běbracha, krawſkoho miſchtra w B., 17 l.; Błažij Wehrle,
cžaſnikaṙ a khěžnik w B., 70 l. 11 měſ. — Wěrowanaj: Michał Ledżbor z
Měrkowa a H. Zyndźic z Dalic.

Z Radworja. Kſchcźeni: Bjedrich Maks, ſ. Jana Bjedricha Forkera z
Cžornoho Hodlerja; Hańža, dź. Jakuba Schramy z Radworja; Jakub, ſ.
Jakuba Kubaſcha ze Zdźerje; Hana Marija, dź. Korle Krempki z Khaſowa;
Jurij Auguſt, ſ. k. Guſtava Creydta ze Zdżerje; Haṅža, dż. Handrija Mita
z Brěmjenja; Marija, dź. Handrija Glücklicha z Miłkec. — Zemrjecżi:
Marija, m. Boſcżana Běrka z Khelna, 70 l. 10 m.; Michał Wawrij z
Radworja, 51 l. 2 m.; Mikławſch Pawoł, ſ. Krempki z Khaſowa, 2 l. 3 m.;
Handrij Korla, ſ. Mikławſcha Wrobla z Nowych Boranec, 2 l. 8 m.; Handrij
Bräuer, prěni wucžeŕ w Radworju, 60 l. 9 m. — Wěrowani: Mikławſch
Grólmus z Radworja, z Mariju Wünſchec z Radworja; Jakub Miklicž z
Boranec z Madlenu Kubankec z Boranec.

W tachantſkej kencli a pola kk. wucžerjow ſu wot nětka na pſchedaṅ:

Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja

za katholſke wucžeŕnje wobdźěłał Michał Hórnik. 192 ſtronow. Z titlowym
wobrazom a z khartu ſwjatoho kraja. Wjazany exemplar w partijach płacźi
65 np., njewjazany 5 nſl. W knihikupſtwach ſu dróžſche po pſchiražku
percentow.

# Katholſka protyka, kiž budże rjana a praktiſka, wuṅdźe tydźeṅ do hód.
Njech toho dla dobrocźiwje docžaka, ſchtóž ju rady ma.

W redakciji a w expedicijach Póſła je na pſchedań:

Pobożnoſcż na ſẇatém Skhodże.

Tele knižki móža ſo broſchirowane doſtacż, kaž tež w njezeſchitych
exemplarach, kotrež ſo k druhim kniham derje pſchiwjazacź hodża.

Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Za domjacu
pobožnoſcż zrjadował Handrij Ducžman. Zeſchity płacżi 15 np.

Rjana knižka wo Philippsdorfje, z dweju němſkeju lětneju rozprawow wot
kapłana Storcha wuſtojnje zeſtajana, je wuſchła pod mjenom:

Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje.

(Tſecźi dźěl dobytka je za cyrkej we Philippsdorfje poſtajeny.)

Ta knižka je za 5 nſl. na pſchedań pola knihikupcow Smolerja a Pjecha w
Budyſchinje, pola pſchekupcow Horniga a Welsa w Kulowje, pola M. Horniga
w Khróſcźicach a dola kapłana w Radworju. Tež expedicije Póſła ju rady
kóżdomu wobſtaraja.

Dary za cyrkej w Czornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: M. S. ze Zyjic
20 tol.; K. B. z Khróſcżic 2 tol.; M. W. z Khróſcźic 1 tol.; jena
ſłužowna z Różanta 1 tol. 15 nſl.

Hromadże: 4596 tol. 20 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoɫ.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 24. 17.decembra 1870. Lětnik 8.♠

Trjeba bamž ſwětnu móc?

(Skóncženjo.)

Hdyž ſo wo ſwobodnoſcźi a njewotwiſnoſcźi bamža rycži, wo joho duchownym
knježenju, njeje cžinicź jenož wo joho parſchonu, ale wo cyłu ſyłu
wyſokich cyrkwinych zaſtojnikow, kiž jomu pomhaja a kotſiž joho
majeſtoſcź wobdawaja, a wo te wſchelake zaſtojnſke zjenocżenjo a
jednanjo z cyłym ſwětom. Hdyž móže nětko druhe ſwětne knježeŕſtwo w
Romje jurisdikciju (wyſchnoſtne prawo) nad bamžowym dworom a
zaſtojnſtwom měcź, te ſame direktnje abo indirektnje (njepoſrědnje abo
poſrědnje) podcźiſchcźowacź, wozjewjenju joho rozkazow ſo ſpjecźicź abo
jim zadźewacź, hdyž móže w ſwojim abo cuzym wužitku parſchony a
pjenjezy, kiž do Roma abo z Roma dźeja, kaž tež bamžowe liſty na
krajnych mjezach zadźeržowacź, dha budźe bamž w Romje mjenje
njewotwiſny, dyžli po europiſkim ludowym prawje kóždy póſłanc, kotryž w
kraju kóždoho mócnarja, hdźež je pſchipóznaty, doſpołnu njewotwiſnoſcź
wužiwa. Khěžor Konſtantin ſpózna, zo wón tam, hdźež bamž knježi, žanu
kralowſku móc wukonjecź njemóže, a tola bě tehdom cyrkej hiſchcźe mała,
a mějeſche potajkim mjenje naležnoſcźow zaſtaracż, a nětko dyrbjał ju
italſki kral tam wukonjecź móc, hdyž ma Rom naležnoſcźe tejko ludow
zrjadowacź, hdyž dyrbi ſrědki měcź, połojcu ſwěta ze cźmy błuda a
pſchibójſtwa k wěrnomu kſcheſcźanſtwu pſchiwjeſcź. Schtóž widźi, k cžomu
žehrawoſcź (Eiferſucht) wſchelakich mocow huſto wjedźe, tón ſpóznaje, zo
dyrbi bamž na njewotwiſnym trónje ſedźecź.

Bamž je ſkóncžnje měrlubowacy wjeŕch, dokelž je zhromadny wótc wěriwych.
Tola pak njeby njemóžne było, zo by te ſwětne knježeŕſtwo, kotrohož
poddan by wón był, druhomu knježeŕſtwu wójnu pſchipowjedźiło, abo z
jenym pſchecźelſki zwjazk k ſchkodźe druhoho wobzanknyło, kak dyrbjał
potom bamž to zapocžecź, zo by,

<pb n="199"/>

Su exkommunikacije jenož tupa brȯṅ?

Exkommunikacije ſkutkuja hiſchcźe runje tak, kaž na tamnym dnju, hdyž ju
japoſchtoł prěni krócź napſchecźo krejnomu hrěſchnikej w Korinthu
nałoži; wona ma cyle tuſamu móc, kaž w cžaſu kecaŕſkich a ſpjecźiwych
wjeŕchow, a druhich ludźi, kotrychž trjechi. Pſchetož Khryſtus je ſwojej
cyrkwi móc dał, zo ſmě praſchiwe wowcy z wowcžeŕnje wuzanknycź, a dokelž
jej ſwoju połnomóc njeje ženje wotcźahnył, wobkhowa ju wona we
wſchitkich cžaſach. Tohodla móže romſki bamž exkommunikaciju wſchudźom
po cyłej cyrkwi a kóždy biſkop w ſwojej diöceſy wuprajicź nad wjeŕchami
a poddanami, nad bohatymi a khudymi. Schtóž je katholſki, njeſmě tule
wěrnoſcź prěcź. Někotſi ſměja ſo nad tym, hdyž widźa, zo wſchitcy, kiž
do exkommunikacije zapanu, hnydom tež z cžaſnymi khoſtanjemi njejſu
potrjecheni, a měnja tohodla, zo ſu cyrkwine brónje nětko wotupjene.
Tola to je dwoji błud.

Najprjedy njeje tak wěſte, zo Bóh tych, kotrychž ſu duchowne cyrkwine
khoſtanja trjechiłe, tež cžaſnje njeſchtrafuje; pſchetož ſtawizny a
zhonjenja dopokazuja, zo Bóh to tola druhdy cžini; kóždy krócź pak
njecžini wón to jenož tohodla, zo by wěru do pſchichodnoho žiwjenja a
wotpłacźenja w tymſamym njewotſtronił. Z tymi padami, zo ſu
exkommunicirowani złeje ſmjercźe zemrjeli, mohłe ſo wjele knihow
napjelnicź; ſpodźiwne ſu tež podeńdźenja z wjele zapocžerjemi błudnych
wucžbow. Někotſi němſcy khěžorowje, kiž ſu ſo bamžam ſpjecźili, mějachu
bjez druhim ſpodźiwne njezbožo. Tež hdyž Pius ♣VII.♠ Napoleona 10.
junija 1809 exkommunicirowaſche, žortowaſche tutón, a tola njeda jomu to
žanoho měra. Wón porucži jenomu miniſtrej, zo by zapiſk wſchěch znatych
exkommunikacijow zeſtajał. Po někotrym cžaſu, hdyž ſo khěžor zaſy za tym
wopraſcha, mějeſche miniſter 85 tajkich exkommunikacijow napiſanych.
Joho prěnja běſche z lěta 398 wot ſ. Anaſtaſia na naměſtnika Lybiſkeje
wuprajena. Wone běchu wſchitke prjedy abo pozdźiſcho ſwoje ſcźěhwki
měłe. Wo exkommunikaciji Napoleona ♣I.♠ pak je znate, zo wón pſchi jeje
wozjewjenju rjekny: „Měni bamž, zo joho exkommunikacije dla mojim
wojakam brónje z rukow wupanu?“ A tutym wojakam ſu w Ruſowſkej 1812
woprawdźe ze zmjerzłych rukow padałe!

W prjedawſchich cžaſach ſu pſchecy pſchepokazani byli, zo cyrkwinſke
khoſtanjo tež njezbožo pſchinjeſe. Tola pohladajmy radſcho do
najnowſchoho cžaſa!

Hdyž ſtarobny pſchedſyda ſardinſkoho ſejma, general Quaglia, zapiſk
zapóſłancow z annektirowanych krajow cžitaſche, a runje mjena tych z
Romagnje, bamžej wottorhnjeneje provincy wuprajicź chcyſche, padźe wón,
wot božeje rucžki zajaty, a dyrbjeſche njemócny ze ſala wotnjeſeny bycż.
Tutón podawk nahna pſchitomnym tajki ſtrach, zo najſtarſchej
zapóſłancaj, kiž mějeſchtaj pſchedſydſtwo na ſo wzacź, za tule cžeſcź ſo
podźakowaſchtaj. — Na jenym wotpuſknym měſcźe dźeržeſche jedyn
wjedźicźeŕ luda pſched cyrkwju zhromadźiznu a ſwarjeſche na
exkommunikaciju. Faraŕ wotewri ſwoju cyrkej a da na pobožnoſcź zwonicź;
wſchitko khwata do cyrkwje, hdźež duchowny wo duchownej ſmjercźi
prěduje. Tamny wjedźicźeŕ hani dale a ſwari, hacž nadobo morwy panje. —
W Bologna zemrje nahłeje ſmjercźe

<pb n="199"/>

Su exkommunikacije jenož tupa brȯṅ?

Exkommunikacije ſkutkuja hiſchcźe runje tak, kaž na tamnym dnju, hdyž ju
japoſchtoł prěni krócź napſchecźo krejnomu hrěſchnikej w Korinthu
nałoži; wona ma cyle tuſamu móc, kaž w cžaſu kecaŕſkich a ſpjecźiwych
wjeŕchow, a druhich ludźi, kotrychž trjechi. Pſchetož Khryſtus je ſwojej
cyrkwi móc dał, zo ſmě praſchiwe wowcy z wowcžeŕnje wuzanknycź, a dokelž
jej ſwoju połnomóc njeje ženje wotcźahnył, wobkhowa ju wona we
wſchitkich cžaſach. Tohodla móže romſki bamž exkommunikaciju wſchudźom
po cyłej cyrkwi a kóždy biſkop w ſwojej diöceſy wuprajicź nad wjeŕchami
a poddanami, nad bohatymi a khudymi. Schtóž je katholſki, njeſmě tule
wěrnoſcź prěcź. Někotſi ſměja ſo nad tym, hdyž widźa, zo wſchitcy, kiž
do exkommunikacije zapanu, hnydom tež z cžaſnymi khoſtanjemi njejſu
potrjecheni, a měnja tohodla, zo ſu cyrkwine brónje nětko wotupjene.
Tola to je dwoji błud.

Najprjedy njeje tak wěſte, zo Bóh tych, kotrychž ſu duchowne cyrkwine
khoſtanja trjechiłe, tež cžaſnje njeſchtrafuje; pſchetož ſtawizny a
zhonjenja dopokazuja, zo Bóh to tola druhdy cžini; kóždy krócź pak
njecžini wón to jenož tohodla, zo by wěru do pſchichodnoho žiwjenja a
wotpłacźenja w tymſamym njewotſtronił. Z tymi padami, zo ſu
exkommunicirowani złeje ſmjercźe zemrjeli, mohłe ſo wjele knihow
napjelnicź; ſpodźiwne ſu tež podeńdźenja z wjele zapocžerjemi błudnych
wucžbow. Někotſi němſcy khěžorowje, kiž ſu ſo bamžam ſpjecźili, mějachu
bjez druhim ſpodźiwne njezbožo. Tež hdyž Pius ♣VII.♠ Napoleona 10.
junija 1809 exkommunicirowaſche, žortowaſche tutón, a tola njeda jomu to
žanoho měra. Wón porucži jenomu miniſtrej, zo by zapiſk wſchěch znatych
exkommunikacijow zeſtajał. Po někotrym cžaſu, hdyž ſo khěžor zaſy za tym
wopraſcha, mějeſche miniſter 85 tajkich exkommunikacijow napiſanych.
Joho prěnja běſche z lěta 398 wot ſ. Anaſtaſia na naměſtnika Lybiſkeje
wuprajena. Wone běchu wſchitke prjedy abo pozdźiſcho ſwoje ſcźěhwki
měłe. Wo exkommunikaciji Napoleona ♣I.♠ pak je znate, zo wón pſchi jeje
wozjewjenju rjekny: „Měni bamž, zo joho exkommunikacije dla mojim
wojakam brónje z rukow wupanu?“ A tutym wojakam ſu w Ruſowſkej 1812
woprawdźe ze zmjerzłych rukow padałe!

W prjedawſchich cžaſach ſu pſchecy pſchepokazani byli, zo cyrkwinſke
khoſtanjo tež njezbožo pſchinjeſe. Tola pohladajmy radſcho do
najnowſchoho cžaſa!

Hdyž ſtarobny pſchedſyda ſardinſkoho ſejma, general Quaglia, zapiſk
zapóſłancow z annektirowanych krajow cžitaſche, a runje mjena tych z
Romagnje, bamžej wottorhnjeneje provincy wuprajicź chcyſche, padźe wón,
wot božeje rucžki zajaty, a dyrbjeſche njemócny ze ſala wotnjeſeny bycż.
Tutón podawk nahna pſchitomnym tajki ſtrach, zo najſtarſchej
zapóſłancaj, kiž mějeſchtaj pſchedſydſtwo na ſo wzacź, za tule cžeſcź ſo
podźakowaſchtaj. — Na jenym wotpuſknym měſcźe dźeržeſche jedyn
wjedźicźeŕ luda pſched cyrkwju zhromadźiznu a ſwarjeſche na
exkommunikaciju. Faraŕ wotewri ſwoju cyrkej a da na pobožnoſcź zwonicź;
wſchitko khwata do cyrkwje, hdźež duchowny wo duchownej ſmjercźi
prěduje. Tamny wjedźicźeŕ hani dale a ſwari, hacž nadobo morwy panje. —
W Bologna zemrje nahłeje ſmjercźe <pb n="200"/>tamny zapóſłanc
nacionalneje zhromadźizny, kotryž bě dekret bamžowoho wottrónjenja
ſpiſał. — W Ceſena daſche ſo grofa Spada na ſejm wuzwolicź, a nazajtra
bě morwy. — Miniſter Salvagnoli běſche rozkaz podpiſał, po kotrymž
mějeſche ſo konkordat z bamžom zběhnycź, a bu wot Božeje rucžki zajaty.
Wón daſche drje po duchownoho póſłacź; tola dokelž nochcyſche rozkaz
wrócźo wzacź, buchu jomu ſwjate ſakramenty zapowjedźene. — Keklerjo
běchu we Florencu hanjacy kruch k wuſměſchenju ſwjatoho wótca
pſchedſtajeli. Khrobłe žoniſko bě bamža hrało. Hiſchcźe tónſamy wjecžor
wowrótni wona, ſkocži z woknom na drohu, a bu morwa. Druzy ſobukeklerjo
podachu ſo na parołodź (Dampfſchiff), kotraž z Livorna na kupu Korſika
jědźeſche; ta ſama ſo pola Baſtia z cyłej bandu zatepi. — We Patro
rycžeſche w jenym hoſcźencn republikanaŕ pſchecźiwo bamžej a fararjej
tutoho měſta, dwě piſtoliji w rucy dźeržo. „Z jenej zatſělu bamža a z
druhej fararja,“ wołaſche wón a ſtorcži z jenej piſtoliju wo blido; ta
njenadźicy wutſěli a rycžnik bě hnydom ſmjertnje trjecheny. — Někotre
njedźele po wozjewjenju bamžowoho liſta wot 16. měrca ſtupi jedyn wot
tych, kotſiž běchu pſchez pſcheradu na bamžowych krajach tak prawje
ſchtrafu wuzanknjenja z cyrkwje zaſłužili, do khofejownje w Romje, a
prajeſche w pſchitomnoſcźi druhich, z ruku na palencowu bleſchku
pokazujo, k pincžnikej (Kellner): „Dajcźe mi za dwaj ſoldaj (t. j.
pjenjez) exkommunikacije!“ Pincžnik da jomu, nicžo njeprajo, požadanu
ſchkleńcžku palenca. Lědma bě njezbožowny tule ſchkleńcžku wupił, padźe
morwy k zemi. Powjeſtwo wo tymle žałoſnym podawku roznjeſe ſo hnydom po
cyłym měſcźe. — Syndikus we Finalborgo běſche dominikanarjam wotehnacźo
z klóſchtra pſchipowjedźił; duž dopomni joho pſchedſtejicźeŕ mnichow
♣P.♠ Paroſſolo na exkommunikaciju, kiž je na tajke nadpady ſtajena.
Syndikus (hłowa měſta) ſo tomu ſmějeſche. Tola tónſamy dżeṅ doſta wulke
boloſcźe, kotrež joho po tſjoch hodźinach morichu. ♣P.♠ Paroſſolo běſche
ſo bjeztym po wuhnacźu do Turina podał. Hdyž bu ſyndikuſowa ſmjercź
znata, póſłachu žadarma, zo by duchownoho do Genua dowjedł, hdźež joho
dźiwnje wobſkoržowachu, „zo je pſchez hroženjo ze exkommunikaciju
ſyndikuſa morił.“

Někotre podawki z poſlenjeju měſacow podawa „Tiroler Volksblatt“, kotrež
ſu tohorunja pomnjecźa hódne. We Genzano pola Roma zhubi wjednik cžródy,
kotraž chcyſche italſkich wojakow z pſchiwołanjom powitacź, bórzy po
jich pſchicźehnjenju ſwój rozom. Wón běſche runje ſwobodu abo, kaž
italſke nowiny praja, wuſwobodźenjo wot pocźiſchcźowanja pſchez bamža
docpěł, a nětko je wobwachowany w ſchpitalu za błudnych! — We Albano
pola Roma běſche wěſty Ciocca, wobſedźeŕ wozow, ſo njemdrje prócował, zo
bychu wobydlerjo italſkich nadpadnikow ſwjatocžnje witali. Albanſcy
nochcychu wo tym wjedźecź, jenož mało nizkoho luda móžeſche narycžecź, a
z tymi ſwjecźeſche pſchicźehnjenjo „ſławnych“ dobycźerjow. Za to doſta
ſłužbu měſchcźanoſty. Tola hižo po ſcheſcźich dnach 25. ſeptembra wumrje
na pſchizajecźo (ſchlag). — Popołdnju 8. oktobra zemrje w Orbitello w
ſtarobje 45 lět Ferdinand Forconi, inſpektor romſkich železnicow. Wón
bu, zo by cźahi zrjadował, diviſii generala Bixio pſchidźěleny, kotraž
dyrbjeſche Rom potſělecź a dobycź. Tola wón dóſta nahle ſtraſchnu
zymnicu a wumrje po někotrych dnach.

<pb n="201"/>

Njech tole wſchitko pſchipad (Zufall) mjenuje, ſchtóž chce. Ale ſkerje
hodźi ſo tola wěricź, ſchtož Pius ♣IX.♠ wo pſchichodnoſcźi prajeſche:
„Tón we njebjeſach pokaže, zo je wón Knjez!“

Tola njech je kažkuli z tutymi cžaſnymi ſchtrafami. K druhomu dyrbi ſo
wjedźecź, zo ſkutkowanjo exkommunikacije we tym njewobſteji, zo by
khoroſcźe a wſchelake njezboža pſchinjeſła, kiž ſo na cžaſne žiwjenjo
wobmjezuja; ale we tym, zo njedoſtojnoho kſcheſcźana wot cźěła ſwjateje
cyrkwje wotrěznje a z cyrkwje wuzanknje, tak zo njeje wjacy jeje ſtaw, a
zo wſchitke prawa zhubi, kotrež je pſchez ſwjatu kſchcźeńcu doſtał. Tale
ſchtrafa pak trjechi cyle wěſcźe tajkich njezbožownych. Woni nimaja
žanoho dźěla wjacy na žohnowanjach cyrkwineje hłowy, kotraž je Jězus
ſam, kaž bychu pohani byli. Woni njewužiwaja wjacy ſwjate ſakramenty,
wopor njewoblakowanoho Jehnjecźa ſo wjacy za nich njewopruje, a drohotna
krej Khryſtuſowa njepſchińdźe wjacy na nich dele, zo by jich wot hrěchow
wucžiſcźiła a k wěcžnomu žiwjenju žiwiła. Tele ſtraſchne ſkutkowanja ſu
wobſtajne tež w naſchich dnach, a běda tym, kotrychž ſmjercź hako
hidźicźerjow ſwjateje cyrkwje pſchekhwata! Pſchetož hdyž ſo njejſu z
njej wujednali a njejſu wot njeje pſchihotowani, zo bychu najſwjecźiſche
woblicžo bójſkoho nawoženje znjeſli, njemóža nicžo druhe wocžakowacź,
hacž wuſudźenjo wěcžnoho zatamanja, hako wobkrucźenjo tamnoho, hižo w
cžaſnoſcźi pſchipowjedźenoho wuſtorcženja.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Redaktor Kath. Póſła, dotal vikar a kapłan, bu za fararja
tudy pomjenowany.

Z Ralbic, 4. decembra. Dżenſa bě naſcha farſka cyrkej měſto wjeſołeje
ſwjatocžnoſcźe, k kotrejž bě ſo z blizka a z daloka wjele ludu zeſchło.
Naſch woſadny ſyn, knjez Guſtav Jurij Kubaſch ze Schunowa, kiž bě na ſ.
Handrija měſchniſku ſwjecźiznu doſtał, pſchinjeſe Bohu prěni krócź wopor
božeje mſchě. W dźewjecźich dźěſche naſch k. faraŕ J. Benſch
pſchewodźany wot k. Tadeja z Róžanta a naſchoho k. kapłana pod
zwonjenjom a z khorhowjemi po młodoho duchownoho na faru. Po krótkej
rycži a po wuſpěwanju pſchiſłuſchnych modlitwow wjedźeſche ſo k.
primiciant pod ſpěwanjom khwalbnoho khěrluſcha „Tebje my Boha khwalimy“
do ſwojeje farſkeje cyrkwje. Tu bě nětko najprjedy prědowanjo, kiž
mějeſche naſch k. kapłan Łuſcżanſki. Po ſłowach njedźelſkoho ſ. ſcźenja,
kotrež na njeſprawny wotſud ſ. Jana kſchcźenika dopomnichu, ſpominaſche
wón najprjedy z krótka na potłocžowanjo ſ. cyrkwje a na njeſmělne
pſcheſcźěhanjo jeje ſłužownikow, biſkopow a měſchnikow, a tola, to bě
dalſche wobjecźo prědowanja, ſu měſchnicy najſpomožniſchi mužojo we
kſcheſcźanſkej woſadźe, dokelž woni jeje najwoſobniſche naležnoſcźe pola
Boha zaſtupja, a pſchez nich wudźěla Bóh zas ji najwoſobniſche hnady a
dobroty. Jich wyſokeje hódnoſcźe a ſpomožnoho ſkutkowanja dla zaſłuža
ſebi woni tak wot ſwojich woſadnych cžeſcź. Po prědowanju zapocža młody
duchowny wopor božeje mſchě ze ſpěwom: ♣Veni sancte Spiritus♠ (Pſchińdź
Ducho ſwjaty); po měſchniſkim woprawjenju wudźěli wón ſ. woprawjenjo <pb
n="202"/>tež ſwojomu nanej, dwěmaj bratromaj a ſotſe a někotrym druhim
bližſchim pſchecźelam a ſkóncži ſwój prěni najſwjecźiſchi wopor z božim
požohnowanjom, kiź z božim Synom dawaſche. Po božej mſchi a na
nyſchporje wudźěleſche wón nowoměſchniſke požohnowanjo. K. Kubaſch je za
kapłana do Königshaina pola Woſtrowca póſłany. Bóh daj jomu ſtrowotu,
móc a hnadu, zo by ſpomožnje we Knjezowej winicy mohł ſkutkowacź.

Z Budyſchina. Naſche towaŕſtwo je tež lětſa „katholſku protyku“
cźiſchcźecź dało, kotruž je k. kapłan Ducžman z wulkej pilnoſcźu
zeſtajał. Pſched protycžnym dźělom namaka ſo bjcz druhim „cžas božich
ſłužbow we wſchitkich ſerbſkich a němſkich cyrkwjach“ poſtajeny. Protyka
ſama podawa doſpołnje woboje njebjeſke znamjenja, t. r. ſłóncžne a
měſacžkowe. Jara wužitna je tež cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow we
kóždym měſacu. Hdźež je pſchi tym měſtno zbytkne, tam je z
powjedancžkami wupjelnjene. Dale je tam zapiſk europiſkich krajow (jich
wulkoſcźe) a jich wjeŕchow. Za naſch cžas woſebje wužitny je naſtawk:
„Khoſtani pſcheſcźěharjo bamžow“ ze ſtaroho a nowoho cžaſa (wot khěžora
Nero hacž do Napoleona ♣I.♠). Rjane je bjez druhimi krótſchimi tež
powjedancžko: „Smil ſo nad khudym, zo by z hłodom njemrěł!“ Rozwucženjo
wo nowych wahach a měrach, kiž chcyſche k. ſpiſowaŕ protycy pſchidacź,
wuńdźe za někotre njedźele wobſchěrniſche hako woſebita knižka, kotruž
wotebjerarjo protyki tuniſcho doſtanu. Protyka płacźi 2 1/2 nſl. Proſymy
pſchecźelow towaŕſtwa, zo bychu ju rozſchěrjecź pomhali, zo by towaŕſtwo
na pjenjezy pſchiſchło.

Z Budyſchina. Kaž tudomne nowiny piſaja, dyrbjeſche k. wucžeŕ Kleiber ze
Schunowa z 1. decembra za prěnjoho wucžerja do Radworja pſcheſadźeny
bycź. Tola wón je ſo toho měſta zdał. Schulſka woſada dari jomu pſchi
tej pſchiležnoſcźi rjany cžaſnik.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Po wjetſchich bitwach (woſebje 30. novembra a 2. decembra)
pſched Parizom njejſu Parizſcy žadyn wupad wjacy cžinili. Cžoho dla
hiſchcźe pſchecy Pariz njebombardiruja, kaž bě prjedy prajene, je
potajnoſcź němſkich wjedźicźerjow. Knježeŕſka „Provinzialkorreſpondenz“
wobkrucźa, zo ſo měſto njebudźe dołho wjacy dźeržecź. Pſchi Loire ſu
wſchelake bitwy a bitwicžki było pod wjedźenjom meklenburgſkoho
wjelwójwody a pod pryncom Bjedrichom Karlom. Orleans je znowa w mocy
Němcow a jich wójſka doſahaja do měſta Blois, pſchez poł pucźa k měſtu
Tours. Tohodla je republikanſke knježeŕſtwo z tutoho měſta nětko do
Bordeaux pſchepołožene. K połnocy wot Pariza ſteja Němcy pola Rouen a
Amiens; pſchecźiwo Garibaldej ſo nicžo woſebite ſtało njeje, dokelž joho
ludżo jenož w małych cžródach rozpjerſcheni wojuja. Dwě twjerdźiznje,
Pfalzburg a Montmédy ſtej ſo poddałoj. Nětko ſo woſebje tež na Belfort
tſěla. Francózſki lud je hiſchcźe jara za dalſchu wójnu.

Němſka. Po namjecźe bajerſkoho krala, kotromuž tež druzy němſcy
wjeŕchowje pſchihłoſowachu, da ſebi pruſki kral hako pſchedſyda němſkoho
zwjazka nětko <pb n="203"/>mjeno „němſki khěžor.“ Wotpóſłani z němſkoho
„reichsratha“ ſu ſo z Barlina tohodla hižo do Verſaillesa podali. To je
wažna krocžel! — Pruſke knježerſtwo ſo wobcźežuje, zo Luxemburgſka (kiž
je w parſchonſkim zjenocźenju z Hollandom) ſo neutralnje njedźerži a zo
Francózam pomha. Duž móže ſo ſtacź, zo na wěſte waſchnjo pſchichodnje
tutón kraj hiſchcźe zaſy k Němſkej pſchińdźe, do kotrejež prjedy
ſłuſcheſche. Luxemburgſka ma 47 ſchtyriróžknych mil a pſchez 200,000
zwjetſcha katholſkich wobydlerjow. Z tym budźe zaſy jene praſchenjo
wjacy za pſchichodny europſki kongreß!

Poznańſka. Z tuteje provincy ſu 12 a z nawjecžorneje Pruſkeje 8 pólſcy
zapȯſłancy wuzwoleni, kotſiž budźa w Barlinje ſobu katholſku ſtronu
zaſtupowacź. To ſu woni hižo pſched ſwojim wuzwolenjom ſlubili. Němcow,
kiž ſu katholſkeje ſtrony, je tam 68.

Pruſka. W měſcźe Trier je prynceſna Hedwiga Radźiwił do rjada
miłoſcźiwych ſotrow ſ. Karla Borromejſkoho zaſtupiła a ſwjatocžne ſluby
wotpołožiła. Jena jeje ſotra je hižo prjedy w tym ſamym rjedźe.

Wuheŕſka. Za grichiſkokatholſkoho biſkopa w Lugoſu bu k. Jan Olteanu,
profeſſor rumunſkeje rycže na tamniſchim gymnaſiu wuzwoleny. Wón je
hakle 30 lět ſtary.

Z Graza. Na katholſkej zhromadźiznje tudy dźeržachu bjez druhim rycže k.
biſkop Zwerger, k. profeſſor Maaßen a k. direktor Karlon.

Italſka. Knježeŕſtwo je bamžowu encykliku (liſt), kiž bě prjedy
zakazało, nětko dowoliło wozjewjecź.

Z Roma. Romſcy zemjenjo zdaluja ſo zwjetſcha krajnych ſłužbow.
Pſchekupſtwo a rjemjeſło hižo jara cźeŕpi, dokelž je tu cuzych mało. —
Wóndy bu kartuſianſki klóſchtyr (t. r. kraſne delne kſchižne khódby) do
konjenca pſcheměnjeny. — Italſki wójnſki miniſter Gavone, kotryž je
rozkaz podpiſał, zo by wójſko do bamžowoho kraja ſchło, je rozom zhubił.
— Na univerſitecźe (wyſokej ſchuli) w Romje buchu dotal jenož ſchtyrjo —
židźa za profeſſorow pomjenowani. — Za nowoho direktora němſkeje cyrkwje
na Campo Santo je k. ♣Dr.♠ Jänig z Prahi pomjenowany.

Z Roma. Tudy ſtej, kaž ſo rozymi, pſchecy dwě politiſkej ſtronje, jena
bamžowa a druha kralowſka. Na 8. decembra pocžachu někotſi z prěniſchich
na Pětrowym torhoſchcźu bamžej ſławu wołacź. Z toho naſtachu puki a
někotſi tſělichu z piſtolijow. Po krótkej harje buchu někotſi ranjeni a
druzy do jaſtwa ſtyſkane. — Pſchipołoženjo kralowſkoho ſydła z Florenca
do Roma dyrbi ſo po ſejmſkim wobzanknjenju do 31. měrca 1871 ſtacź.

Francózſka. General Trochu je z Pariza pſchez ballonpoſt (kiž z Pariza
pſchez němſke wójſka pſchelecźiwſchi do njewobſadźenych ſtronow ſo dele
puſchcźa) bamžej kraſnu ſchatulu (tyſku) z 10,000 frankow hako pětrowy
pjenježk póſłał.

Chineſiſka. Wottam ſu w nowiſchim cžaſu lěpſche powjeſcźe pſchiſchłe.
Tak buchu tamni zlóſnicy, kiž běchu w Tientſinje kſcheſcźanow tak
zatraſchnje morili, zdżěla k ſmjercźi wotſudźeni a zdźěla do puſtych
krajinow zapokazani. Kſcheſcźenjo doſtachu k natwarjenju ſwojich domow a
cyrkwjow pjenježne zarunjanjo. Francózſki póſłanc je ſo tohodla zaſy do
Pekinga wrócźił. K.

<pb n="204"/>

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1870: kk. 345. żiwnoſcżeṙ Franc Měrcźink z Bělcžec;
346. žiwnoſcżeŕ Jan Měrcżink z Bělcžec; 347. kubleṙ Handrij Guda z
Hornjeje Kiny; 348. Jan Žofka z Dobroſchic; 349—354. z Koſlowa: Michał
Rjelka, Michał Krawcžik, Michał Bjarſch, Michał Krawc (Khěžka), Madlena
Kórjenkowa, Jakub Cžornak; 355. Michał Jurk z Róžanta; 356. Jakub
Cžornak (Rachel) z Konjec; 357. Marija Rychtarjowa z Nowych Bobolc; 358.
Michał Schołta z Hórkow; 359. Jakub Schócka z Hórkow; 360. Jakub Kokla z
Khróſcźic; 361. Jurij Jawork z Nuknicy; 362. Michał Schwejda z
Khróſcźic; 363. Mikławſch Bjedrich z Haſlowa; 364. Michał Delenka z
Khróſcżic; 365. Jan Delenka z Wutołcžic; 366. Pětr Kudżela ze Smjecžkec;
367. Madlena Žeńchowa z Wudworja; 368. Jan Nowak z Rakec; 369. Jan
Grubert z Radworja; 370. Mikławſch Pětranc z Cžornec; 371. Mikławſch
Žofka z Bronja; 372. Michał Wicźaz z Brěmjenja; 373. Jan Kubaſch ze
Zdźerje.

Na lěto 1868 zapłacźi: P. P. z K.

♣NB.♠ Schtož je na lěto 1871 płacźene, budże w pſchichodnym cžiſle
kwitirowane.

Dobrowólny dar: Jakub Kokla z Khróſcżic 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Emma Hilža, dż. cżěſle Jana Handrija Maja z B.;
Pawoł Michał, ſ. khěžnika a produktypſchedawarja Pětra Mietha z B.;
Marija Thereſia, dź. po njeboh Janu Rychtarju z Nowych Bobolc. —
Zemrjeta: M. Franciſka, dż. kublerja J. Krala z Cźemjeric, 1 lěto.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na lěto 1871.

Schtóž chce 1., 2. a 3. lětnik teje ſameje doſpołnoſcźe dla měcź, móže w
redakcii kóżdy po 1 nſl. doſtacź.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: z napiſmom
„♣Salva nos!♠“ 5 tol.; k. ♣scholasticus♠ Jakub Kucźank z Budyſchina 100
tol.; Jan Nowotnik z Jaſeńcy 1 tol.

Hromadże: 4702 tol. 20 nſl. (Potajkim nimale połojca kapitala, z kotrymž
chcemy twarjenjo zapocžecż!)

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Bamžowa króna (♣triregnum♠) wobſteji z tſjoch do jedneje
zjenocźenych krónow, na kotrejež wjeṙſchku je zemſka kula z kſchižikom.

[2] ⁾ Bamžowy kſchiž (♣pedum rectum♠) je biſkopſki ſtab, ale je cyle
runy a ma horjeka kſchiž.

[3] ⁾ Tute wěrywuznacźo namakaſch na ſerbſku rycž pſchełožene we
„Parochiale Miſnenſe ſtr. 241—245; „Jėzußowa Wincza“ wot M. Wałdy ſtr.
784—789.

[4] ⁾ Tibet a Mongolſka mataj woſebitych wjeŕchow, tola ſtejitaj pod
wyſchſchim knježeŕſtwom chineſiſkoho khěžora.

[5] ⁾ Spěwanjo zhromadneje woſady njemóže tak hładke bycż, kaž ſpěw
wuwucženych ſpěwarjow. Tola ſłuſcha ſo, wſchitku prócu tež na
porjedżenjo a polěpſchenjo ludźacoho ſpěwa nałožicź, zo njebychu
pſchiſłodżerjo žanoho zapſchijecża k ſwojomu ſchcżipanju měli. Woſebje
dyrbi ſo tohodla ſpěwanjo tež ſchuli wucžicż. Tola w Kulowje je wucženjo
ſerbſkoho ſpěwanja njemóžne, dokelž ſu tam tež za ſerbſke dźěcżi cyle
němſcy wucžerjo!

Red.

[6] ^(*)) Tola ſo nadżijamy, zo budża bohacżiſchi ludżo kulowſkeje
woſady hiſchcże wyſche toho wjetſche pjenježne dary za wotmyſlenu cyrkej
pſchipóſcżełacż. Red.

[7] ⁾ Cyła jendźelſka Indiſka ma wokoło 150 milijonow wobydleri.

[8] ⁾ Weslejan=Miſſion=Society mějeſche w lěcźe 1865 dokhodow: 145,885
puntow ſterlingow; Propagation=Goſpel=Society mějeſche 91,186 puntow we
1867. Katholſcy miſſionarowje w Madura doſtachu z Lyonſkoho
zjednoſcźenja jenož 60,000 frankow.

[9] ⁾ Młoda prynceſna, kiž chcyſche ſo w kſcheſcżanſtwje tudy rozwucžicż
dacż, je ſo zas k ſwojim pohanſkim ſtarſchim wrócżiła.

[10] ⁾ Wozjewjenjo tutoho ſta ſo 24. hapryla 1870 z pſchihłoſowanjom
wſchitkich zhromadźenych biſkopow. — Za mjenje wucženych drje je tudy
wjele wěcow njezrozemitych, ale ſmy ſo prócowali, pſchełožk pſchi móžnej
doſłownoſcźi tak zeſerbſchcźicź, zo móže rozhladny cžitaŕ pſchi něſchto
hłubſchim pſchemyſtenju tola zapſchijecź, wo cžim ſo jedna. Pſchidate
pſchiſpomnjeńki njech k wjetſchomu rozjaſnjenju ſłuža.

[11] ⁾ Tridentinſki koncil trajeſche pod bamžom Pawołom ♣III.♠ wot 13.
decembra 1545 hacž do 17. ſept. 1549, pod bamžom Juliom ♣III.♠ wot 1.
ſept. 1551 hacž do 28. hapr. 1552 a pod bamžom Piuſom ♣IV.♠ wot 18. jan.
1562 hacž do 4. dec. 1563.

[12] ⁾ t. j. pſchez öſumeniſke koncile.

[13] ⁾ t. j. duchowna ſłužba.

[14] ⁾ Myſtiſke cźěło Khryſtuſowe, t. j. zhromadnoſcż žiwych (ſprawnych)
ſobuſtawow Jězuſoweje cyrkwje, kotrychž duchowny zwjazk ſo tak kruty
myſli, kaž zwjazk cźělnych ſtawow. Hłowa tohole potajnoho, po cyłym
ſwěcźe rozpſcheſtrjenoho duchownoho cźěła je Khryſtus.

[15] ⁾ Rationalismus a naturalismus mjenuje ſo błud, kotryž zacźiſkujo
wſchitke wyſchſche zjewjenjo a rozſwětlenjo, ſamy rozom za poſlednje a
najwyſchſche žórło a ſudnika toho poſtaja, ſchtož ma ſo wěricż.

[16] ⁾ Pantheismus mjenuje ſo błud, kotryž wſchitko, ſchtóž na ſwěcźe
je, za Boha dźerži.

[17] ⁾ Materialismus mjenuje ſo błud, kotryž praji, zo wſcho, ſchtož je,
z cźěleſneje (körperlich) pſchirody wukhadźa a naſtawa, a zo duſcha atd.
je jenož wupłód a dźěl cźěleſneje pſchirody.

[18] ⁾ Atheismus je prěcźo a zacźiſnjenjo bójſtwa.

[19] ⁰⁾ Iſai 59, 21.

[20] ¹⁾ t. j. Subſtanz.

[21] ²⁾ t. j. Weſenheit.

[22] ³⁾ t. j. körperlich.

[23] ⁴⁾ ♣Conc. Later. IV. c. 1. Firmiter.♠

[24] ⁵⁾ Mudr. 8, 1.

[25] ⁶⁾ Hebr. 4, 13.

[26] ⁷⁾ Rom. 1, 20.

[27] ⁸⁾ Hebr. 1, 1. 2.

[28] ⁹⁾ 1. Kor. 2, 9.

[29] ⁰⁾ ♣Conc. Trid. sess. IV. Decr. de Can. Script.♠

[30] ¹⁾ Kanoniſke, t. j. do zapiſka ſwjatych, pod nawjedowanjom ſwjatoho
Ducha ſpiſanych knihow pſchiſłuſchace.

[31] ²⁾ Hebr. 11, 1.

[32] ³⁾ Mark. 16, 20.

[33] ⁴⁾ 2 Pětr. 1, 19.

[34] ⁵⁾ ♣Syn. Araus. II. can. 7.♠

[35] ⁶⁾ Iſai. 11, 12.

[36] ⁷⁾ zaſada, t. j. prinzip.

[37] ⁸⁾ pſchedmjet, t. j. Objekt, Gegenſtand.

[38] ⁹⁾ Jan. 1, 17.

[39] ⁰⁾ 1. Kor. 2, 7—9.

[40] ¹⁾ Mat. 11, 25.

[41] ²⁾ 2. Kor. 5, 7.

[42] ³⁾ ♣Conc. Lat. V. Bulla Apostolici regiminis.♠

[43] ⁴⁾ Koloſſ. 2, 8.

[44] ⁵⁾ t. j. gegenſeitig.

[45] ⁶⁾ ♣Vinc. Lir. Common. n. 28.♠

[46] ⁷⁾ Prawidła = ♣canones.♠

[47] ⁸⁾ ♣Anathema sit:♠ budż ze zhromadźizny prawjewěriwych abo z
katholſkeje cyrkwje wuzamknjeny.

[48] ⁹⁾ t. j. Materie.

[49] ⁰⁾ t. j. Subſtanz.

[50] ¹⁾ t. j. Gattung.

[51] ⁾ ♣S. Leo M. serm. IV. (al. III) cap. 2. in diem Natalis sui.♠

[52] ⁾ Prěnjowſtwo, Primat, mjenuje ſo najwyſchſcha, Jězuſowe měſto na
zemi widźomnje zaſtupowaca cyrkwinſka móc, kotraž bu wot Jězuſa
Khryſtuſa ſwjatomu Pětrej a joho naſtupnikam (ſcźěhowarjam w
zaſtojnſtwje) za wſchitke cžaſy data.

[53] ⁾ t. j. Jurisdiction.

[54] ⁾ Jan 1, 42.

[55] ⁾ Mat. 16, 16—19.

[56] ⁾ Jan 21, 15—17.

[57] ⁾ ♣cf. Ephesini Concilii Act. III.♠

[58] ⁾ ♣S. Leo M. Serm. III. (al. II) cap. 3.♠

[59] ⁾ ♣S. Iren. adv. haer. l. III. c. 3. et Conc. Aquilei. a 381. inter
epp. S. Ambros. ep. XI.♠

[60] ⁰⁾ Koncil w Florencu mějeſche ſo we lěcźe 1439.

[61] ¹⁾ njepoſrědna, t. j. nic wot woſadow, duchownſtwa abo ſwětnych
wyſchnoſcźow doſtata, ale wot Khryſtuſa ſamoho.

[62] ²⁾ ♣Ep. ad Eulog. Alexandrin. l. VIII. ep. XXX.♠

[63] ³⁾ ♣Pii Pp. VI. Breve „Super soliditate“ d. 28. Nov. 1786.♠

[64] ⁴⁾ ♣Concil. Oecum. Lungdun. II.♠

[65] ⁵⁾ ♣Ep. Nicolai I. ad Michaelem Imperatorem.♠

[66] ⁶⁾ Tónle kóncil mějeſche ſo we lěcże 869.

[67] ⁷⁾ ♣E formula S. Hormisdae Papae, prout ab Hadriano II. Patribus
Concilii Oecumenici VIII., Constantinopolitani IV. proposita et ab
iisdem subscripta est.♠

[68] ⁸⁾ We lěcże 1274.

[69] ⁹⁾ Mějeſche ſo we lěcże 1439.

[70] ⁰⁾ ♣S. Bern. Epist. 190.♠

[71] ⁾ Kabonari ſu potajne towarſtwo we Italſkej, podobne naſchim
ſwobodomurnikam (Freimaurer), a dźěłaja na zběžkaŕſtwo napſchecźo
monarchii a cyrkwi. Bjecža pſchecy za Romom, zo bychu po znicženju
ſwětneje mocy romſkoho bamža cźim ſwobodniſcho a ſylniſcho cyrkej a wěru
potłocžowacź móhli.

[72] ⁾ Jakobinowje mjenowachu ſo we Parizu wot lěta 1789 zběžkaŕſcy
zapoſłancy a jich pſchiwiſnikowje, kotſiž na powalenjo wobſtejacoho
porjada, woſebje na znicženjo monarchiſkich knježeŕſtwow a na zahnacźo
kſcheſcźanſtwa dźěłachu. Z hrubej mocu a krejpſchecźelom traſchachu
ſwojich pſchecźiwnikow. We druhich měſtach załožowachu podobne
towaŕſtwa.

[73] ⁾ Z tajkim profecźenjom ſu ſo njepſchecźelowje cyrkwje cžaſto doſcż
tróſchtowali. Ale pomhało jim to nicžo njeje. Toho dla ſo njebojcźe,
hdyž wam we naſchim cžaſu ſchtó wo kóncu bamžowſtwa baje. Bóh je z nami.

[74] ⁾ Tutón běſche ſo 14. auguſta 1742 z hrabinſkeje ſwójby we Ceſena
narodźił a zahe do klóſchtyrſkoho rjadu Benediktinow we ♣Santa Maria del
Monte♠ zaſtupił. Joho macź běſche po ſmjercźi mandżelſkoho we lěcźe 1763
do klóſchtyra karmelitkow we Fano zaſtupiła a tam hacž do 1771 žiwa.
Taſama běſche, kaž Pius ſam wobſwědcžuje, do prědka prajiła, zo budźe
wón bamž a změje wjele pſchecżeŕpjecż.

[75] ⁾ Pſchirunaj naſtawk podobnoho wopſchijecźa pod napiſmom: „Cžohodla
bamž ſwoje ſwětne knjejſtwo njezłoži?“ w Póſłu 1868 w 4. a 5. cžiſle.
Tam bu dopokazane, zo bamž njetrjeba, njemóže a njeſmě ſwoje knjejſtwo
wotſtupicź.
